V SA/Wa 813/08

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska, Sędzia NSA - Małgorzata Dałkowska - Szary (spr.), Asesor WSA - Joanna Gierak - Podsiadły, Protokolant - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2008 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy; 1. oddala skargę; 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adw. A. R. – Kancelaria Adwokacka, [...] W. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 292,80 zł (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote, osiemdziesiąt groszy), w tym: tytułem opłaty kwotę 240 zł. (dwieście czterdzieści złotych), tytułem 22% podatku od towarów i usług kwotę 52,80 zł. (pięćdziesiąt dwa złote, osiemdziesiąt groszy). UZASADNIENIE Przedmiotem skargi z 6 lutego 2008 r., wniesionej przez A. B. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2008 r. znak: [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2007 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, wraz z odsetkami. Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym: Pismem z 4 maja 2007 r. A. B. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie zaległych składek wraz z odsetkami za okres od lipca 2005 r. do kwietnia 2007 r. Uzasadniając złożony wniosek podniósł, iż za jego uwzględnieniem przemawia ważny interes płatnika a także interes społeczny. Wskazał m.in., iż spłacenie przez niego zaległych należności Zakładu pozbawi go możliwości prowadzenia działalności gospodarczej użytecznej społecznie (usługi dla ludności) i zmusi do przejścia na zasiłek dla bezrobotnych. Powołał się także na zły stan zdrowia uniemożliwiający mu pozyskanie dochodu, który wystarczyłby także na spłatę zaległych zobowiązań. Decyzją z [...] sierpnia 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na przepis art. 83 ust. 1 pkt 3, oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11, poz. 74 ze zm.), odmówił umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od lipca 2005 r. do marca 2007 r. w łącznej kwocie 16 147,56 zł. W uzasadnieniu decyzji podano, iż decyzja nie uwzględnia wniosku zainteresowanego w zakresie składek należnych za kwiecień 2007 r. z uwagi na to, iż składka ta w momencie złożenia wniosku nie stała się jeszcze wymagalna. Organ administracyjny I instancji powołał także przepisy prawa dotyczące umorzenia zaległych składek, oraz przedstawił ustalony w sprawie stan faktyczny. Po przeanalizowaniu dokumentów zebranych w sprawie a w szczególności dotyczących sytuacji materialnej i finansowej zobowiązanego, Zakład stwierdził, że nie zachodzą żadne z przesłanek określonych ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych oraz rozporządzeniem Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Po rozpoznaniu wniosku A. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. Prezes ZUS rozstrzygający sprawę w imieniu organu II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z [...] sierpnia 2007 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia powołał przepisy prawa dotyczące umorzenie zaległych składek, obszernie przedstawił ustalony w sprawie stan faktyczny, szczegółowo odniósł się do podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzutów, oraz dokonał ponownej oceny sprawy. Zdaniem organu II instancji w świetle ustalonego stanu faktycznego nie zachodzi wobec wnioskodawcy żadna okoliczność pozwalająca na uznanie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, a tym samym brak jest możliwości umorzenia przedmiotowych należności na podstawie przepisu art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W ocenie organu II instancji brak jest także podstaw do uwzględnienia wniosku w aspekcie analizy sprawy w oparciu o § 3 ww. rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Prezesa ZUS, A. B. wniósł o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucił, iż wydana została w oparciu o błędnie ustalony stan faktyczny w sprawie. Podniósł ponadto, iż zaskarżona decyzji oparta została na błędnej interpretacji prawa, bez należytego ustalenia konta płatnika i z naruszeniem art. 10 par. 1 kodeksu postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Pismem z dnia 26 sierpnia 2008 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik procesowy skarżącego zarzucił, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 77 § 1, art. 80, 107 § 1 kpa w stopniu, który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Podniósł, iż merytoryczne uzasadnienie decyzji organu administracyjnego sprowadza się do jednego zdania, a zatem decyzja ta narusza ww. przepisy prawa i winna być uchylona. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Mając na względzie powyższe, tj. dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wydanej przez Prezesa ZUS w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu na podstawie ww. ustaw, a więc badając zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności tak z przepisami ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071), dalej: k.p.a., jak i z normami prawa materialnego zawartymi w ustawie z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 2007 r., nr 11, poz. 74 ze zm.), dalej u.s.u.s., oraz w oparciu o akta sprawy zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Pismem z 9 maja 2007 r. (data wpływu) skarżący złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu składek. Wobec treści wniosku skarżącego, wszczynającego kontrolowane przez Sąd postępowanie administracyjne, zastosowanie w sprawie miał -w szczególności- przepis art. 28 u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział instytucję umarzania należności z tytułu składek. Zgodnie z treścią wymienionego art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego przepisu. Wyliczenie zawarte w powołanym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec ZUS zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organy orzekające w sprawie prawidłowo bowiem wskazały, że wobec skarżącego nie została spełniona przesłanka określona w art. 28 ust. 2 ustawy systemowej. Jak wynika z dokonanych przez organ administracyjny ustaleń, które opisane zostały w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą z której uzyskuje przychód, jest współwłaścielem mieszkania w W. o powierzchni 59,4 m 2 o wartości około 500 000 zł, jest także właścicielem samochodu marki [...] 1.5 z 1999 r. o wartości około 7000 zł. W ocenie Sądu nie budzi zatem żadnych wątpliwości, iż majątek skarżącego oraz okoliczność ciągłego prowadzenia działalności gospodarczej jak również brak w tej sprawie innych okoliczności przewidzianych dyspozycją art. 28 ust. 2 u.s.u.s. w pełni uzasadnia twierdzenie organu dotyczące braku uznania całkowitej nieściągalności należności Zakładu. Z kolei, w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne z 31 lipca 2003 r. Zgodnie z powołanym powyżej § 3, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 wymienionego rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on -ale nie musi- umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Kierując się powyższym -zdaniem Sądu- Prezes ZUS prawidłowo uznał, iż skarżący nie wykazał, ażeby w stosunku do niego miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia. Jak bowiem wynika z ustaleń dokonanych przez organy orzekające skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Rodzina mieszka w mieszkaniu własnościowym spółdzielczym. Źródłem utrzymania gospodarstwa domowego skarżącego jest dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz wynagrodzenie za pracę żony. Podkreślić należy, iż skarżący w roku 2006 uzyskał przychód w wysokości 27.699,65 zł, a koszty uzyskania przychodu wyniosły 30.097,35 zł, wynagrodzenie żony natomiast wynosi 1300 zł brutto. Wskazać jednakże tutaj należy, iż prowadzona przez skarżącego działalność – instalatorstwo elektryczne, w obecnych uwarunkowaniach społeczno – gospodarczych, pozwala na uzyskiwanie środków umożliwiających utrzymanie rodziny. Mając zatem na uwadze osiągane dochody oraz charakter wykonywanego przez skarżącego zajęcia, organ zasadnie uznał, że opłacenie należności chociażby w formie układu ratalnego nie pozbawi wnioskodawcy i jego rodziny zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący, będący osobą czynną zawodowo, również nie wykazał, aby dokumentowana w postępowaniu choroba jego lub członków jego rodziny pozbawiała go uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W tej sytuacji stwierdzić należy, że ustalenia i wnioski, jakie poczyniono przy wydawaniu decyzji mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa), jak i prawa materialnego. Brak istnienia przesłanek zawartych w art. 28 ust. 1- 3a u.s.u.s. i ww. rozporządzeniu uniemożliwiał umorzenie należności. W ocenie Sądu wbrew twierdzeniu strony skarżącej uzasadnienie zaskarżonej decyzji świadczy o racjonalnej ocenie sytuacji skarżącego opartej na prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, dlatego też w zakresie kompletności oraz prawidłowości, dokonana przez organ administracji publicznej ocena nie może zostać uznana przez Sąd za dowolną a w konsekwencji niezgodną z prawem. Zaznaczyć również należy, iż uznaniowość decyzji w sprawie o umorzenie zaległych składek musi każdorazowo mieścić się w granicach nakreślonych przepisami powszechnie obowiązującego prawa, jak też zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a słusznym interesem strony, który w świetle ustalonych okoliczności zdaniem Sądu nie został w niniejszej sprawie przez organ naruszony. Sąd zwraca jednocześnie uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego – Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej. Konkludując, w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest zgodna z prawem i na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.