V ACa 1551/17

<p>Sygn. akt V ACa 1551/17</p> <div> <h2>WYROK</h2> <h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5> <p>Dnia 04 grudnia 2018 r.</p> <p>Sąd Apelacyjny w Warszawie V Wydział Cywilny w składzie następującym:</p> <p>Przewodniczący: SSA Bogdan Świerczakowski</p> <p>Sędziowie: SA Alicja Fronczyk (spr.)</p> <p>SO (del.) Monika Włodarczyk</p> <p>Protokolant: Małgorzata Szmit</p> <p>po rozpoznaniu w dniu 04 grudnia 2018 r. w Warszawie</p> <p>na rozprawie</p> <p>sprawy z powództwa <span class="anon-block">H. P.</span> </p> <p>przeciwko <span class="anon-block">A. W.</span> </p> <p>o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli</p> <p>na skutek apelacji powódki</p> <p>od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie</p> <p>z dnia 21 lipca 2017 r., sygn. akt IV C 80/16</p> <p> <strong> <!-- -->oddala apelację.</strong> </p> <p>Monika Włodarczyk Bogdan Świerczakowski Alicja Fronczyk </p> <p>Sygn. akt V Aca 1551/17</p> </div> <div> <h2>UZASADNIENIE</h2> <p>Pozwem wniesionym dnia 18 kwietnia 2016 roku skierowanym przeciwko pozwanemu <span class="anon-block">A. W.</span> powódka <span class="anon-block">H. P.</span> wniosła o zobowiązanie pozwanego do złożenia oświadczenia woli o nieodpłatnym przeniesieniu na nią własności zabudowanej nieruchomości, położonej w <span class="anon-block">G.</span>, stanowiącej działkę o <span class="anon-block">numerze ewidencyjnym (...)</span>, dla której Sąd Rejonowy w Grodzisku Mazowieckim prowadzi <span class="anon-block">księgę wieczystą numer (...)</span>, a także zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych.</p> <p>W odpowiedzi na pozew pozwany <span class="anon-block">A. W.</span> reprezentowany przez kuratora wniósł o oddalenie powództwa w całości.</p> <p> <strong> <!-- -->Wyrokiem z dnia 21 lipca 2017 roku Sąd Okręgowy w Warszawie</strong> oddalił powództwo opierając swoje rozstrzygnięcie o następujące ustalenia i oceny prawne.</p> <p>Na mocy umowy darowizny z dnia 26 lipca 2013 roku, zawartej pomiędzy <span class="anon-block">H. P.</span> (darczyńcą) a <span class="anon-block">A. W.</span> (obdarowanym), <span class="anon-block">H. P.</span> darowała <span class="anon-block">A. W.</span> do majątku osobistego zabudowaną nieruchomość, położoną w <span class="anon-block">G.</span>, stanowiącą działkę o <span class="anon-block">numerze ewidencyjnym (...)</span>, dla której Sąd Rejonowy w Grodzisku Mazowieckim prowadzi <span class="anon-block">księgę wieczystą numer (...)</span>.</p> <p>W piśmie z dnia 11 kwietnia 2015 roku <span class="anon-block">H. P.</span> zawarła oświadczenie o odwołaniu darowizny uczynionej w dniu 26 lipca 2013 roku na rzecz <span class="anon-block">A. W.</span>, której przedmiotem była wskazana wyżej nieruchomość. Jako przyczynę odwołania darowizny wskazała rażącą niewdzięczność obdarowanego, polegającą między innymi na nieutrzymywaniu żadnego kontaktu darczyńcą oraz brak jakiejkolwiek chęci pomocy, w tym finansowej. Pismo to zostało przesłane <span class="anon-block">A. W.</span> na adres <span class="anon-block">ul. (...)</span>. <span class="anon-block">(...)</span>, <span class="anon-block">(...)-(...) G.</span> i zostało zwrócone nadawcy z adnotacją adresat wyprowadził się.</p> <p>W tak ustalonym stanie faktycznym sąd pierwszej instancji wskazał, że podstawę materialną roszczenia stanowi przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 64)">art. 64 kc</a>, zgodnie z którym prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek danej osoby do złożenia oznaczonego oświadczenia woli, zastępuje to oświadczenie. Sąd ten wyjaśnił, że źródłem obowiązku złożenia oświadczenia może być każde zdarzenie cywilnoprawne: umowa przedwstępna, umowa zobowiązująca do rozporządzenia, prawo odkupu, umowa spółki zobowiązująca do wniesienia wkładu), jednostronna czynność prawna (przyrzeczenie publiczne, testament, przyjęcie przekazu), decyzja administracyjna, bezpodstawne wzbogacenie. