II SAB/Po 130/22

SENTENCJA Dnia 21 października 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Asesor WSA Paweł Daniel po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 października 2022 roku sprawy ze skargi K. J. na bezczynność Dyrektora Liceum Ogólnokształcącego nr [...] im. [...] w J. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. zobowiązuje Dyrektora Liceum Ogólnokształcącego nr [...] im. [...] w J. do załatwienia wniosku skarżącego z dnia 14 kwietnia 2022 r. w terminie 14 dni od otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, II. stwierdza, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, III. przyznaje skarżącemu od organu sumę pieniężną w wysokości 100 (sto) zł, IV. w pozostałym zakresie skargę oddala, V. zasądza od Liceum Ogólnokształcącego nr [...] im. [...] w J. na rzecz skarżącego kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych. UZASADNIENIE Wnioskiem z 14 kwietnia 2022 r., K. J. za pośrednictwem platformy ePUAP, zwrócił się do Liceum Ogólnokształcącego nr [...] im. [...] w J. o udostępnienie informacji publicznej w postaci: 1) kopii lub skanu statutu szkoły, 2) kopii lub skanu protokołu z ostatniego posiedzenia Rady Pedagogicznej, 3) liczby absolwentów z roku szkolnego 2020/2021 z podziałem na oddziały (klasy), 4) imion i nazwisk nauczycieli wraz z przypisanymi im kwotami brutto wynagrodzeń za marzec 2022 r., 5) kwot wpłaconych od 1 września 2021 r. do 14 kwietnia 2022 r. w bibliotece na papier ksero z podziałem na oddziały klasy – w formie plików pdf przez platformę ePUAP. Pismami z 4, 16, 23 i 30 maja, 6, 13 oraz 20 czerwca 2022 r. – zatytułowanymi ponaglenie – wnioskodawca wezwał Dyrektora Liceum Ogólnokształcącego nr [...] im. [...] w J. (dalej: "Dyrektor") do niezwłocznego rozpatrzenia wniosku o udostępnienie informacji publicznej. W dniu 7 lipca 2022 r. skarżący złożył skierowaną do tut. Sąd skargę na bezczynność Dyrektora zarzucając naruszenie: 1) art. 61 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim przepis ten stanowi podstawę prawa do uzyskiwania informacji publicznej, przez błędne zastosowanie polegające na nieudostępnieniu informacji publicznej na wniosek, 2) art. 10 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r., poz. 902, dalej: "u.d.i.p.") w zakresie, w jakim z przepisów tych wynika, że informacja nieudostępniona w Biuletynie Informacji Publicznej jest udostępniana na wniosek bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w ciągu 14 dni od dnia złożenia wniosku, przez brak zastosowania polegający na niezrealizowaniu wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Skarżący wniósł o: 1) stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności, 2) stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, 3) zobowiązanie organu do załatwienia wniosku z 14 kwietnia 2022 r., 4) wymierzenie organowi grzywny w wysokości [...] zł, 5) przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w wysokości [...] zł, 6) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. Jednocześnie skarżący zwrócił się o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Dyrektor w odpowiedzi na skargę wniósł o jej odrzucenie podnosząc, że skarga jest niedopuszczalna, bowiem w momencie jej złożenia organ nie był w bezczynności, wcześniej udostępniając odpowiedź skarżącemu. W uzasadnieniu wskazano, że ze względu na problemy pracownika z odczytem i dostępem do ePUAP o wniosku dowiedziano się dopiero 7 lipca 2022 r. Zdając sobie sprawę z naruszenia terminu, o którym mowa w art. 13 u.d.i.p. Dyrektor nakazał czym prędzej udostępnić żądaną informację. W związku z tym już tego samego dnia skarżącemu została w całości udostępniona informacja publiczna za pośrednictwem systemu ePUAP. System wygenerował podpis na godz. 11:15. Tymczasem skarga na bezczynność została złożona tego samego dnia o godz. 13:55. Organ od prawie 3 godzin nie był już zatem w bezczynności. Skarżący otrzymał żądaną