II SA/Lu 270/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska (sprawozdawca), Asesor sądowy Jerzy Parchomiuk, Protokolant Referent Radosław Dudek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 września 2020 r. sprawy ze skargi H. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokat A. W.-P. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym 55,20 zł (pięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) z tytułu podatku od towarów i usług. UZASADNIENIE Decyzją z [...] lutego 2020 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: Kolegium), po rozpatrzeniu odwołania H. J. (dalej także: skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta L. (dalej także: Prezydent) z [...] grudnia 2019 r., znak: [...], w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Decyzja ta zapadła w następujących okolicznościach sprawy. [...] września 2018 r. skarżąca zwróciła się do Prezydenta z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, wskazując, iż w skład jej rodziny wchodzi pięć osób – skarżąca i czworo jej dzieci: J. K., ur. [...] września 1998 r., J. K., ur. [...] stycznia 2002 r., K. K., ur. [...] września 2003 r. i M. K., ur. [...] kwietnia 2005 r. Po rozpoznaniu tego wniosku, decyzją z [...] listopada 2018 r., znak: [...], Prezydent przyznał skarżącej świadczenie wychowawcze na K. K. i M. K. – na okres od [...] października 2018 r. do [...] września 2019 r. po [...] zł miesięcznie na każde z tych dzieci. Na podstawie oświadczeń skarżącej z [...] maja 2019 r. i [...] czerwca 2019 r. organ pierwszej instancji stwierdził, że córka skarżącej J. K. od [...] września 2018 r. zamieszkuje w G. u swojego ojca i tam uczęszcza do szkoły. W związku z tym, Prezydent decyzją z [...] czerwca 2019 r., znak: [...], wydaną po wznowieniu postępowania, uchylił ww. decyzję własną z [...] listopada 2018 r. w całości, odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na K. K. w ww. okresie i przyznał świadczenie wychowawcze na M. K. w tym okresie w kwocie [...]zł miesięcznie. Kolegium, po rozpoznaniu odwołania skarżącej od powyższej decyzji Prezydenta, utrzymało ją w mocy decyzją z [...] sierpnia 2019 r., znak: [...] Skarżąca nie wniosła skargi do WSA w Lublinie na tę decyzję Kolegium i stała się ona prawomocna. Mając powyższe na względzie, decyzją z [...] grudnia 2019 r., znak: [...], Prezydent uznał za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze wypłacone w okresie od [...] października 2018 r. do [...] maja 2019 r. na K. K. – w kwocie łącznej [...] zł oraz zobowiązał skarżącą do jego zwrotu. Organ podkreślił, że wobec uprawomocnienia się wydanej w trybie wznowienia postępowania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze w opisanym okresie na K. K., świadczenie to należało uznać za świadczenie nienależnie pobrane, zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2018 r. poz. 2134 ze zm.), podlegające zwrotowi z odsetkami. W odwołaniu od tej decyzji skarżąca zarzuciła Prezydentowi błędną interpretację przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Podniosła, że od września 2018 r. córka J. podjęła naukę w szkole ponadpodstawowej w G., gdzie zamieszkała u ojca. Przez ten okres skarżąca regularnie przesyłała córce pieniądze na utrzymanie, w tym na pokrycie wydatków szkolnych, korepetycji oraz drobnych wydatków ("kieszonkowe"). Dlatego też skarżąca uważa za błędne stanowisko Prezydenta, iż z powodu zmiany miejsca zamieszkania córka przestała być członkiem rodziny. Podkreśliła, że prawie przez cały okres świadczeniowy do sierpnia 2018 r. córka mieszkała razem z nią w L., a naukę w G. podjęła od połowy września 2018 r., przy czym w wolnym czasie przyjeżdżała do domu. Choć więc córka J. nie mieszka razem ze skarżącą, nie przestała być jej dzieckiem i z tego powodu skarżąca cały czas łożyła na jej utrzymanie. Skarżąca zakwestionowała również przedstawione w decyzji Prezydenta wyliczenie dochodu rodziny. Zdaniem skarżącej, należało potraktować jako dochód utracony świadczenie z funduszu alimentacyjnego na syna J. , którego to świadczenia syn, po uzyskaniu przez niego [...] września 2016 r. pełnoletności, nie pobiera. Ponadto wskazała, że uzyskany w 2016 r. dochód z tytułu zatrudnienia skarżącej w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym należało rozliczyć w okresie 12 miesięcy, a nie 4 miesięcy. Opisaną na wstępie decyzją Kolegium utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta. Zdaniem Kolegium, stan faktyczny sprawy został prawidłowo ustalony przez organ pierwszej instancji, co przesądza, że niewadliwie orzeczono o zwrocie przez skarżącą opisanego wyżej świadczenia wychowawczego jako świadczenia nienależnie pobranego. Odnosząc