I SA/Po 851/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Nikodem po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 listopada 2022 r. sprawy ze sprzeciwu Prezydenta Miasta [...] na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala sprzeciw. UZASADNIENIE Starosta [...] decyzją z 02 sierpnia 2022 r., nr [...] odmówił A. T. zwrotu nieruchomości położonej w P., oznaczonej w ewidencji gruntów: obręb [...], arkusz mapy [...] działka nr: [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...] jako własność Miasta [...] Pismem z 22 sierpnia 2022 r. R. W., działając przez pełnomocnika, wniosła odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji. W odwołaniu wskazała m. in., że A. T., wobec której wydano decyzję zmarła 23 marca 2016 r. i jest matką wnoszącej odwołanie R. W.. Wojewoda decyzją z 24 października 2022 r., nr [...] uchylił decyzję Starosty [...] i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Wojewoda ustalił, że A. T. zmarła 23 marca 2016 r. Sąd Rejonowy [...] postanowieniem z 14 lipca 2017 r., [...] orzekł, że spadek po A. T. nabyła w całości jej córka R. W.. Organ odwoławczy stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji została skierowana do A. T., która zmarła 23 marca 2016 r. Konsekwencją utraty zdolności prawnej jest to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć i prowadzić postępowania administracyjnego i wydać decyzji. Decyzja taka rażąco naruszałaby prawo, o czym stanowi art. 156 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U z 2022 r. poz. 2000 z późn. zm. – dalej w skrócie: "k.p.a."). W związku z tym organ odwoławczy uznał, że zaistniały podstawy do uchylenia decyzji i przekazania sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Prezydent Miasta [...] wniósł sprzeciw od decyzji Wojewody, w którym domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz orzeczenia o kosztach postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: 1) art. 7 i art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez niezebranie całego materiału dowodowego i wyjaśnienie wszelkich okoliczności w sprawie; 2) art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez błędne zastosowanie tego artykułu i przyjęcie, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie Prezydenta określenie osoby zmarłej jako strony decyzji dotyczącej prawa do rzeczy, skutkuje pominięciem następców prawnych tej osoby. Tego rodzaju naruszenie prawa może być kwalifikowane jako podstawa wznowienia postępowania administracyjnego, a nie jako przesłanka nieważności decyzji administracyjnej. Przy czym, zgodnie z art. 146 § 2 k.p.a. nie uchyla się decyzji, jeżeli w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej. W przypadku gdy stroną postępowania o zwrot wywłaszczonej nieruchomości będzie następca prawny, decyzja o zwrocie również będzie odmowna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Sprzeciw okazał się niezasadny. W myśl art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm. – dalej w skrócie: "p.p.s.a.") od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Zgodnie z art. 64e p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Zgodnie zaś z art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Z uwagi na brzmienie przytoczonych przepisów w postępowaniu wywołanym sprzeciwem od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., sąd administracyjny nie jest uprawniony do badania czy zidentyfikowane przez organ wydający decyzję kasacyjną uchybienia organu pierwszej instancji odpowiadają przesłanką zastosowania instytucji stwierdzenia nieważności decyzji bądź też wznowienia postępowania. Rozpatrując sprzeciw sąd administracyjny ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. W konsekwencji zamierzonego rezultatu nie mogą wywrzeć argumenty skargi ukierunkowane na podważenie poglądu Wojewody, że decyzja skierowana do osoby zmarłej rażąco narusza prawo w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. W realiach niniejszej sprawy pomiędzy Prezydentem Miasta [...] a Wojewodą nie ma sporu co do tego, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana względem osoby zmarłej. Starosta [...] decyzją z 02 sierpnia 2022 r. odmówił A. T. zwrotu nieruchomości. Tymczasem z bezspornych okoliczności stanu faktycznego sprawy wynika, że A. T. zmarła 23 marca 2016 r., zaś spadek po niej zgodnie z postanowieniem SR [...] w [...] z 14 lipca 2017 r., [...] nabyła w całości jej córka R. W.. W kontekście powyższych okoliczności należy wskazać na postanowienia art. 81 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2. Postanowienia przytoczonego przepisu stanowią rozwinięcie ogólnej zasady prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu wyrażonej w art. 10 § 1 k.p.a. Z kolei w art. 10 § 2 powołanego aktu wskazano, że organy mogą odstąpić od obowiązku respektowania powyższej zasady tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. W doktrynie zauważa się, że organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia m. in. gdy postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone, ale w rażący sposób naruszono w nim przepisy procesowe. Z naruszeniem prawa tego rodzaju mamy do czynienia w sytuacji gdy naruszono prawo stron do czynnego udziału w postępowaniu. W takich przypadkach wystąpi przesłanka wyjaśnienia sprawy w zakresie mającym istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie [tak: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Wyd. 18, Warszawa 2022 – komentarz do art. 138 k.p.a., nb. 14]. Również w orzecznictwie wskazuje się, że pominięcie jednej ze stron postępowania powoduje, że strona ta nie miała możliwości wypowiedzenia się co do wszystkich ustaleń faktycznych i przeprowadzonych dowodów. Naruszenie to przekłada się też na uchybienia w obszarze postępowania dowodowego, a w efekcie ustalenia prawdy obiektywnej. Konwalidowanie tego naruszenia przez organ wyższego stopnia prowadziłoby zaś do pominięcia kolejnej naczelnej zasady postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 15 k.p.a., tj. zasady dwuinstancyjności postępowania [tak: wyrok NSA z 3 marca 2020 r., II GSK 3928/17]. Kierując się powyższymi rozważaniami należy uznać, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Starosta [...] przed wydaniem wymienionej na wstępie decyzji nie zapewnił R. W. będącej spadkobierczynią A. T. prawa do czynnego udziału w postępowaniu, w tym prawa do wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. W konsekwencji naruszenia postanowień art. 10 § 1 i art. 81 k.p.a. ustalone przez organ pierwszej instancji okoliczności nie mogły zostać uznane za udowodnione zgodne z wymogami wskazanego ostatnio aktu. Tego rodzaju wada postępowania prowadzonego przez organ pierwszej instancji uzasadniała zaś wydanie przez Wojewodę decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.