przez siebie informację. Organ do 7 lipca do godz. 11:15 pozostawał w bezczynności, od tej godziny sprawa została pozytywnie rozpatrzona, a biorąc pod uwagę, że skarżący tą samą drogą złożył skargę – wiedział o tym. W ocenie organu zachodzą przesłanki, o których mowa w uzasadnieniu uchwały NSA z 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19, i zasadne jest odrzucenie skargi. Zaznaczono jednocześnie, że skarżący nie skontaktował się w żaden inny sposób – zwykłym e-mailem, telefonicznie itp. – wniosek zostałby zrealizowany od ręki. O dobrej woli zdaniem organu powinno świadczyć to, że od razu po odczytaniu wniosek został zrealizowany. Biorąc pod uwagę jego obszerność przygotowanie odpowiedzi zajęło ok. 3 godzin. Zaistniała sprawa wskazała Dyrektorowi konieczność lepszego nadzoru nad skrzynką ePUAP, co już nastąpiło, aby sytuacja nie powtórzyła się w przyszłości. Subsydiarnie organ wniósł, gdyby sprawa miała zostać rozpatrzona, o: 1) odrzucenie wniosku w zakresie bezczynności – wniosek przed złożeniem skargi został zrealizowany, 2) wskazanie, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, co prawda termin z art. 13 u.d.i.p. został przekroczony, ale nastąpiło to przez nieprawidłową obsługę, a skarżący nie próbował się kontaktować w inny sposób, zaś obecnie ta forma przyjmowania wniosków została już dopracowana, 3) odrzucenie bezprzedmiotowego wniosku o zobowiązanie organu do załatwienia wniosku z 14 kwietnia 2022 r., 4) niewymierzenie grzywny – brak podstaw, wniosek rozpoznano przed wniesieniem skargi, 5) nieprzyznawanie sumy – skarżący miał wszakże odpowiedź, z którą mógł się zapoznać, skarga nie przysługiwała więc mu od 3 godzin, o czym wiedział przez ePUAP, 6) odrzucenie wniosku o nałożenie na organ kosztów postępowania oraz nałożenie tych kosztów na skarżącego – ostatecznie wniósł skargę w momencie, gdy ta mu nie przysługiwała, a odpowiedź miał na komputerze. W piśmie procesowym z 23 sierpnia 2022 r. skarżący stwierdził, że nie otrzymał od organu żadnej korespondencji i wniósł o wezwanie organu do przekazania kopii urzędowego poświadczenia doręczenia takiej odpowiedzi. Pismem z 6 września 2022 r., Sąd wezwał organ, m.in. o przedłożenie w terminie 7 dni dowodu doręczenia skarżącemu pisma z 7 lipca 2022 r. stanowiącego odpowiedź na wniosek o udostępnienie informacji publicznej z 14 kwietnia 2022 r. wraz z załącznikami pod rygorem przyjęcia, że pismo to nie zostało wysłane do skarżącego. Skarżący przy piśmie procesowym z 7 września 2022 r. przedstawił uzyskaną przez siebie informację z Kancelarii Prezesa Rady Ministrów z 7 września 2022 r., nr [...], w której wskazano, że 7 lipca nie został wysłany żaden dokument z konta podmiotu o identyfikatorze I. na skrzynkę skarżącego. Organ w odpowiedzi na wezwanie Sądu przesłał w formie elektronicznej dokumenty obejmujące pismo z 7 lipca 2022 r. wraz z załącznikami, wniosek o udostępnienie informacji publicznej, ponaglenie z 20 czerwca 2022 r. oraz złożoną do tut. Sądu skargę. Nie przedstawił jednakże dowodu wysłania, jak tez doręczenia skarżącemu pisma z 7 lipca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skargę oparto na usprawiedliwionych podstawach, choć nie wszystkie zawarte w niej wnioski zasługują na uwzględnienie. Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w tym trybie, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. Jako że przedmiotem skargi uczyniono bezczynność Dyrektora, zaszły podstawy do zastosowania ostatnio przywołanego przepisu. Ponadto, także skarżący – w petitum skargi – wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, zaś organ nie zażądał przeprowadzenia rozprawy, przez co ziściły się jednocześnie przesłanki do zastosowania art. 119 pkt 2 P.p.s.a. Jak stanowi przy tym art. 120 P.