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 64)">Artykuł 64 kc</a> może mieć zastosowanie tylko wówczas, gdy istnieje cywilnoprawny obowiązek dokonania określonej czynności prawnej (złożenia oświadczenia woli). Z obowiązkiem tym musi być skorelowane odpowiednie uprawnienie drugiej strony o charakterze roszczenia cywilnoprawnego. Przesłanka ta jest spełniona, gdy możliwe jest określenie konkretnej treści oświadczenia woli, które ma być złożone przez zobowiązanego. W przedmiotowej sprawie obowiązek ten miał podstawę w czynności prawnej, jaką było odwołanie darowizny przez powódkę z powodu rażącej, jej zdaniem, niewdzięczności obdarowanego pozwanego. Sytuację tą reguluje przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 898)">art. 898 kc</a>, który stanowi, że darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. Zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 898 § 2)">§ 2</a> tego przepisu zwrot przedmiotu odwołanej darowizny powinien nastąpić stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Od chwili zdarzenia uzasadniającego odwołanie obdarowany ponosi odpowiedzialność na równi z bezpodstawnie wzbogaconym, który powinien się liczyć z obowiązkiem zwrotu. Ponieważ oświadczenie woli o odwołaniu darowizny odnosi jedynie skutek obligacyjny i stwarza po stronie obdarowanego obowiązek zwrotu przedmiotu odwołanej darowizny to dla wymuszenia realizacji skutku rzeczowego darczyńca powinien wystąpić z powództwem o zobowiązanie obdarowanego do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu własności nieruchomości z powrotem na darczyńcę, co wynika z zawartego w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 898;art. 898 § 2)">art. 898 § 2 kc</a> odesłania do bezpodstawnego wzbogacenia, które wskazuje na wyłączenie automatycznego skutku rzeczowego odwołania darowizny.</p> <p>Sąd pierwszej instancji podał, że odwołanie darowizny następuje nie w drodze orzeczenia sądu o charakterze prawo kształtującym, lecz przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 900)">art. 900 kc</a>). Dopiero po złożeniu takiego oświadczenia, wywołującego skutek obligacyjny, lub równocześnie z tym oświadczeniem, darczyńca może wystąpić z powództwem o zwrot przedmiotu darowizny (złożenie oświadczenia woli) i w sprawie zainicjowanej takim właśnie powództwem, stosownie do zarzutu obdarowanego, możliwe jest poddanie ocenie skuteczności odwołania darowizny pod kątem spełnienia przesłanek określonych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 898;art. 899)">art. 898 i 899 kc.</a> </p> <p>Analizując kwestię skuteczności złożonego przez powódkę oświadczenia sąd pierwszej instancji wskazał, iż stanowi ono czynność prawną jednostronną, która dla swej skuteczności wymaga niewątpliwego dojścia do adresata. Zgodnie zaś z dyspozycją <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 61)">art. 61 kc</a> dojście oświadczenia woli do adresata w sposób, by mógł on zapoznać się z jego treścią polega na stworzeniu przez składającego takiej sytuacji, w której adresat oświadczenia mógł zapoznać się z nim w zwykłym toku czynności – przy czym rzeczywiste zapoznanie nie ma znaczenia prawnego. Z treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 61)">art. 61 kc</a> bezsprzecznie wynika, iż w sprawie składania oświadczenia woli <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">Kodeks cywilny</a> przyjął teorię doręczenia, według której dla przyjęcia, iż oświadczenie woli zostało złożone innej osobie jest chwila dojścia treści tego oświadczenia do wiadomości tej osoby, a w wypadku składania oświadczenia publicznie – chwila jego publicznego złożenia. Ze względu na interes i bezpieczeństwo obrotu oraz ułatwienia dowodowe domniemywa się, iż adresat zapoznał się z treścią oświadczenia, gdy doszła do niego w taki sposób, iż powzięcie o nim wiadomości stało się możliwe. W tym miejscu należy wskazać, że z punktu widzenia skuteczności oświadczenia woli nieistotne jest również to, czy i kiedy adresat zapoznał się z jego treścią. Wystarczające jest, że oświadczenie woli doszło do niego w sposób stwarzający mu realną możliwość zapoznania się z treścią oświadczenia (<em> <!