się do zarzutów strony skarżącej, Kolegium uznało je za bezzasadne i podkreśliło, że w niniejszej sprawie zachodziły materialno-prawne przesłanki, o których stanowi art. 25 ust. 2 pkt 4 powołanej ustawy, uzasadniające zakwalifikowanie wypłacone w ww. okresie świadczenia wychowawczego na K. K. jako nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi z odsetkami. W skardze do Sądu na decyzję Kolegium skarżąca powtórzyła zasadniczo argumentację przywołaną w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Opisała szczegółowo trudną sytuację finansową i życiową swojej rodziny oraz wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji bądź ewentualnie o uchylenie decyzji organów obu instancji. Podkreśliła, że Kolegium nie wzięło pod uwagę złożonych przez nią do akt sprawy orzeczeń sądów powszechnych regulujących kwestię alimentów oraz opieki nad dziećmi, na podstawie których przyznawane były skarżącej świadczenia alimentacyjne na dzieci oraz świadczenia "Dobry start", a które do składu jej rodziny zaliczają wszystkie dzieci – także córkę J. . Oświadczyła, że nie zawarła z byłym mężem żadnej ugody w sprawie zamieszkiwania u niego córki, nie uregulował on też kwestii opieki nad córką w sądzie rodzinnym właściwym ze względu na jego miejsce zamieszkania. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z [...] września 2020 r. ustanowiony w ramach prawa pomocy pełnomocnik skarżącej zwrócił się o dopuszczenie dowodów z załączonej kopii listu córki skarżącej J. K. oraz dokumentacji medycznej, której jednak do pisma nie załączono – na okoliczność potwierdzenia, że faktycznym miejsce zamieszkania córki skarżącej jest nadal L.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej w zakresie jej zgodności z prawem, co polega m.in. na orzekaniu w sprawach skarg na decyzje administracyjne (por. art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że zaskarżona decyzja wydana została bez naruszenia zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. W świetle art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924) w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do [...] czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Oznacza to, że w rozpoznawanej sprawie, w której przedmiotem sporu jest ocena prawidłowości pobierania przez skarżącą świadczenia wychowawczego w okresie od [...] października 2018 r. do [...] maja 2019 r., dopuszczalne było zastosowanie przepisów cytowanej ustawy w brzmieniu obowiązującym przed opisaną wyżej nowelizacją. Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. W myśl art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy (w poprzednio obowiązującym brzmieniu), za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego. W myśl art. 25 ust. 9 ustawy kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty. W rozpoznawanej sprawie jest niekwestionowane, że na podstawie decyzji z [...] listopada 2018 r., znak: [...], Prezydent przyznał skarżącej świadczenie wychowawcze na K. K. i M. K. – na okres od [...] października 2018 r. do [...] września 2019 r. po [...] zł miesięcznie na każde z tych dzieci. Poza sporem jest też, że składając [...] września 2018 r. wniosek o ustalenie prawa do tego świadczenia skarżąca wykazywała, że jej rodzina składa się z pięciu osób. Istotne jest przy tym, że składając ten wniosek skarżąca została poinformowana, że prawo do świadczenia na pierwsze dziecko uzależnione jest od wysokości dochodu jej rodziny. Bezsprzecznie w formularzu tego wniosku zawarte były informacje dotyczące pojęcia rodziny, pierwszego dziecka w rodzinie, zasad ustalania dochodu, a także o obowiązku informowania organu w przypadku zmiany sytuacji rodziny. Z akt administracyjnych wynika, że dopiero [...] maja 2019 r. skarżąca poinformowała organ o tym, że jej córka J. K. od [...] września 2018 r. zamieszkuje w G. u swojego ojca i tam uczęszcza do szkoły ponadpodstawowej. W tej sytuacji, w związku z ujawnieniem się okoliczności związanych ze zmianą składu osobowego rodziny Prezydent, stosownie do powołanych przepisów ustawy, miał obowiązek ponownego ustalenia sytuacji dochodowej rodziny skarżącej, w celu weryfikacji prawidłowości wypłaconych świadczeń. W wyniku weryfikacji dochodu Prezydent ustalił, iż w 2017 r. czteroosobowa rodzina skarżącej uzyskała dochód w łącznej wysokości [...] zł, co stanowiło [...] zł miesięcznie, a po przeliczeniu na osobę w rodzinie [...] zł, to jest więcej aniżeli dopuszczalny poziom dochodu określony w art. 5 ust. 3 ustawy. Mając powyższe na uwadze, organ pierwszej instancji postanowieniem z [...] czerwca 2019 r., znak: [...], wznowił z urzędu postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją własną z [...] listopada 2018 r., znak: [...]