I FSK 1316/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki (sprawozdawca), Sędzia NSA Artur Mudrecki, Sędzia WSA del. Mirella Łent, Protokolant Dariusz Rosiak, po rozpoznaniu w dniu 7 października 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej G. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 27 czerwca 2007 r. sygn. akt I SAB/Ol 1/07 w sprawie ze skargi G. K. na bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej w O. w przedmiocie wydania postanowienia w postępowaniu egzekucyjnym 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od G. K. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w O. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE 1. Orzeczenie Sądu pierwszej instancji i przedstawiony przez ten Sąd stan faktyczny sprawy będący podstawą rozstrzygnięcia. 1.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 27 czerwca 2007 r., sygn. akt I SAB/Ol 1/07 odrzucił skargę G. K. na bezczynność Dyrektora Izby Skarbowej w O. w przedmiocie wydania postanowienia w postępowaniu egzekucyjnym. 1.2. Sąd pierwszej instancji przedstawiając stan faktyczny sprawy podał, że skarżący w dniu 9 czerwca 2006 r. wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. o rozliczenie kwoty 13.219,70 zł, która została wyegzekwowana w postępowaniu egzekucyjnym. Naczelnik Urzędu Skarbowego jak i Dyrektor Izby Skarbowej nie wydali postanowienia w tej sprawie, lecz w obszernych pismach przedstawili przebieg postępowania egzekucyjnego oraz zasady rozdysponowania wyegzekwowanych kwot. W tych okolicznościach strona wniosła skargę na bezczynność organów podatkowych. 1.3. W odpowiedzi Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, względnie o jej odrzucenie. Argumentując swoje stanowisko organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania egzekucyjnego i podkreślił, że w piśmie z dnia 17 marca 2003 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego szczegółowo przedstawił sposób rozliczenia kwot pieniężnych uzyskanych w wyniku prowadzonej wobec majątku skarżącego egzekucji administracyjnej. 1.4. Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż skarga jest niedopuszczalna i jako taka podlega odrzuceniu w myśl przepisu art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływana jako "P.p.s.a.". 1.5. WSA w Olsztynie wskazał, że organ egzekucyjny dokonał rozliczenia kwot uzyskanych z prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego i w piśmie skierowanym do tegoż skarżącego poinformował o sposobie rozdysponowania tych kwot. Skarżący uznał, iż rozliczenie to jest nieprawidłowe i domagał się wydania w tym zakresie postanowienia. Sąd stwierdził jednak - wbrew twierdzeniom skarżącego, że niniejsza sprawa nie dotyczy zwrotu nadpłaconego podatku, a zatem Sąd nie może wydać wyroku w tejże sprawie. Podkreślił, iż wydanie rozstrzygnięcia w zakresie bezczynności organu egzekucyjnego musiałoby być poprzedzone ustaleniem, iż organ był zobowiązany do wydania postanowienia podlegającego kontroli sądu. Tymczasem kwestionowane rozliczenie ma charakter jedynie księgowy i żaden przepis ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), dalej powoływana jako "u.p.e.a.", nie przewiduje formy postanowienia dla tego rodzaju dokumentu. 2. Skarga kasacyjna. 2.1. Strona zaskarżyła powyższe rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w całości zarzucając mu naruszenie przepisu art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. przez odrzucenie skargi jako niedopuszczalnej, w zbiegu z naruszeniem przepisu: - art. 17 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 34 § 2 i 4 oraz art. 59 § 1 pkt 2 tej ustawy przez przyjęcie, iż podatnik "musi pozywać Skarb Państwa, natomiast roszczenia dotyczące rozliczenia wyegzekwowanej nadpłaty podatku VAT nie mogą być wyjaśniane na bieżąco w toku egzekucji w oparciu o przewidziane przez tę procedurę środki prawne, zgłaszanie formalne zarzutów przez podatnika w toku egzekucji oraz środki zaskarżenia w formie zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania jako takiego"; - art. 17 § 1 i art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 105 § 1 K.p.a. przez przyjęcie, że organ nie był zobowiązany do wydania postanowienia podlegającego kontroli sądowej w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego w VAT, a wystarczającym dokumentem zakończenia postępowania egzekucyjnego jest niepodlegające kontroli sądowej rozliczenie organu