-- -->wyrok Sądu Najwyższego z 19 października 1976 r., I PR 125/76; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 1980 r., I PRN 109/80; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 1990 r., I CR 1410/89; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 października 1995 r., I CR 9/95; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 1996 r., I CKU 44/96; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., III ZP 31/98</em>). Dla prawidłowego stosowania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 61)">art. 61 kc</a> nie wymaga się zatem badania, czy adresat rzeczywiście zapoznał się z oświadczeniem woli, ale weryfikuje się, czy istniała taka możliwość (<em> <!-- -->wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2010 r., II PK 295/09</em>).</p> <p>Odnosząc powyższe do realiów niniejszej sprawy sąd pierwszej instancji uznał, że powódka nie złożyła pozwanemu skutecznie oświadczenia o odwołaniu darowizny. Nie miał możliwości zapoznania się z jego treścią, albowiem przesyłka została przez pocztę zwrócona z adnotacją „adresat wyprowadził się”, bez jej awizowania. Powódka na rozprawie przyznała, że nie zna aktualnego miejsca zamieszkania pozwanego. W orzecznictwie przyjmuje się, że oświadczenie takie może być zawarte w pozwie i jest złożone z chwilą doręczenia odpisu pozwu (<em> <!-- -->wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 27 czerwca 2013 r., I ACa 419/13</em>). Sąd wskazał jednak, że odpis pozwu został przesłany powodowi na nieaktualny adres, stąd to doręczenie nie wywołało zarówno skutków procesowych, jak i materialnych. Powyższe skutkowało koniecznością ustanowienia dla pozwanego nieznanego z miejsca pobytu kuratora. To kuratorowi został doręczony odpis pozwu z załącznikami. Jednakże doręczenie to nie mogło wywołać skutków materialnych, jakie wiążą się z doręczeniem oświadczenia o odwołaniu darowizny. W orzecznictwie przyjmuje się, że ustanowiony kurator procesowy ma podejmować za nieobecnego wszystkie czynności procesowe, które są niezbędne dla obrony jego praw w toku całego procesu. Kurator uprawniony jest więc do składania oświadczeń woli w imieniu reprezentowanej strony, ale tylko oświadczeń mających charakter procesowy. Bezskuteczne zaś pozostaje w stosunku do drugiej strony stosunku prawnego, złożenie oświadczenia woli wywołującego skutki materialnoprawne, w sytuacji w której oświadczenie to zostanie złożone wobec kuratora ustanowionego dla tej strony w trybie przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 144)">art. 144 kpc</a> (<em> <!-- -->wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 18 czerwca 2014 r., I ACa 236/14</em>). Sąd Apelacyjny w Katowicach na gruncie sprawy związanej z odwołaniem darowizny wskazał, że z uwagi na wyłącznie procesowy charakter ustanowionego w sprawie kuratora dla nieznanej z miejsca pobytu osoby pozwanej nie ma podstaw do uznania, że doręczenie mu pozwu o zwrot przedmiotu darowizny (o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli) wywołało również skutek w sferze prawa materialnego, tj. wywołało po stronie pozwanej obowiązek zwrotu darowanej jej nieruchomości lokalowej (<em> <!-- -->wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 7 marca 2014 r., I ACa 723/13</em>).</p> <p>Z powyższych względów sąd pierwszej instancji oddalił powództwo oddalając również wnioski dowodowe zmierzające do potwierdzenia istnienia okoliczności uzasadniających odwołanie darowizny.</p> <p> <strong> <!