II SA/Ol 492/08

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Adam Matuszak Sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2008 r. sprawy ze skargi E. Ź. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich - oddala skargę. UZASADNIENIE Z przekazanych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie akt sprawy wynika, że w dniu 14 kwietnia 2008r. E. Ź. przedłożyła w Urzędzie ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu represji polegających na wysiedleniu całej rodziny z gospodarstwa rolnego w lutym 1942 roku przez okupantów niemieckich. Do wniosku załączono rekomendację Zarządu Okręgu Związku Kombatantów RP i Więźniów Politycznych, z której wynika, że w lutym 1942 roku rodzina W. została wysiedlona z własnego gospodarstwa rolnego w miejscowości P. Wysiedlona rodzina miała trafić do obozu jednak ostatecznie E. Ź. osiadła wraz z rodziną w gospodarstwie rolnym, gdzie jak twierdzi była bardzo źle traktowana. Do wniosku dołączono również zaświadczenie z Archiwum Państwowego potwierdzające, że rolnik W. został wysiedlony w lutym 1942 r. z własnego gospodarstwa położonego we wsi P., a gospodarstwo przejął Niemiec F. G. Ponadto do wniosku załączono oświadczenia dwóch świadków, którzy potwierdzili, że rodzina W. została w lutym 1942 roku wysiedlona przez niemieckich okupantów ze swojego gospodarstwa rolnego we wsi P., w następstwie czego została zmuszona do przebywania i pracy w różnych niemieckich gospodarstwach. Po rozpatrzeniu wniosku E. Ź. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia "[...]" odmówił wnioskodawczyni przyznania uprawnień kombatanckich, stwierdzając, że zgodnie z art. 1-4 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002r. nr 42, poz. 371) o spełnieniu warunków, o których mowa w art. 21 orzeka Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych lub osoby przez niego upoważnione, na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby oraz rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Organ podniósł, że analiza przedstawionych przez stronę dowodów pozwala przyjąć, że wskazane przez nią wysiedlenie oraz prace przymusowe w gospodarstwach niemieckich osadników nie stanowią represji, a więc w tym przypadku nie mamy do czynienia z działalnością kombatancką w myśl wspomnianej ustawy. E. Ź. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, iż nie może zgodzić się z rozstrzygnięciem, które odmawia jej statusu osoby represjonowanej podczas II wojny światowej. Odwołująca się wskazała również, że z zebranych w sprawie dokumentów bezsprzecznie wynika, że była przeznaczona wraz z rodziną do wywiezienia do obozu koncentracyjnego. Wprawdzie nie dotarła tam, ale przeszła wiele innych represji. Przede wszystkim wskazuje, że przebywała w niemieckim gospodarstwie rolnym, w którym cierpiała głód, zimno i niedobór ubrania. Zdaniem E. Ź., załączone do akt sprawy zdjęcie z dowodu osobistego pokazuje jej wyniszczenie fizyczne, będące skutkiem represji niemieckich doznanych w gospodarstwie rolnym. Odwołująca się wskazała także, że jest dla niej rzeczą niezrozumiałą, iż uznaje się za kombatantów osoby przebywające w obozach koncentracyjnych, a odmawia się tego prawa osobom narażanym na głód, bicie, poniżanie i wyniszczenie biologiczne. Po rozpatrzeniu wniosku Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia "[...]" utrzymał w mocy własną decyzję z dnia "[...]" podnosząc, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie wykazała, że w przedmiotowej sprawie zaistniały jakiekolwiek nowe okoliczności faktyczne i prawne uzasadniające zmianę decyzji. Natomiast wskazane przez stronę wysiedlenie rodziny W. z miejscowości P. oraz późniejsza praca jako robotników w gospodarstwach zajętych przez Niemców nie jest represją, ani działalnością kombatancką w rozumieniu ustawy z dnia 24 stycznia 1991 o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami zbrodni wojennych i okresu powojennego. Organ stwierdził, że mimo niepodważalnych negatywnych okoliczności mających miejsce w trakcie wysiedlenia, nie stanowią one przesłanki do nadania statusu osoby represjonowanej na podstawie wspomnianej ustawy. Skargę na powyższą decyzję wywiodła E. Ź., podkreślając w uzasadnieniu, że jej przeżycia związane z okupacją są porównywalne do doświadczeń, których doznały osoby przetrzymywane w obozach koncentracyjnych. Podniosła również fakt, iż była wraz z rodziną na liście do wywózki do obozu koncentracyjnego. Natomiast wysiedlenie, które ją dotknęło, miało miejsce zimą, przez co stała się ofiarą takich represji jak zimno i głód. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, zważył co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej dokonywaną pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia, jak wynika z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), następuje jedynie wówczas, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, nie stwierdził naruszeń prawa dających podstawę do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. W przedmiotowej sprawie E. Ź. przedłożyła w Urzędzie ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 roku o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Wnioskodawczyni podniosła, że stosowne uprawnienia przysługują jej z tytułu represji polegających na wysiedleniu jej wraz z rodziną z gospodarstwa rolnego przez okupantów niemieckich w lutym 1942. Przede wszystkim należy wskazać, że w myśl ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego kombatantami (art. 1 ust. 