I SA/Ol 411/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Brzuzy Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Górska (sprawozdawca) asesor WSA Anna Janowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Starosty na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie z dnia 8 lipca 2022r., nr 2801-IEE.711.73.2022 w przedmiocie obciążenia wierzyciela opłatą manipulacyjną oddala skargę. UZASADNIENIE Skarga Starosty (dalej: "wierzyciel", "skarżący") dotyczy postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie (dalej: "DIAS") utrzymującego w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Elblągu (dalej: "NUS") z 31 maja 2022 r. nr 2805-SEE.711.52.22.18, w przedmiocie obciążenia wierzyciela opłatą manipulacyjną w kwocie 40 zł. Z przekazanych Sądowi wraz z tą skargą akt sprawy wynika, że w dniu 21 kwietnia 2022 r. wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy nr 35/2022 (K-1) obejmujący nieuiszczone przez E.S. (dalej: "zobowiązany") należności pieniężne z tytułu kary za naruszenie obowiązku rejestracji pojazdu lub obowiązku zawiadomienia starosty o nabyciu lub zbyciu pojazdu. Tytuł ten został przesłany NUS wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji administracyjnej. Pismem z 6 maja 2022 r. (K-3) NUS zawiadomił wierzyciela o nieprzystąpieniu do egzekucji na podstawie ww. tytułu wykonawczego, podając, że nie spełnia on wymogów formalnych, ponieważ na podstawie informacji w bazie rejestracyjnej ustalono, że zobowiązany zmarł 13 stycznia 2021 r. Podstawą prawną tego zawiadomienia był art. 29 § 1 - 2a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 479, ze zm.; dalej: "u.p.e.a."). Wierzyciel nie złożył wniosku o wydanie postanowienia o nieprzystąpieniu do egzekucji. Następnie postanowieniem z 31 maja 2022 r. 2805-SEE.711.52.22.18 (K-5) NUS, powołując art. 64c § 3 pkt 3 i § 9 pkt 2 lit. a u.p.e.a., obciążył wierzyciela opłatą manipulacyjną w kwocie 40 zł za wszczęcie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia NUS wyjaśnił, że choć otrzymany tytuł wykonawczy nie spełnił wymogów z art. 27 u.p.e.a., to spowodował wszczęcie postępowania egzekucyjnego, a tym samym powstał obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej, zaliczanej do kategorii kosztów egzekucyjnych. W zażaleniu na powyższe postanowienie (K-6) wierzyciel zarzucił NUS naruszenie art. 64e § 1 u.p.e.a. poprzez niezastosowanie. W oparciu o ten zarzut wierzyciel wniósł o uchylenie postanowienia NUS i umorzenie w całości kosztów egzekucyjnych oraz o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu zażalenia wierzyciel podniósł, że wystawiając tytuł wykonawczy nie miał świadomości, że zobowiązany zmarł, nie mógł także zweryfikować tej okoliczności ze ze względu na brak dostępu do odpowiednich baz danych. Wskazał, że starostwo powiatowe jest jednostką budżetową samorządu terytorialnego, a obciążenie kosztami egzekucyjnymi spowoduje uszczuplenie dochodów powiatu. W tych okolicznościach ocenił, że za umorzeniem kosztów egzekucyjnych, w oparciu o art. 64e § 1 u.p.e.a., przemawia ważny interes publiczny. Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie DIAS wywiódł, że w świetle art. 64 § 1 u.p.e.a., obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje już z chwilą wszczęcia postępowania egzekucyjnego, które w tej sprawie nastąpiło z mocy prawa w momencie wpływu tytułu wykonawczego do organu egzekucyjnego. Ocenił, że w obecnym stanie prawnym dla powstania obowiązku uiszczenia tej opłaty nie ma znaczenia ani kwestia ewentualnego zawinienia wierzyciela, ani też podniesiony w zażaleniu brak możliwości zweryfikowania, czy zobowiązany żyje. Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 64e § 1 u.p.e.a. poprzez niezastosowanie, DIAS wyjaśnił, że przepisy u.p.e.a. przewidują jedynie fakultatywne umorzenie kosztów egzekucyjnych zarówno z urzędu, jak i na wniosek wierzyciela. Za chybiony DIAS uznał zatem zarzut niezastosowania w rozpatrywanej sprawie przez organ egzekucyjny instytucji umorzenia kosztów egzekucyjnych z urzędu. Wyjaśnił jednak, że wierzyciel może zwrócić się do organu egzekucyjnego z wnioskiem o umorzenie obciążającej go opłaty manipulacyjnej, wskazując na okoliczności, które – w jego ocenie - wyczerpują przesłankę interesu publicznego. Zaznaczył, że w rozpatrywanej sprawie zakres rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej w postępowaniu odwoławczym wyznaczony jest zakresem rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. W skardze na powyższe postanowienie, skierowanej do tutejszego Sądu, wierzyciel zarzucił DIAS naruszenie: 1. art. 6 § 1 u.p.e.a. poprzez nieuwzględnienie przy ustalaniu stanu prawnego sprawy okoliczności, że wierzyciel miał bezwzględny obowiązek podjęcia czynności zmierzającej do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, zagrożony na wypadek niedopełnienia tego obowiązku zarzutem naruszenia dyscypliny finansów publicznych, co skutkowało uznaniem przez organ, że nie zachodzi przesłanka umorzenia kosztów egzekucyjnych w postaci istnienia ważnego interesu publicznego; 2. art. 64e § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 64c § 2 pkt 2 u.p.e.a. poprzez niezastosowanie i uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniała przesłanka umorzenia kosztów egzekucyjnych, podczas gdy za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny, a poniesienie kosztów egzekucyjnych przez starostę jest sprzeczne z interesem społecznym; 3. art. 64e § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. w zw. z art. 64e § 3 u.p.e.a. poprzez niezastosowanie i uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie zaistniała przesłanka umorzenia kosztów egzekucyjnych, podczas gdy obciążenie wierzyciela obowiązkiem uiszczenia tych kosztów byłoby gospodarczo nieuzasadnione i przełoży się na uszczuplenie dochodów powiatu. W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie postanowień organów obu instancji i umorzenie w całości kosztów postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu skargi wywiedziono, że skoro skarżący nie miał świadomości, a także możliwości zweryfikowania, czy zobowiązany żyje, czy zmarł, to nie ma podstaw do obciążania tego podmiotu opłatą manipulacyjną. Oceniono, że pominięcie tych okoliczności przez DIAS podważa dokonanie przez ten organ prawidłowej analizy tego, czy w przedmiotowej sprawie zaistniał ważny interes publiczny przemawiający za umorzeniem kosztów egzekucyjnych. Podkreślono, że obciążenie skarżącego kosztami egzekucyjnymi uszczupla dochody powiatu i jest nieuzasadnione gospodarczo, gdyż obniża możliwość ponoszenia wydatków na realizację zadań powierzonych tej jednostce samorządu terytorialnego. Dodano, że za takim obciążeniem nie przemawia także żaden interes publiczny. W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Przedmiotem skargi jest postanowienie w sprawie obciążenia wierzyciela opłatą manipulacyjną na podstawie art. 64c, co określa zakres kontroli sądowoadministracyjnej. Skarżący zobowiązany był, jako wierzyciel, do prawidłowego wystawienia tytułu wykonawczego, zgodnie z wymogami art. 27 § 1 u.p.e.a., w którym wskazano m.in. imię i nazwisko zobowiązanego, jego adres, a także PESEL. Oczywiste jest, że zobowiązanym może być wyłącznie osoba żyjąca. Dlatego wystawienie tytułu wykonawczego na osobę zmarłą nie było zgodne z wymogami przewidzianymi w ww. przepisie u.p.e.a.. Zgodnie z art. 29 § 2 pkt 3 u.p.e.a. organ egzekucyjny niebędący jednocześnie wierzycielem nie przystępuje do egzekucji i zawiadamia wierzyciela o przyczynach nieprzystąpienia do egzekucji, jeżeli