-- -->Apelację od wyroku z dnia 21 lipca 2017 r. Sądu Okręgowego w Warszawie wniosła powódka zaskarżając to orzeczenie w całości</strong>.</p> <p>Przedmiotowemu wyrokowi zarzuciła:</p> <p>1)  błąd w ustaleniach faktycznych poprzez przyjęcie, iż pozwany nie otrzymał skutecznie pisemnego odwołania darowizny,</p> <p>2)  naruszenie prawa materialnego, tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 893)">art. 893 k.c.</a> poprzez uznanie, iż w przedmiotowej sprawie nie ma on zastosowania podczas, gdy pozwany był zobowiązany troszczyć się o powódkę, czego w konsekwencji zaniechał,</p> <p>3)  naruszenie prawa materialnego, tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 898;art. 898 § 1)">art. 898 § 1 k.c.</a> poprzez jego nieuwzględnienie, iż ma zastosowanie w niniejszej sprawie,</p> <p>4)  naruszenie prawa procesowego w postaci <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233)">art. 233 k.p.c.</a> poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego poprzez pominięcie zeznań strony oraz świadków i przez to brak rozpatrzenia istoty sprawy,</p> <p>5)  naruszenie prawa procesowego w postaci <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 143)">art. 143 k.p.c.</a> poprzez błędne przyjęcie, iż ustanowiony dla strony pozwanej kurator nie mógł skutecznie odebrać wszelkich pism procesowych w tym pozwu.</p> <p>Mając na uwadze powyższe skarżąca wniosła o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i pozostawienie temu sądowi orzeczenia o kosztach sądowych i kosztach zastępstwa procesowego.</p> <p> <strong> <!-- -->Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:</strong> </p> <p> <strong> <!-- -->Apelacja powódki nie zasługuje na uwzględnienie.</strong> </p> <p>Nie zawiera ona żadnych argumentów, które mogłyby podważyć prawidłowe rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji, a poczynione przez ten sąd ustalenia faktyczne Sąd Apelacyjny uznaje za prawidłowe i przyjmuje za własne, co czyni zbędnym ich ponowne przytaczanie. Sąd odwoławczy podziela również w pełni ocenę prawną tego sądu zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia (<em> <!-- -->por. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 22 sierpnia 2001 r., V CKN 348/00, LEX nr 52761, Prok. i Pr. 2002/6/40</em>).</p> <p>Kluczowe dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostawało ustalenie, czy oświadczenie woli powódki o odwołaniu darowizny uczynionej pozwanemu zostało mu skuteczne doręczone, w tym, czy pozwany mógł się z nim zapoznać, ewentualnie czy wywołało ono skutki prawne wobec doręczenia odpisu pozwu z załącznikami, wśród których znajdowało się oświadczenie o odwołaniu darowizny - ustanowionemu w sprawie dla pozwanego kuratorowi procesowemu, w konsekwencji zaś, czy było ono prawidłowe w świetle przepisów o odwołaniu darowizny. Zgodnie bowiem z treścią <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 900)">art. 900 k.c.</a> odwołanie darowizny następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie.</p> <p>Zgodnie z przepisem <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 61;art. 61 § 1)">art. 61 § 1 k.c.</a>, oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Dla prawidłowego stosowania wskazanego przepisu nie wymaga się badania, czy adresat rzeczywiście zapoznał się z oświadczeniem woli, ale weryfikuje się, czy istniała taka możliwość (<em> <!-- -->por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 kwietnia 2010 r., II PK 295/09, LEX nr 602254</em>). Zgodnie z ogólną regułą wynikającą z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 6)">art. 6 k.c.