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Jest to odstępstwo od zasady jawnego rozpoznawania spraw wyrażonej w art. 10 P.p.s.a. Bezsporne w sprawie pozostaje to, że skarżący wnioskiem z 14 kwietnia 2022 r. ubiegał się o informacje publiczne, zaś Dyrektor zobowiązany był do ich udzielenia. Stosownie do art. 13 ust. 1 u.d.i.p. udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2 tej ustawy. Dwa ostatnio przywołane przepisy nie znajdywały w sprawie zastosowania. Dyrektor nie powiadamiał bowiem skarżącego o powodach opóźnienia i nie wyznaczał nowego terminu udostępnienia informacji w oparciu o art. 13 ust. 2 u.d.i.p., wobec czego odpowiedź na wniosek skarżącego powinna nastąpić do 28 kwietnia 2022 r. W pierwszej kolejności odnieść trzeba się jednak do przedstawionej w odpowiedzi na skargę argumentacji Dyrektora, w której organ ten zmierza do wykazania podstaw do odrzucenia skargi. Od razu zaznaczyć należy, że argumentacja ta stała się jednocześnie podstawą do formułowania dalszych wniosków odnoszących się już do żądania skargi, stanowiąc w istocie zasadniczą linię obrony Dyrektora przed złożoną skargą. Dyrektor zmierza mianowicie do wykazania, że skarga złożona została w momencie, w którym nie pozostawał już w bezczynności. Jak podnosi na moment jej złożenia już od 3 godzin nie był w bezczynności. Skarżący otrzymać miał bowiem żądane przez siebie informacje, o czym świadczyć ma wygenerowanie podpisu pod pismem przewodnim z 7 lipca 2022 r. o godz. 11:15. Skarga na bezczynność złożona została tego samego dnia, lecz o godz. 13:55. Z przedstawioną tak argumentacją nie sposób się zgodzić, a to z tego względu, że Dyrektor nie wykazał, aby pismo z 7 lipca 2022 r., mające wraz z załącznikami stanowić odpowiedź na wniosek skarżącego, zostało w ogóle do skarżącego wysłane. Podkreślić w tym miejscu trzeba, iż samo sporządzenie tego pisma, w tym opatrzenie go podpisem elektronicznym, nie może być poczytywane jako udzielenie skarżącemu odpowiedzi i nie może stanowić podstawy do odrzucenia skargi, a w szerszej perspektywie świadczy o tym – przy braku właściwej reakcji organu i nie przesłaniu tego pisma wraz z załącznikami w sposób prawem przewidziany, także w terminie późniejszym – że Dyrektor nadal pozostaje w stanie bezczynności. Dyrektor na żadnym etapie postępowania przed tut. Sądem, mimo wezwania ze strony Sądu oraz konsekwentnego stanowiska skarżącego przedstawianego w kolejnych pismach procesowych, nie przedstawił urzędowego poświadczenia doręczenia pisma z 7 lipca 2022 r. z załącznikami. Zgodnie z art. 3 pkt 20 lit. c ustawy z 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2070 ze zm., dalej: "u.i.d.") urzędowe poświadczenie odbioru oznacza dane elektroniczne powiązane z dokumentem elektronicznym doręczonym podmiotowi publicznemu lub przez niego doręczanym w sposób zapewniający rozpoznawalność późniejszych zmian dokonanych w tych danych, określające: a) pełną nazwę podmiotu publicznego, któremu doręczono dokument elektroniczny lub który doręcza dokument, b) datę i godzinę wprowadzenia albo przeniesienia dokumentu elektronicznego do systemu teleinformatycznego podmiotu publicznego – w odniesieniu do dokumentu doręczanego podmiotowi publicznemu, c) datę i godzinę podpisania urzędowego poświadczenia odbioru przez adresata z użyciem mechanizmów, o których mowa w art. 20a ust. 1 albo 2 – w odniesieniu do dokumentu doręczanego przez podmiot publiczny, d) datę i godzinę wytworzenia urzędowego poświadczenia odbioru. Jak wynika już z § 14 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 14 września 2011 r. w sprawie sporządzania i doręczania dokumentów elektronicznych oraz udostępniania formularzy, wzorów i kopii dokumentów elektronicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 180) poświadczenie doręczenia jest udostępniane przez system teleinformatyczny podmiotu publicznego w celu umożliwienia podpisania tego poświadczenia przez adresata dokumentu elektronicznego i zawiera: 1) pełną nazwę podmiotu publicznego, który doręcza dokument elektroniczny; 2) pełną nazwę podmiotu, któremu podmiot publiczny doręcza dokument