tytuł wykonawczy nie spełnia wymogów określonych w art. 27 § 1 i 2. Skutkiem opisanej wadliwości tytułu wykonawczego było pobranie przez organ egzekucyjny na podstawie art. 64c § 1 u.p.e.a. opłaty manipulacyjnej za wszczęcie postępowania egzekucyjnego dotyczącego należności pieniężnej, wynoszącej 40 zł. W § 2 tego artykułu przyjęto, że obowiązek zapłaty opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą wszczęcia postępowania egzekucyjnego, oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego, zgodnie z art. 26 § 3a pkt 1 u.p.e.a., następuje z chwilą doręczenia wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu, co, jak wynika z adnotacji na tytule wykonawczym, miało miejsce 5 maja 2022 r. Zatem od tej daty opłata manipulacyjna za wszczęcie postępowania egzekucyjnego stała się należna. Na podstawie art. 64c § 3 pkt 3 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli organ egzekucyjny nie przystąpił do egzekucji administracyjnej na podstawie art. 29 § 2 pkt 1 i 3. Zaś w art. 64c § 9 pkt 2 lit. a u.p.e.a. przyjęto, że organ egzekucyjny wydaje postanowienie w sprawie wysokości kosztów egzekucyjnych z urzędu, jeżeli koszty egzekucyjne obciążają wierzyciela niebędącego jednocześnie organem egzekucyjnym, niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wydania zawiadomienia o przyczynach nieprzystąpienia do egzekucji, jeżeli nie wydano postanowienia o nieprzystąpieniu do egzekucji. W ocenie Sądu treść przytoczonych przepisów nie pozostawia wątpliwości co do tego, że wystawienie tytułu wykonawczego na osobę zmarłą stanowi istotną wadę tego dokumentu, w związku z którą organ egzekucyjny nie może przystąpić do egzekucji, o czym zawiadamia wierzyciela, a następnie umarza postępowanie egzekucyjne. Jednak w związku z tym, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte, gdyż doręczono organowi egzekucyjnemu wniosek o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytuł wykonawczy – powstały koszty egzekucyjne w postaci opłaty manipulacyjnej za wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Co do zasady koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego. Jednak z przyczyn oczywistych w rozpatrywanej sprawie nie było to możliwe. W takiej sytuacji należało na podstawie art. 64c § 3 obciążyć nimi wierzyciela. Dlatego niezasadny jest zarzut naruszenia tego przepisu. Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 6 § 1 zd. pierwsze u.p.e.a. Wynika z niego, że w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Nie negując wynikającego z tego przepisu obowiązku podjęcia czynności zmierzającej do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, podjęcia czynności zmierzającej do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, zauważyć jednak należy, że wierzyciel nie jest zobowiązany, lecz jest wręcz nieuprawniony do egzekwowania należności od osoby, która zmarła. Zaś co do podnoszonego przez skarżącego braku świadomości, że zobowiązany zmarł, wynikającego z braku dostępu do odpowiednich baz danych, wyjaśnić należy, że skarżący jako organ administracji publicznej mógł złożyć wniosek o udostępnienie danych z rejestru PESEL na podstawie art. 46 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1191) i na tej podstawie zweryfikować aktualność danych zobowiązanego. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej: "ppsa") Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozpatrywana sprawa dotyczy postanowienia w sprawie obciążenia wierzyciela opłatą manipulacyjną (art. 64c u.p.e.a.), nie dotyczy zaś postanowienia w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych na podstawie art. 64e § u.p.e.a. Dlatego Sąd nie poddaje ocenie zarzutów skargi w tym zakresie. W związku z powyższym skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ppsa.