</a>, na składającym oświadczenie woli spoczywa ciężar dowodu, że jego oświadczenie doszło do adresata w taki sposób, że mógł się z nim zapoznać w normalnym toku czynności. W przypadku składania oświadczeń woli na odległość za pośrednictwem operatora pocztowego, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie, dla oceny, czy adresat mógł zapoznać się ze złożonym oświadczeniem woli, niezbędna jest analiza okoliczności tego doręczenia. W tym zakresie należy zauważyć, że w aktach sprawy znajduje się dowód nadania pisma zawierającego oświadczenie woli o odwołaniu przez powódkę darowizny, jednak znajduje się również koperta, na której odnotowano, że przesyłki nie doręczono z uwagi na to, iż adresat wyprowadził się. Niezaprzeczalnie zatem pozwany nie otrzymał skutecznie przed procesem materialnoprawnego oświadczenia o odwołaniu darowizny, o którym mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 900)">art. 900 k.c.</a> Nie może więc ostać się twierdzenie skarżącej, że oświadczenie o odwołaniu darowizny dotarło do pozwanego przed procesem.</p> <p>Nie budzi jednak żadnych wątpliwości to, że pozew może zawierać materialnoprawne oświadczenie woli kształtujące treść stosunku prawnego lub nawet stosunek ten niweczące (<em> <!-- -->por. uchwały Sądu Najwyższego z 22 lutego 1967 r., III CZP 113/66, OSNC 1967, Nr 6, poz. 102; z 11 września 1997 r., III CZP 1997, Nr 12, poz. 191; wyroki Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2000 r., III CKN 835/98, niepubl.; z 28 kwietnia 1967 r., I CR 563/66, OSNC 1967, Nr 12, poz. 227</em>). Dlatego też judykatura i piśmiennictwo przypisują sens określonych oświadczeń woli (lub oświadczeń do nich zbliżonych) oświadczeniom zawartym w pismach procesowych, mimo że takie ich znaczenie nie wynika z reguł językowych, jeżeli da się ono wywieść z ich celu. Jest tak wtedy, gdy osiągnięcie celu, do którego zmierza pismo zależy od złożenia oznaczonego oświadczenia, które wcześniej nie zostało złożone, np. wypowiedzenie najmu, czy dzierżawy, przy żądaniu w pozwie wydania przedmiotu najmu (dzierżawy), uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli, oświadczenie o potrąceniu, czy – jak w tej sprawie – oświadczenie o odwołaniu darowizny. W innych przypadkach przypisanie czynności procesowej także skutków materialnoprawnych wymaga w pierwszej kolejności stwierdzenia, że procesowe zachowanie strony, w tym także złożenie przez nią konkretnego oświadczenia w toku postępowania, może być w ogóle uznane za złożenie oświadczenia woli z zamiarem wywołania skutków w sferze prawa materialnego (<em> <!-- -->por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2011 r., V CSK 280/11, niepubl</em>.). Podstawą dla dokonania czynności procesowych są przepisy prawa procesowego. Są one odpowiedzią na określone sytuacje procesowe, a ich adresatem jest w pierwszej kolejności organ prowadzący postępowanie, bo czynność procesowa podejmowana jest z założenia z zamiarem wywołania oczekiwanej przez stronę aktywności tego organu, natomiast nie jest nastawiona na kreowanie zobowiązań wobec przeciwnika procesowego. W realiach sprawy prawidłowo zatem sąd pierwszej instancji rozważał, czy prawnie dopuszczalne i skuteczne jest złożenie oświadczenia woli, które w zamiarze jego nadawcy ma wywołać skutek materialnoprawny – wobec kuratora procesowego ustanowionego w trybie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 134;art. 144)">art. 134, 144 k.p.c.</a> dla strony nieznanej z miejsca pobytu.</p> <p>Analizując regulacje prawne normujące instytucję kuratora procesowego dla strony nieznanej z miejsca pobytu stwierdzić należy za Sądem Okręgowym, że bezskuteczne pozostaje w stosunku do drugiej strony stosunku prawnego, złożenie oświadczenia woli wywołującego skutki materialnoprawne w sytuacji, w której oświadczenie to zostanie złożone wobec kuratora ustanowionego dla tej strony w trybie przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 144)">art. 144 k.p.c.