elektroniczny; 3) oznaczenie sprawy; 4) jednoznaczne oznaczenie pisma, którego dotyczy; 5) w przypadku podpisania poświadczenia doręczenia – datę i czas podpisania rozumiane jako data i czas doręczenia dokumentu elektronicznego. Adresat dokumentu elektronicznego, o czym mowa w § 15 tego rozporządzenia, potwierdza jego odebranie przez podpisanie poświadczenia doręczenia kwalifikowanym podpisem elektronicznym albo podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP, albo przez zapewnienie możliwości potwierdzenia pochodzenia oraz integralności danych zawartych w tym poświadczeniu przy użyciu technologii, o których mowa w art. 20a ust. 2 ustawy. Stosownie zaś do § 16 po opatrzeniu poświadczenia doręczenia podpisem elektronicznym system teleinformatyczny służący do obsługi doręczeń bezpośrednio po zakończeniu procesu weryfikacji podpisu elektronicznego adresata: 1) udostępnia adresatowi do pobrania doręczany dokument elektroniczny wraz z podpisanym przez niego poświadczeniem doręczenia; 2) udostępnia organowi doręczającemu podpisane poświadczenie doręczenia. W odniesieniu do dokumentu elektronicznego doręczanego przez podmiot publiczny należy w konsekwencji zadbać o to, aby udostępnić adresatowi poświadczenie doręczenia w celu umożliwienia jego podpisania, co jest zarazem dowodem odbioru korespondencji urzędowej (zob. wyrok WSA w Poznaniu z 19 marca 2021 r., sygn. akt II SAB/Po 8/21, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tymczasem w realiach niniejszej sprawy organ nie przedstawił dowodu doręczenia pisma z 7 lipca 2022 r., pomimo wezwania tut. Sądu. Mało tego skarżący przedstawił dowód, z którego wynika, że w dniu 7 lipca 2022 r. nie został do niego przesłany na skrzynkę ePUAP żaden dokument z konta podmiotu o identyfikatorze I. (pismo z 7 września 2022 r., nr [...], Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Departament Zarządzania Systemami). Nie ma wobec powyższego żadnych podstaw do tego, aby uznać, że pismo mające stanowić odpowiedź na wniosek z 14 kwietnia 2022 r. zostało w ogóle do skarżącego wysłane. Dla sprawy jest to o tyle istotne, poza brakiem przesłanek pozwalających na odrzucenie skargi, że oznacza to, że Dyrektor nadal pozostaje w stanie bezczynności, skoro rzeczony wniosek nie został jak dotąd załatwiony. Wobec powyższego w oparciu o art. 149 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględniając skargę zobowiązano Dyrektora do załatwienia wniosku skarżącego z 14 kwietnia 2022 r. w terminie 14 dni od otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, o czym orzeczono w pkt. I sentencji wyroku. Jednocześnie na podstawie art. 149 § 1b P.p.s.a. w pkt. II sentencji wyroku stwierdzono, że bezczynność Dyrektora miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Przeprowadzając ocenę charakteru stwierdzonej bezczynność Sąd uznał, że naruszenie prawa w tym zakresie miało rażący charakter. W orzecznictwie podkreśla się, że bezczynność organu będzie miała charakter rażący, gdy odpowiednio brak działania lub poważne opóźnienia w podejmowanych przez organ czynnościach oczywiście pozbawione są jakiegokolwiek racjonalnego usprawiedliwienia (por. wyroki NSA z 4 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 3374/18 oraz z 7 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 2311/17, wyroki WSA w Krakowie z 23 lipca 2019 r., sygn. akt III SAB/Kr 67/19 oraz z 28 czerwca 2019 r., sygn. akt II SAB/Kr 73/19, CBOSA). W rozpatrywanym przypadku zwrócić wobec tego trzeba uwagę przede wszystkim na dwie okoliczności. Po pierwsze, dla samego Dyrektora nie budzi wątpliwości to, że doszło do bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącego z 14 kwietnia 2022 r. Organ ten jedynie niezasadnie przyjął, że bezczynność ta skończyła się na moment sporządzenia pisma z 7 lipca 2022 r. Po drugie, w toku postępowania przed tut. Sądem oczywista stała się nieprawidłowość ostatnio przywołanego stanowiska. Pomimo