II SA/Po 286/09

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz (spr.) Sędzia WSA Elwira Brychcy Protokolant st. sekretarz sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu w Poznaniu na rozprawie w dniu 02 października 2009 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] lutego 2009 roku Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego; o d d a l a s k a r g ę /-/ E .Brychcy /-/ J. Szaniecka /-/W. Batorowicz UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] Prezydent Miasta P. odmówił przyznania K.K. pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na zakup karty telefonicznej, folii w płynie, wylewki, izolacji, płyty podłogowej, rury PCV, koszulek do kartek, gresu – zalewki – zawiasu, linki hamulcowej do roweru, tarczy szlifierskiej i gresu. Odmawiając przyznania pomocy na podstawie art. 3 ust. 1-4, art. 8 ust. 1, art. 8 i art. 8a, art. 14, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) organ I instancji wyjaśnił, iż K.K. wnioskami z dnia 16, 18, 22, 25 i 30 września 2008 r. zwrócił się z prośbą o udzielenie pomocy na zakup wyżej wymienionych przedmiotów. Po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego w dniu 29 września 2008 r. organ ustalił, że skarżący nie pracuje zawodowo, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy bez uprawnień do pobierania zasiłku dla bezrobotnych; nie ma również żadnych dochodów; zamieszkuje w domku letniskowym, zaadaptowanym do celów mieszkalnych – został odmalowany jeden pokój i aktualnie skarżący jest w trakcie wykonywania skrzyni drewnianej na bieliznę; wszelkich zakupów skarżący dokonuje ze środków otrzymywanych z [...] filii Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. na inne cele, bez wcześniejszych uzgodnień z organem. Organ zaznaczył, że K. K. spełnia kryterium dochodowe uzasadniające przyznanie pomocy społecznej (art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Jednocześnie podniósł, iż skarżący otrzymuje regularną pomoc w formie zasiłku okresowego od dnia 1 lipca 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. w wysokości 400 zł miesięcznie (decyzja z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...]); ponadto otrzymał pomoc celową o łącznej wysokości 250 zł na zakup materiałów i narzędzi do remontu (wymienionych w uzasadnieniu decyzji), co według organu znacznie wsparło jego budżet. Zdaniem organu udzielone wsparcie należało uznać za odpowiednie do sytuacji skarżącego i możliwości pomocy społecznej (art. 3 ust. 1, 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej). Ponadto w ocenie organu zgłoszone potrzeby, obejmujące zakup karty telefonicznej, folii w płynie, wylewki, izolacji, płyty podłogowej, rury PCV, koszulek do kartek, gresu – zalewki – zawiasu, linki hamulcowej do roweru, tarczy szlifierskiej i gresu, nie mieszczą się w katalogu niezbędnych potrzeb życiowych. Organ zwrócił także uwagę na to, ze remont podłogi został wykonany przez skarżącego ze względu na to, że jej stan nie spełniał wymogów skarżącego, a zdaniem pracownika socjalnego sporządzającego wywiad środowiskowy stan podłogi (wykończenie) nie wymagał naprawy (wymiany) – wymieniając wykładzinę linoleum na płytki podłogowe skarżący chciał podnieść standard zamieszkiwanego domku letniskowego. Stąd też żądania K. K. okazały się niezasadne, również wobec faktu otrzymania przez niego znacznego wsparcia w postaci zasiłków celowych, które pozwala mu na egzystencję w warunkach odpowiadających godności człowieka. Oprócz tego podkreślono, że pomoc w formie zasiłków celowych nie ma charakteru obligatoryjnego i jej przyznanie zależy każdorazowo od uznania administracyjnego organu. Odwołanie od decyzji złożył K. K. nie zgłosił jednak żadnych zarzutów. Decyzją z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., po rozpatrzeniu odwołania K. K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2008 r. Utrzymując decyzję w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej: k.p.a. - Kolegium uznało, że decyzja Prezydenta Miasta P. nie narusza prawa. Przyjęło także za prawidłowe ustalenia faktyczne i prawne organu I instancji i stwierdziło, że organ pierwszej instancji w tej sprawie nie przekroczył granic uznania administracyjnego wskutek odmowy przyznania pomocy finansowej. W skardze na decyzję skarżący ograniczył się do powołania i załączenia materiałów (kserokopii): 1) dokumentów wskazujących na jego sytuację osobistą (wyrok sądu powszechnego i inne materiały procesowe; informacja PIT-88 za rok 1999 r.), 2) wykazu spraw dotyczących jego osoby, a zarejestrowanych w SKO lub w WSA; 3) pisma SKO w P. z dnia 4 maja 2006 r., 4) pisma z kancelarii Prezesa rady Ministrów z dnia 23 listopada 2000 r., 5) wyroku tutejszego Sądu z dnia 27 czerwca 2000 r., II SA/Po 995/99 oraz innych materiałów (między innymi kserokopii jednej ze