</a> Ustanowiony w ten sposób kurator procesowy ma bowiem podejmować za nieobecnego jedynie czynności procesowe, które są niezbędne dla obrony jego praw w toku całego procesu. Kurator uprawniony jest więc do składania oświadczeń woli w imieniu reprezentowanej strony, ale tylko oświadczeń mających charakter procesowy. Przyjęcie przez kuratora oświadczenia o odwołaniu darowizny, którego istotą jest rozwiązanie stosunku prawnego, a więc wywołanie wyłącznie skutku materialnoprawnego, przekracza zakres ochrony praw osoby reprezentowanej, zatem należy je uznać za niedopuszczalne ze względu na sprzeczność z ustawowymi uprawnieniami kuratora wynikającymi z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 143)">art. 143 k.p.c.</a> </p> <p>Brzmienie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 143)">art. 143 k.p.c.</a> wskazuje, że kurator ustanowiony jest tylko w celu doręczenia odpisu pozwu lub innego pisma wywołującego potrzebę podjęcia obrony praw strony nieznanej z miejsca pobytu. Zgodnie z utrwaloną praktyką, przyjmuje się, że kurator choć ma obowiązek podejmowania wszelkich czynności procesowych niezbędnych dla zapewnienia obrony osoby, którą reprezentuje, także czynności dyspozytywnych i jest uprawniony do składania oświadczeń woli w imieniu reprezentowanej strony, jednak tylko tych, które mają charakter procesowy. Przyjęcie oświadczenia woli o charakterze materialnoprawnym, w tym tego, o którym mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 900)">art. 900 k.c.</a>, przekracza zakres kompetencji kuratora procesowego, zatem uznać należy za niedopuszczalne i nieskuteczne przyjęcie takiego oświadczenia w procesie przez kuratora procesowego ze względu na sprzeczność z jego ustawowymi uprawnieniami wynikającymi z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 143)">art. 143 k.p.c.</a> (<em> <!-- -->por. podobnie wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 października 2007 roku, II CSK 261/07, OSNC-<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 143 zd. 2008/3)">ZD 2008/3</a>/84</em>).</p> <p>Rzecz ta przedstawia się w sposób odmienny w przypadku ustanowienia dla strony kuratora, o którym mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19500340308" title="Ustawa z dnia 27 czerwca 1950 r. - Kodeks rodzinny - Dz. U. z 1950 r. Nr 34, poz. 308 (art. 184;art. 184 § 1)">art. 184 § 1 k.r.</a>io. O ile kurator do doręczeń dokonuje czynności procesowych, o tyle kurator <em> <!-- -->absentis</em> dokonuje wszelkich czynności dotyczących osoby i majątku nieobecnego, kierując się ochroną jego praw. Kurator <em> <!-- -->absentis</em> powoływany jest do dokonywania czynności materialnoprawnych i procesowych w imieniu nieobecnego (<em> <!-- -->por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 1994 r. II CR 18/94</em>). Umocowanie kuratora ma swe źródło w orzeczeniu sądu opiekuńczego wydanym na podstawie ustawy, a jego czynności stosownie do treści <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 95;art. 95 § 2)">art. 95 § 2 k.c.</a> wywierają skutki bezpośrednio dla zastąpionego. Zakres uprawnień kuratora nie jest określony ustawowo i zależy od potrzeb i rodzaju kurateli (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 604)">art. 604 k.p.c.</a>) W <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 601)">art. 601 k.p.c.</a> ustawodawca określił legitymację do złożenia wniosku o ustanowienie kuratora dla osoby nieobecnej, przysługuje ona "osobie zainteresowanej". Chodzi tu zarówno o interes majątkowy, jak i niemajątkowy czy też bezpośredni i pośredni. Nie przesądzając w tym miejscu o zasadności ewentualnego wniosku o ustanowienie kuratora dla pozwanego w trybie przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19500340308" title="Ustawa z dnia 27 czerwca 1950 r. - Kodeks rodzinny - Dz. U. z 1950 r. Nr 34, poz. 308 (art. 184;art. 184 § 1)">art. 184 § 1 k.r.</a>io., wskazać należy, że doręczenie oświadczenia woli wywołującego skutek materialnoprawny, mogłoby być skuteczne jedynie do rąk tego kuratora.