egzekucyjnego z dnia 17 marca 2003 r. o charakterze księgowym, z którym podatnik się zapoznał. Przy tak sformułowanych zarzutach pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie kwestionowanego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania. 2.2. W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej podkreślił przede wszystkim, iż organ egzekucyjny powinien był formalnie zakończyć postępowanie wobec wycofania tytułu wykonawczego, a wyegzekwowaną kwotę zwrócić podatnikowi. Tymczasem organ nie tylko nie wydał postanowienia kończącego postępowanie, ale zaliczył kwoty wyegzekwowane na podstawie jednego tytułu wykonawczego na poczet innych zaległości podatnika. Brak postanowienia w przedmiocie zakończenia egzekucji uniemożliwia stronie instancyjną kontrolę czynności podejmowanych przez organ. Argumentując powyższe pełnomocnik skarżącego wskazał na wyjaśnienia Ministra Finansów w zakresie stosowania przepisu art. 17 § 1 u.p.e.a., z których wynika, iż egzekucja administracyjna powinna odbywać się w ustalonych ramach proceduralnych tak, aby czynności organu egzekucyjnego podlegały kontroli instancyjnej i sądowej w jak najszerszym dopuszczalnym zakresie. 2.3. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie, zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Wskazał przy tym na zasadność stanowiska Sądu pierwszej instancji i odnosząc się do podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów stwierdził ich bezzasadność. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. 3.1. Spór w niniejszej sprawie dotyczy stwierdzonej przez Sąd pierwszej instancji niedopuszczalności skargi w sprawie bezczynności Dyrektora Izby Skarbowej w O. w przedmiocie wydania postanowienia w postępowaniu egzekucyjnym. 3.2. Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z pkt 3 P.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1-4a, tzn. również w przepadkach obligujących organ do wydania postanowienia w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie (pkt 3). A contrario, kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne nie obejmuje orzekania w sprawach skarg na bezczynność organów w postępowaniu egzekucyjnym lub po jego zakończeniu w przypadkach, które nie obligują organu do wydania postanowienia w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. 3.3. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji dochodząc do konkluzji, że organ nie był w niej zobowiązany do wydania postanowienia, które podlega kontroli sądowej, uznał skargę za niedopuszczalną, a zatem podlegającą odrzuceniu po myśli art. 58 § 1 pkt. 6 P.p.s.a Istotnym jest zatem, czy trafne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji w przedmiocie stwierdzenia, że w niniejszej sprawie organ nie był zobowiązany do wydania postanowienia w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. 3.4. Stanowisko Sądu pierwszej instancji w tym zakresie autor skargi kasacyjnej starał się podważyć, poprzez sformułowane zarzuty naruszenia art. 17 § 1 w zw. z art. 34 § 2 i 4 i art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. oraz art. 18 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 105 § 1 K.p.a. dowodząc, że skoro organ egzekucyjny wyegzekwował kwoty na podstawie tytułu wykonawczego następnie wycofanego (bliżej niesprecyzowanego), to winien był umorzyć postępowanie egzekucyjne w formie postanowienia, a na bezczynność organu w tym zakresie przysługuje skarga do sądu administracyjnego. Tak sformułowane zarzuty uznać jednak należy za chybione, gdyż nie kwestionują one poczynionych w tej sprawie ustaleń faktycznych, w oparciu o które rozstrzygnął sprawę Sąd pierwszej instancji, uznając przedmiot sprawy za pozostający poza jego kognicją. Wniosek bowiem z dnia 9 czerwca 2006 r., którym G. K. wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego, nie dotyczył żądania wydania postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, które zresztą uległo już zakończeniu, lecz dotyczył żądania zwrotu kwoty 13.219,70 zł, która zdaniem podatnika została nierozliczona w wyniku przeprowadzonej egzekucji w minionych latach. Zarówno zatem z powyższego pisma podatnika, jak i jego kolejnych pism: 1) z dnia 31 sierpnia 2006 r. do Izby Skarbowej, w którym domagał się zwrotu ww. kwoty jako nadwyżki wyegzekwowanej wierzytelnościami nad jego zobowiązaniem z doręczonego tytułu wykonawczego, 2) z dnia 23 października 2006 r. stanowiącego