stron książki telefonicznej i kserokopię karty telefonicznej). W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.) w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Przyznaje się go w szczególności na pokrycie w części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 ustawy). Zasiłek celowy przysługuje osobom spełniającym kryteria dochodowe określone w art. 8 ust. 1 ustawy. Ustawodawca odstąpił od szczegółowego określenia wysokości zasiłku celowego. Rozstrzygnięcie w sprawie zasiłku celowego zapada w ramach uznania administracyjnego. Art. 39 ust. 1 upoważnia organ do przyznania tej formy pomocy, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza, jak wynika z art. 7 k.p.a., załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Uznanie administracyjne nie pozwala zatem organowi na dowolność w załatwianiu sprawy, ale też nie nakazuje mu spełnienia każdego żądania obywatela. Decyzja powinna zatem uwzględniać zasady ogólne określone w Kodeksie postępowania administracyjnego, a w zakresie meritum rozstrzygnięcia - zasady ustawy o pomocy społecznej. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, zakres i cel świadczeń, jakie skarżącemu już przyznano, należało rozważyć czy potrzeby, o jakie wystąpił, są potrzebami, które w jego aktualnej sytuacji są potrzebami "niezbędnymi" (art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). W tym zakresie Sąd podzielił stanowisko organu, iż w konkretnych okolicznościach sprawy zgłaszane przez skarżącego potrzeby były zbyt daleko idące, zważywszy na uzyskiwane dotychczas dofinansowanie z pomocy społecznej. Zgodnie z intencją ustawodawcy, celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia osobie znajdującej się potrzebie, a nie zastąpienie jej indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Taką też funkcję spełnia zasiłek celowy, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 ustawy. Wykładnia przepisów art. 39 ust. 1 i 2 oraz 3 ustawy o pomocy społecznej nie może w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania, wyręczania osoby fizycznej od starań o zaspokojenie swoich niezbędnych potrzeb życiowych. Jak juz wyżej wskazano, decyzje w przedmiocie przyznania zasiłku celowego opierają się na uznaniu administracyjnym. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności pewien zakres przyznanych już danej osobie świadczeń organ może uznać za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby bytowe. Stąd też w przypadku wielu wniosków o przyznanie świadczeń organ może uwzględnić te, które w danej sytuacji są najistotniejsze. W momencie zgłoszenia wniosków o zasiłek celowy K. K. przysługiwał zasiłek okresowy w wysokości 400 zł miesięcznie., a ponadto organ przyznał skarżącemu odrębnymi decyzjami zasiłki celowe w łącznej kwocie 250 zł na zakup materiałów i narzędzi przydatnych do wykonania bieżącego remontu i prac konserwacyjnych (naprawy kanalizacyjnej i z zakresu prac wykończeniowych w lokalu). W takiej sytuacji uznać należy, iż organ nie miał podstaw do uwzględnienia pozostałych wniosków o sfinansowanie dodatkowych zakupów, tym bardziej, że dotyczyły one potrzeb nie służących bezpośrednio realizacji niezbędnych potrzeb bytowych K. K. (m.in. folii w płynie, wylewki, izolacji, płyty podłogowej, rury PCV, czy linki hamulcowej do roweru, tarczy szlifierskiej). Przyznanie zgłaszanych świadczeń spowodowałoby, iż w istocie zasiłki celowe stałyby się źródłem utrzymania skarżącego. Wymaga również zaznaczenia, że K. K. nie pracuje zarobkowo, co wynika to z wywiadu środowiskowego, wobec tego zakupu linki hamulcowej do roweru nie można zaliczyć do wydatków na cele zaspokojenia niezbędnych potrzeb bytowych, skoro ten środek lokomocji nie służy mu jako środek transportu np. do pracy, ani nie jest też urządzeniem służącym do pracy. Podobnie należy się odnieść do wniosków obejmujących materiały i narzędzia budowlane. Ponadto warto zauważyć, iż skarżący finansuje zakup przedmiotów objętych wnioskami o przyznanie pomocy społecznej i składa wnioski w postaci wykazu zakupów do rozliczenia, zatem bieżąco zaspokaja te potrzeby w ramach posiadanych środków (w tym uzyskanych w ramach świadczeń z pomocy społecznej). Sąd stwierdził nadto, że prawidłowo zostało przeprowadzone postępowanie zmierzające do wydania zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z niej wynikające, a stanowiące podstawę planowania pomocy (§ 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego - Dz.U. Nr 77, poz. 672 ze zm.). Wywiad przeprowadza się w terminie 14 dni od dnia powzięcia wiadomości o potrzebie przyznania świadczenia z pomocy społecznej (§ 2 ust. 5 rozporządzenia w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego), co w tej sprawie zostało dokonane. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ E. Brychcy /-/ J. Szaniecka /-/ W. Batorowicz