</p> <p>W tym stanie rzeczy, wobec ustalenia, że złożenie przez powódkę oświadczenia o odwołaniu darowizny okazało się nieskuteczne, albowiem ani przed procesem nie doszło do adresata w sposób, w który mógłby się on z nim zapoznać, ani poprzez doręczenie odpisu pozwu w tym postępowaniu kuratorowi procesowemu ustanowionemu w trybie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 143;art. 144)">art. 143, 144 k.p.c.</a>, gdyż ten ostatni sposób nie stanowi skutecznego i dopuszczalnego prawnie sposobu złożenia oświadczenia woli o skutku materialnoprawnym - za bezprzedmiotowe należy uznać roztrząsanie pozostałych zarzutów skarżącej, dotyczących istnienia podstaw do odwołania darowizny i w konsekwencji skutków złożonego przez nią oświadczenia o jej odwołaniu. Sam bowiem fakt, iż nie doszło do skutecznego odwołania darowizny niweczy skutki z tym związane, a więc roszczenie o zwrotne przeniesienie własności nie jest wymagalne i podlega oddaleniu, jak słusznie ocenił sąd pierwszej instancji.</p> <p>Należy przy tym podkreślić, że w sprawie istniały przesłanki do ustanowienia kuratora procesowego, ponieważ uprawdopodobnione zostało, że miejsce pobytu pozwanego jest nieznane, więc jego interesy były prawidłowo reprezentowane. Jednak problem w sprawie tkwi nie w kwestii prawidłowej reprezentacji strony nieznanej z miejsca pobytu, lecz w braku możliwości złożenia kuratorowi ustanowionemu w procesie na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 144)">art. 144 k.p.c.</a> dla osoby nieznanej z miejsca pobytu oświadczenia woli o charakterze materialnoprawnym, a za takie uznać należy oświadczenie o odwołaniu darowizny z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 900)">art. 900 k.c.</a>, które jest warunkiem <em> <!-- -->sine qua non </em>badania wystąpienia przesłanek odwołania darowizny, o których mowa w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 898;art. 898 § 1)">art. 898 § 1 k.c.</a> Powództwo wytoczone w sytuacji, gdy darowizna nie została skutecznie odwołana, podlega oddaleniu bez potrzeby badania wystąpienia przesłanek jej odwołania.</p> <p>Zarzuty naruszenia prawa procesowego i materialnego podniesione w apelacji należy w konsekwencji uznać za chybione. Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się popełnienia błędu w ustaleniach faktycznych prawidłowo ustalając, że pozwany nie otrzymał pisemnego oświadczenia woli o odwołaniu darowizny do chwili zamknięcia rozprawy. Nie naruszył również <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 143)">art. 143 k.p.c.</a>, ponieważ słusznie przyjął, że kurator procesowy dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego mógł skutecznie otrzymać odpis pozwu i dalszych pism procesowych, reprezentując w sporze stronę w sposób zgodny z procedurą, jednak kurator nie mógł skutecznie odebrać oświadczenia woli o skutku innym niż procesowy, bo materialnoprawnym w postaci oświadczenia o odwołaniu darowizny.</p> <p>Zarzut naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233)">art. 233 k.p.c.</a> sąd drugiej instancji ocenił jako bezpodstawny w sytuacji, gdy do oddalenia powództwa doszło prawidłowo z przyczyn formalnych. Nie było potrzeby prowadzenia postępowania dowodowego obejmującego kwestie istnienia podstaw do odwołania darowizny w sytuacji, gdy nie wykazano skuteczności złożenia oświadczenia woli o jej odwołaniu.</p> <p>Nieroztrząsanie sprawy na gruncie materialnoprawnym było w tej sytuacji prawidłowe, więc zarzut apelującej powódki niezastosowania <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 (art. 893;art. 898;art. 898 § 1)">art. 893 i 898 § 1 k.c.</a> również nie zasługuje na uwzględnienie.</p> <p>Z tych względów sąd odwoławczy oddalił apelację na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> </p> <p>Monika Włodarczyk Bogdan Świerczakowski Alicja Fronczyk </p> </div>