1) są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Opierając się na zebranym materiale dowodowym z całą pewnością można stwierdzić, że E. Ź. nie była kombatantem w rozumieniu wspomnianej ustawy, ponieważ nie brała udziału w działaniach wojennych i nie wchodziła w skład organizacji walczących o niepodległość Polski, ani też nie prowadziła żadnej podobnej działalności w rozumieniu ust. 2 art. 1 tej ustawy. Na gruncie przedmiotowej sprawy kluczowe zatem jest rozstrzygnięcie i rozważenie czy w kontekście zebranego w aktach sprawy materiału dowodowego można uznać E. Ź. za osobę, która podlegała represjom wojennym w myśl art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a lub b przywołanej ustawy. W myśl tych regulacji represjami są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady (lit. a) bądź w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (lit. b). Bez wątpienia do sytuacji skarżącej nie ma zastosowania żaden z przytoczonych wyżej przepisów prawa. Jak wynika z akt sprawy i co potwierdza E. Ź., nie przebywała ona w hitlerowskim więzieniu, ani też obozie koncentracyjnym. Nie można też było przyznać skarżącej uprawnień kombatanckich dlatego, że jej zdaniem na skutek wysiedlenia całej rodziny z gospodarstwa rolnego, została dotknięta represjami porównywalnymi do tych jakim poddawani byli osadzeni w obozach zagłady. Jest to subiektywny pogląd E. Ź, który jak to wyżej podkreślono, nie może uzasadniać przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich. Nie można też utożsamiać samego zagrożenia wywiezienia do obozu koncentracyjnego z pobytem w obozie, gdyż w takiej sytuacji za kombatantów musieliby być uznani prawie wszyscy Polacy żyjący w czasie wojny. Nie można także było uznać skarżącą za poddawaną represjom w myśl art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy, który stanowi o represjach z tytułu przebywania w innych miejscach odosobnienia, gdzie warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Twierdzenie takie można z całą pewnością wyprowadzić tylko na podstawie faktów wskazanych przez samą skarżącą, bo przecież nawet dla niej oczywistym jest, że nie przebywała ona w miejscy odosobnienia, w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Z obowiązku zauważyć jedynie należy, że miejsca odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby w nich osadzone pozostawały do dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 września 2001r. w sprawie miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości ( Dz.U. 2001r., Nr 106, poz.1154 ze zm.). W ocenie Sądu organ dokonał prawidłowego rozstrzygnięcia stwierdzając, że skarżąca nie jest osobą represjonowaną w myśl ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Należy wprawdzie mieć na uwadze, że realizacja intencji tej ustawy winna prowadzić do udzielenia pomocy ze strony Państwa przez przyznanie przewidzianych w ustawie uprawnień kombatanckich wszystkim tym, którzy doznali represji w rozumieniu jej przepisów, stąd dla uniknięcia niesłusznego pominięcia niektórych z uprawnionych beneficjentów tej ustawy, przy interpretacji jej uregulowań jak i wydanego na jej podstawie aktu wykonawczego, należy dać pierwszeństwo wykładni celowościowej, a nie literalnej (por. wyrok z dnia 17 października 2006r. Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, II OSK 1205/05). Nie mniej jednak na gruncie przedmiotowej sprawy nie zostały spełnione przesłanki art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a i b przywołanej ustawy, ponieważ z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca nie przebywała w miejscu odosobnienia, w którym warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Przede wszystkim z oświadczeń świadków wynika, że w okresie od lutego 1942 roku aż do wyzwolenia rodzina skarżącej była wysiedlona przez okupanta niemieckiego z gospodarstwa rolnego we wsi P. Po wysiedleniu rodzina ta przebywała w zajętych przez Niemców gospodarstwach rolnych. Podobnie z zaświadczenia Archiwum Państwowego można się dowiedzieć jedynie, że fakt wysiedlenia wspomnianej rodziny miał miejsce w lutym 1942 roku. Tak więc przytoczone dokumenty czy też oświadczenia świadków w żadnym stopniu nie uprawdopodabniają tego, że warunki bytowania, w których przebywała E. Ź. miały podobny charakter co zaistniałe w obozach koncentracyjnych. Przede wszystkim trzeba jednak wskazać, że w świetle zebranego materiału dowodowego strona skarżąca nie była osadzona w miejscu odosobnienia, które pozostawało w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Nie znajduje to potwierdzenia w żadnym dokumencie ani nie podnosi takiego faktu sama skarżąca, a jest to ustawowy i niezbędny wymóg, który pozwoliłby ewentualnie uznać E. Ź za osobę represjonowaną w myśl przywołanych przepisów. Poza tym trzeba mieć na uwadze, że specyfika wysiedleń i pracy w niemieckich gospodarstwach rolnych w czasie II wojny światowej miały odmienny charakter od przymusowego pobytu w obozach zagłady, gdzie osadzeni rzeczywiście pozostawali w bezpośredniej dyspozycji hitlerowskich organów bezpieczeństwa. Sąd nie może również uznać zarzutu E. Ź., która na rozprawie 7 października 2008r. podniosła, że ustawa z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego jest niesprawiedliwa, gdyż rolą sądu jest właśnie ocena zaskarżonego rozstrzygnięcia pod względem zgodności z prawem, a więc w tym przypadku także pod względem zgodności z przywołaną przez skarżącą ustawą. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.