doręczenia Dyrektorowi odpisu pisma skarżącego z 23 sierpnia 2022 r., w którym skarżący zaprzeczył, aby otrzymał odpowiedź na wniosek i wskazał na przepisy, które stanowią o konieczności doręczania dokumentów elektronicznych przez podmiot publiczny z wykorzystaniem urzędowego poświadczenia doręczenia, jak również wezwania Sądu – pod rygorem przyjęcia, że pismo z 7 lipca 2022 r. nie zostało wysłane do skarżącego – organ ten nie podjął jakichkolwiek działań, które zmierzałyby do przeciwdziałania zaistniałej sytuacji, chociażby doręczając skarżącemu odpowiedź przy zachowaniu wszelkich związanych z tym wymogów. Dopuszczenie się w tych okolicznościach przez Dyrektora naruszenia art. 13 ust. 1 u.d.i.p. jest oczywiste i stanowi dostateczną podstawę do uznania, że doszło do rażącego naruszenia prawa. Jest to tym bardziej konieczne, że okoliczności te przeczą zapewnieniom organu jakoby na skutek całej tej sytuacji podjęto działania zmierzające do poprawy obsługi skrzynki ePUAP. Na korzyść Dyrektora nie mogą jednocześnie przemawiać problemy z odczytem i dostępem do ePUAP. Stosownie do art. 16 ust. 1a u.i.d. podmiot publiczny udostępnia elektroniczną skrzynkę podawczą, spełniającą standardy określone i opublikowane na ePUAP przez ministra właściwego do spraw informatyzacji, oraz zapewnia jej obsługę. Dyrektora obciąża zatem zarówno to, że z wnioskiem skarżącego zapoznano się dopiero 7 lipca 2022 r., a zatem już ze znacznym przekroczeniem terminu do jego rozpoznania, jak i to, że przed złożeniem skargi strona wystąpiła z licznymi ponagleniami, które także zostały przez ten organ zignorowane. Podkreślić przy tym trzeba, że skoro skarżący korzystał z jednego z dostępnych środków komunikacji bez znaczenia pozostaje także argument, że mógł on skorzystać z innych środków. To do skarżącego należał wybór środków za pomocą, których będzie kontaktował się z Dyrektorem, zaś organ powinien czynić wszystko, aby komunikacja za pomocą tych środków była możliwa, czego w sprawie zabrakło. Jednocześnie na podstawie art. 149 § 2 P.p.s.a., w pkt. III sentencji wyroku, przyznano skarżącemu od organu sumę pieniężna w wysokości [...] zł. Zgodnie z ostatnio podanym przepisem sąd, w przypadku o którym mowa w § 1, może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. Zauważyć należy, że rozstrzygnięcie co do wymierzenia grzywny lub przyznania sumy pieniężnej, bądź też zastosowania obu tych środków, powinno być w pierwszym rzędzie uwarunkowane celem skargi na przewlekłość, czy jak w niniejszej sprawie – bezczynność, którym jest doprowadzenie do zakończenia postępowania, a także zapobieganie bezczynności lub przewlekłemu prowadzeniu postępowania. W tym kontekście widzieć także należy dyscyplinowanie organu. Środek ten jako sankcja o charakterze dyscyplinująco-represyjnym powinien być stosowany w szczególnie widocznych i zawinionych przypadkach zwłoki organu, czy też wtedy, gdy istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ sprawy nadal nie załatwi. Zdaniem Sądu z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpatrywanej obecnie sprawie i zaszła potrzeba przyznania na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w kwocie [...] zł, nie tylko celem kompensacji skarżącemu licznych działań jakie podjął dla doprowadzenia do rozpoznania wniosku z 14 kwietnia 2022 r., lecz także celem zdyscyplinowania Dyrektora. Sąd uznał jednak za niezasadne jednoczesne wymierzenie organowi grzywny, o co także wnosił skarżący. W ocenie Sądu wystarczające jest skorzystanie z jednego środka dyscyplinująco-represyjnego, jaki przewidziany został w art. 149 § 2 P.p.s.a. Wobec tego na podstawie art. 151 P.p.s.a. w tym zakresie skarga została oddalona, o czym orzeczono w pkt. IV sentencji wyroku. Na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 P.p.s.a. – w pkt. V sentencji wyroku – postanowiono o kosztach sądowych, na które składa się uiszczony przez skarżącego wpis od skargi w kwocie 100 zł.