I OZ 1715/15

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 1345/15 o ustanowieniu radcy prawnego i oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi S.M. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..] z dnia 24 kwietnia 2015 r. znak: [..] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 1345/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał S.M. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego oraz oddalił wniosek w pozostałym zakresie. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że pismem z dnia 22 maja 2015 r. skarżący – S.M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [..] z dnia 24 kwietnia 2015 r. znak: [..] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją Starosty [..] o nr [..] dnia 30 września 2014 r. W skardze zawarty został wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika urzędu. W przesłanym formularzu PPF – wniosek o przyznanie prawa pomocy, skarżący rozszerzył swój wniosek i wniósł dodatkowo o zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W dniu 24 sierpnia 2015 r. skarżący wniósł sprzeciw od postanowienia z dnia 12 sierpnia 2015 r. Jak wynika z oświadczenia skarżącego o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zawartego w złożonym na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Oboje uzyskują dochód z renty i ze względu na stan zdrowia nie są w stanie pracować. Skarżący pobiera rentę w wysokości 913,67 zł netto. Posiada gospodarstwo rolne o powierzchni 3,26 ha, które jest w dzierżawie. W piśmie z dnia 9 października 2015 r. skarżący wskazał, że jego żona pobiera świadczenie rentowe w podobnej wysokości co on. Wyjaśnił, że wraz z żoną po zawarciu w 2012 r. związku małżeńskiego nigdy nie stworzyli wspólnego majątku, żona została w swojej posiadłości przy dzieciach (skarżący ożenił się z wdową), a skarżący prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie. Posiada dom ok 100 m2, który jest niewykończony i z utrzymaniem którego wiążą się duże koszty. Skarżący przesłał kopie rachunków z których wynika, że za prąd za okres 3 miesięcy uiścił we wrześniu 2015 r. kwotę 192,91 zł, za wodę za okres 4 miesięcy – uiścił w lipcu 2015r. kwotę 86,64 zł. Dołączył również dokument potwierdzający dostawę w dniu 24 lipca 2015 r. ponad 2 ton wyrobów węglowych, brak jest natomiast faktury za zakup tych wyrobów oraz faktury za zakup drewna opałowego, dokonanego w kwietniu i maju 2013 r. Sąd I instancji wskazał, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest rzeczywiście ciężka. Instytucja powyższa ma na celu bowiem umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym, które z przyczyn od siebie niezależnych nie są w stanie zdobyć środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym. Zdaniem Sądu I instancji, skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że jego sytuacja finansowa nie pozwala na uiszczenie opłat sądowych w niniejszej sprawie. Sąd wskazał przy tym, iż na obecnym etapie postępowania, jedynym kosztem jaki musi ponieść skarżący jest wpis od skargi w wysokości 200 zł. Sąd zauważył, że skarżący posiada świadczenie rentowe w wysokości 913,67 zł. Jak wskazał samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Mieszka w domu o powierzchni użytkowej 100 m2 i w związku z tym ponosi duże koszty utrzymania. Skarżący nie wykazał jednak jakie koszty i w jakiej wysokości jest zobowiązany ponosić. Przedstawione do akt rachunki i faktury po pierwsze dotyczą wyrywkowych opłat (1 faktura za prąd i 1 za wodę), natomiast pozostałe dokumenty dotyczą roku 2013, a po drugie w żaden sposób nie przedstawiają miesięcznych kosztów utrzymania skarżącego. Również złożona do akt karta informacyjna ze szpitala została wystawiona w dniu 26 czerwca 2014r. W ocenie Sądu, tak wyrywkowo przedstawiona sytuacja finansowa, rodzinna i zdrowotna skarżącego nie pozwala na uznanie, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów sądowych związanych z niniejszym postępowaniem. Niemniej jednak Sąd przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienie radcy prawnego z urzędu uznając, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył S.M., zaskarżając je w pkt 2. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpatrując powyższą sprawę przede wszystkim należy wskazać, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, a co za tym idzie przesłanki jego przyznania muszą być interpretowane ściśle. Zaskarżonym postanowieniem sąd przyznał skarżącemu pełnomocnika z urzędu, odmówił zaś przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego bądź adwokata z urzędu jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 P.p.s.a.), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną, jak ma to miejsce m.in. – zgodnie z orzecznictwem sądowym – w przypadku osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku mającej na utrzymaniu dzieci. Wykazanie występowania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy oznacza, że ciężar udowodnienia tego faktu spoczywa na wnioskującym. Należy zauważyć, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym dotyczy podmiotów, które nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, nawet w niewielkiej części. Przytoczone zaś przez stronę skarżącą okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie, przy czym to do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Sąd, bazując na danych przedstawionych przez stronę skarżącą, nie dopatrzył się zaistnienia w przedmiotowej sprawie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący prowadzi sam gospodarstwo domowe. Na jego dochód składa się renta w wysokości 913,67 zł. Skarżący ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe – jak wskazuje adres podany w skardze i treść wniosku o przyznanie prawa pomocy mieszka w domu, który stanowi jego własność. Oprócz tego skarżący wskazał dalsze składniki majątkowe w postaci własności gospodarstwa rolnego o powierzchni 3,26 ha, które jest w dzierżawie. Wskazane wyżej okoliczności już sytuują skarżącego w znacznie lepszej sytuacji niż wiele osób, które otrzymują prawo pomocy, gdyż nie posiadają żadnej nieruchomości, bądź należą do osób o bardzo niskich dochodach lub są całkowicie tych dochodów pozbawieni i nie są w stanie pokryć nawet podstawowych potrzeb życiowych. Posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy. Przy czym wskazać należy, że w judykaturze powszechnie przyjęty jest pogląd, że sposób, w jaki jest wykorzystywany majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy dana osoba posiada dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, powinna sama bez pomocy państwa pokrywać wydatki związane ze swoim udziałem w sprawie. Skarżącemu został ustanowiony pełnomocnik z urzędu, a więc koszt ewentualnego wynagrodzenia pełnomocnika również nie obciąża budżetu jego gospodarstwa domowego. W ocenie sądu, kwota jaką dysponuje comiesięcznie skarżący pozwala na pokrycie kosztów ewentualnego dalszego udziału w sprawie. Pamiętać należy, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym może mieć miejsce tylko wtedy, gdy osoba wnioskująca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Okoliczności przedstawione przez skarżącego nie wskazują, że uiszczenie kosztów sądowych oznaczać będzie uszczerbek w jego utrzymaniu. Wynika to nie tylko z oceny sądu, ale także z tego, że skarżący sam nie wskazał jaki miałby to być uszczerbek. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.