skargę do Izby Skarbowej w sprawie niewszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nadpłaty w kwocie ponad 13.000 zł wynika, że G. K. nie żądał umorzenia w formie postanowienia nietoczącego się już zresztą postępowania egzekucyjnego, lecz zwrotu, mającej jego zdaniem charakter nadwyżki kwoty wyegzekwowanej wierzytelności nad ciążącym na nim zobowiązaniem. Również ze skierowanej do Sądu pierwszej instancji skargi wynika, że skarżący skarżył brak satysfakcjonującej go reakcji organów na jego żądanie w przedmiocie zwrotu (rozliczenia) kwoty 13.219,70 zł, której egzekucja - jego zdaniem - była bezprawna. Nie zadawalały go otrzymywane w tym zakresie pisma organów wyjaśniających przebieg czynności egzekucyjnych, w tym odnośnie wyegzekwowanych kwot i zasad zaliczenia ich w całości na poczet wystawionych tytułów egzekucyjnych. 3.5 Bezpodstawne zatem są zarzuty skargi kasacyjnej pod adresem orzeczenia Sądu pierwszej instancji w kwestii niedopatrzenia się przez ten Sąd nieprawidłowości w działaniu organu egzekucyjnego w kwestii niewydania postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego, w sytuacji gdy Sąd ten w ramach skargi na bezczynność nie rozpatrywał w ogóle tego zagadnienia, jako nie podnoszonego w skardze, a odniósł się do problemu dopuszczalności skargi na bezczynność organu egzekucyjnego w przedmiocie niewydania postanowienia odnośnie żądania zobowiązanego o zwrot niesłusznie jego zdaniem wyegzekwowanej kwoty zobowiązania. W ostatnim zdaniu uzasadnienia postanowienia Sąd pierwszej instancji jednoznacznie określił przedmiot rozpatrywanej przez siebie sprawy dotyczącej bezczynności, stwierdzając, że "przedmiotowa skarga w przedmiocie wydania postanowienia dotyczącego rozliczenia wyegzekwowanych należności w postępowaniu egzekucyjnym, jako niedopuszczalna, podlega odrzuceniu". 3.6. Skarga kasacyjna sformułowanymi zarzutami odnosi się zatem do całkiem innego przedmiotu, którego miałaby dotyczyć bezczynność organu egzekucyjnego, aniżeli ten do którego odniósł się Sąd pierwszej instancji w ramach zaskarżonego postanowienia. W skardze kasacyjnej nie sformułowano jednak zarzutów kwestionujących wadliwość ustalonego przez Sąd stanu faktycznego sprawy (podstawy faktycznej sporu, a tym samym zakresu przedmiotowego sprawy o bezczynność). Skupiono się natomiast na konieczności wydania na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 w zw. z art. 17 § 1 u.p.e.a. postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w przypadku wyegzekwowania należności na podstawie wycofanego tytułu wykonawczego. Taka okoliczność nie była jednak w ogóle przedmiotem oceny Sądu pierwszej instancji, gdyż nie podnoszono i nie udowadniano przed tym Sądem, że objęty postępowaniem egzekucyjnym obowiązek G. K. nie był wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo nie istniał, co stanowiłoby podstawę do rozstrzygania przed tym Sądem zasadności zarzutu niezastosowania przez organ egzekucyjny normy art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. 3.7. Powoduje to, że przy ustalonym przez Sąd i niezakwestionowanym w skardze kasacyjnej przedmiocie żądania w sprawie bezczynności organu, rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji w pełni odpowiada prawu, gdyż żaden przepis prawa u.p.e.a. nie obliguje organu egzekucyjnego do wydania postanowienia w przedmiocie rozliczenia wyegzekwowanych w trakcie postępowania egzekucyjnego należności, czy też o odmowie zwrotu - zdaniem zobowiązanego - nadwyżki wyegzekwowanych należności. Rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji odpowiada zatem prawu, gdyż jeżeli zgodnie art. 3 § 2 pkt 8 w zw. z pkt 3 P.p.s.a. w sprawach z zakresu egzekucji administracyjnej kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w przepadkach obligujących organ do wydania postanowienia w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, to niepodważone ustalenie, że skarga na bezczynność organu egzekucyjnego odnosi się do sytuacji, która nie zobowiązuje organu egzekucyjnego do wydania postanowienia w postępowaniu egzekucyjnym, czyni kognicję sądu administracyjnego niedopuszczalną po myśli art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. 3.8. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny będąc związany granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.), stwierdzając że jej zarzuty nie mają usprawiedliwionych podstaw, oddalił ją na podstawie art. 184 P.p.s.a.