- [...], przyznającą skarżącej świadczenie wychowawcze na dzieci: K. i M. K. na okres od [...] października 2018 r. do [...] września 2019 r. w wysokości po [...] zł miesięcznie. Następnie decyzją z [...] czerwca 2019 r., znak: [...], Prezydent uchylił w całości ww. decyzję z [...] listopada 2018 r. (pkt 1 sentencji), odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na K. K. w ww. okresie (pkt 2 sentencji) i przyznał świadczenie wychowawcze na M. K. w tym okresie w kwocie [...]zł miesięcznie (pkt 3 sentencji). Skarżąca wniosła odwołanie od tej decyzji, które zostało rozpoznane przez Kolegium decyzją z [...] sierpnia 2019 r., znak: [...], utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Zauważyć jednocześnie należy, że skarżąca nie składała skargi do Sądu na powyższą decyzję Kolegium, dlatego też stała się ona ostateczna i prawomocna. Z tego względu rozstrzygnięcie to korzysta z ochrony trwałości przewidzianej w art. 16 § 1 i § 3 k.p.a. Nie budzi zatem wątpliwości Sądu, że w niniejszej sprawie ziściła się określona w cytowanym przepisie art. 25 ust. 2 pkt 4 ustawy (w poprzednio obowiązującym brzmieniu) przesłanka ustalenia nienależnie pobranego świadczenia. Oczywiste jest bowiem, że w obrocie prawnym pozostaje decyzja, o jakiej mowa w tym przepisie, to jest decyzja uchylająca, w wyniku wznowienia postępowania, poprzednio wydaną decyzję o przyznaniu świadczenia wychowawczego oraz odmawiająca synowi skarżącej – K. K. prawa do świadczenia wychowawczego. Z tych względów za całkowicie bezzasadne uznać należy zarzuty podniesione w skardze dotyczące: wadliwego, zdaniem skarżącej, stanowiska organów co do stanu osobowego rodziny skarżącej – w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, błędnego nieuwzględnienia jako dochodu utraconego utraty uprawnień do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz syna J. oraz wadliwego rozliczenia dochodu skarżącej z tytułu zatrudnienia. Skoro bowiem, jak wskazano wyżej, prawomocną decyzją – wydaną w trybie wznowienia postępowania –uchylono decyzję przyznająca skarżącej świadczenie wychowawcze na syna K. K. oraz odmówiono jej przyznania tego świadczenia na to dziecko, oznacza to, że powyższe zarzuty pozostają bez wpływu na wynik rozpoznawanej obecnie przez Sąd sprawy. Ponadto, co wynika ze wskazanych wyżej rozważań Sądu, organy obu instancji – wbrew twierdzeniom skarżącej – ustaliły wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy, zgodnie z zasadami określonymi w art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Niezasadne były również pozostałe zarzuty skargi. Trzeba mieć na uwadze, że niewątpliwie trudna sytuacja finansowa i życiowa rodziny skarżącej nie może uzasadniać uznania za należne świadczenia wychowawczego, wypłaconego wbrew jednoznacznej treści przepisów ustawy. Na wynik sprawy nie mogą mieć też wpływu podniesione w skardze argumenty dotyczące niewłaściwego – w ocenie skarżącej – zachowania byłego męża względem skarżącej. Kwestie te są prawnie obojętne z punktu widzenia cytowanych przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Z uwagi na treść art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd nie dopuścił dowodów z dokumentów dołączonych do skargi w postaci kopii: wyroku Sądu Okręgowego w L. III Wydział Cywilny Rodzinny z [...] maja 2011 r., sygn. akt [...], postanowienia Sądu Rejonowego w Lublinie V Wydział Rodzinny i Nieletnich z 13 marca 2014 r., sygn. akt [...], protokołu z rozprawy Sądu Rejonowego w L. V Wydział Rodzinny i Nieletnich z [...] maja 2014 r., sygn. akt [...] oraz odwołań skarżącej od decyzji Prezydenta skierowanych do Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] lipca 2019 r., [...] grudnia 2019 r. i [...] stycznia 2020 r., a także dołączonej do wniosku pełnomocnika kopii "listu" córki skarżącej J. K., jak i dokumentacji medycznej, o której jedynie ogólnie wspomniano w tym piśmie pełnomocnika, nie załączając jej jednak do pisma. Ponownie należy wskazać, że wszystkie istotne okoliczności faktyczne w niniejszej sprawie zostały wyjaśnione, a zatem nie było podstaw do prowadzenia przez Sąd uzupełniającego postępowania dowodowego w tej sprawie. Mając powyższe na uwadze, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd oddalił skargę, zgodnie z art. 151 p.p.s.a. O przyznaniu na rzecz pełnomocnika skarżącej wynagrodzenia za udzielenie stronie nieopłaconej pomocy prawnej w ramach prawa pomocy Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 250 § 1 p.p.s.a. w związku z § 2 pkt 1, § 3, § 4 ust. 1 i 3 i § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2019 r. poz. 18). Z tych wszystkich względów Sąd orzekł, jak w sentencji.