I OW 165/18

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta [...] o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem [...] a Prezydentem [...] w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpatrzenia wniosku M. K. o przyznanie zasiłku stałego wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne postanawia: wskazać Prezydenta [...] jako organ właściwy w sprawie. . UZASADNIENIE I OW 165/18 UZASADNIENIE Prezydent [...], reprezentowany przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej [...], wystąpił z wnioskiem o rozpatrzenie sporu o właściwość w zakresie ustalenia organu właściwego do rozpoznania sprawy M. K., w związku z jego wnioskiem z dnia [...] maja 2018 r. o przyznanie zasiłku stałego wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu [...] maja 2018 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej [...] wpłynął wniosek M. K. o przyznanie zasiłku stałego wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne. We wniosku zainteresowany wskazał, że jest osobą bezdomną, jego miejscem pobytu jest Schronisko dla Bezdomnych Mężczyzn [...], a ostatnim miejscem zameldowania na pobyt stały był adres - ul. [...] - S. Rodzinny wywiad środowiskowy został przeprowadzony w miejscu pobytu wnioskodawcy Podczas wywiadu ustalono, że M. K. w 2009 r. wyprowadził się ze S. Przez wiele lat wynajmował mieszkania w okolicach W. - G. i P. Od czasu, gdy stracił pracę i nie miał środków na wynajęcie mieszkania przebywał w noclegowniach. Obecnie - od [...] marca 2018 r. przebywa w schronisku dla osób bezdomnych. Zawiadomieniem z dnia [...] maja 2018 r. (znak [...]) OPS [...] przekazał sprawę, zgodnie z właściwością, do MOPS w S. Pismem z dnia [...] czerwca 2018 r. (data wpływu [...] czerwca 2018 r.) Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w S. odesłał wywiad środowiskowy, pomimo że organ wskazany jako właściwy jest związany wskazaniem. Jeżeli nie zgadza się z właściwością przysługuje mu uprawnienie do wdania w się w spór kompetencyjny. Badając swoją właściwość, zgodnie z art. 19 kodeksu postępowania administracyjnego, OPS [...] stwierdził, że ze względu na art. 101 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1769 z późn. zm.), właściwość miejscową gminy ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenia, a w przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały. Wnosząc o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego, organ wskazał, że z okoliczności sprawy wynika, iż wnioskodawca jest osobą bezdomną, co jest niekwestionowane przez organy. Ze statusem osoby bezdomnej wiążą się na terenie pomocy społecznej szczególne zasady, dotyczące właściwości miejscowej organów. Organ wskazał, że pojęcie bezdomności rozpatruje się w oparciu o przepis art. 6 pkt 8 u.p.s., w którym zawarta jest legalna definicja bezdomności dla potrzeb ustawy. Zgodnie z powołanym przepisem, jako osobę bezdomną traktuje się osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym, w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. W ocenie organu, do ustalenia, że dana osoba jest osobą bezdomną, w świetle definicji ustawowej, zawartej w u.p.s., wystarczające jest spełnienie łącznie dwóch przesłanek. Pierwszą z nich jest stwierdzenie, że osoba nie zamieszkuje w lokalu służącym do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, a także w lokalu będącym pracownią służącą twórcy do prowadzenia działalności w dziedzinie kultury i sztuki. Nie jest w rozumieniu ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jednolity: Dz. U. 2016 r. poz. 1610, z późn. zm.) lokalem pomieszczenie przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, w szczególności znajdujące się w budynkach internatów, burs, pensjonatów, hoteli, domów wypoczynkowych lub w innych budynkach służących do celów turystycznych lub wypoczynkowych. Nie spełnia zatem warunku zamieszkiwania w lokalu w rozumieniu definicji o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego, pobyt w noclegowni lub schronisku. Użyty przez ustawodawcę zwrot "w szczególności" wskazuje na przykładowy charakter wyliczenia zawartego w treści art. 2 ust. 1 pkt 4 u.o.p.l., co oznacza, że wszystkie pomieszczenia przeznaczone do krótkotrwałego pobytu osób, nawet te, które w ustawie nie zostały wprost wymienione, nie stanowią lokali mieszkalnych w rozumieniu powołanej ustawy. Jak zauważył organ, na tle przywołanej definicji osoby bezdomnej wypracowany został już niemały dorobek orzeczniczy Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którego postanowieniach można spotkać się ze stanowiskiem, iż "samo potoczne znaczenie sformułowania schronisko/noclegownia wskazuje na wyłącznie przejściowy oraz krótkotrwały charakter udostępnienia pomieszczeń. Pod pojęciem schroniska określa się rodzaj hotelu, zapewniający nocleg (zazwyczaj w zbiorowych salach), odpoczynek, możliwość zjedzenia posiłku, wysuszenia odzieży, uzupełnienia zapasów, czyli chodzi o miejsce, którego założeniem jest umożliwienie przeczekania do chwili, gdy pomoc taka będzie zbędna ze względu na poprawę sytuacji życiowej danej osoby, ewentualnie do czasu, gdy zapewniona zostanie pomoc o charakterze stałym w postaci np. umieszczenia w domu pomocy społecznej". Organ zauważył, że zgodnie z definicją ustawową, zawartą w art. 6 pkt 8 u.p.s., przesłanką wymagającą łącznego spełnienia, oprócz niezamieszkiwania w lokalu mieszkalnym, jest fakt zameldowania na pobyt stały w lokalu, w którym osoba nie ma możliwości zamieszkania. Wskazał, że w świetle stanu faktycznego sprawy M. K. jest osobą niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym, a jego ostatnim adresem zameldowania na pobyt były S. Wprawdzie MOPS w S. podniósł, że wnioskodawca nie był kierowany do placówki, w której przebywa przez ośrodek właściwy ze względu na jego ostatnie miejsce zameldowania, lecz nie zmienia to co do zasady ustalenia, że jest on osobą bezdomną w świetle definicji ustawowej zawartej w u.p.s. (wywiad z dnia [...] maja 2018 r.) Organ podkreślił, że wprowadzone do ustawy o pomocy społecznej nowelą z dnia 5 sierpnia 2015 r. (Dz.U. 2015 r., poz. 1310) zmiany przepisów dotyczących świadczeń określonych w art. 48, w tym prawa do świadczenia w formie udzielenia schronienia, nie dokonały zmiany organów właściwych w sprawach osób bezdomnych, ani nie uzależniły prawa do korzystania ze świadczeń pieniężnych od tego, który OPS skierował bezdomnego do placówki i na jakim terenie ta placówka znajduje się. Ustalenie stanu bezdomności wnioskodawcy powoduje, że do stwierdzenia, który organ jest właściwy w sprawie, będzie miała zastosowanie norma zawarta w treści art. 101 ust. 2 oraz art. 101 ust. 3 u.p.s. Organ wskazał, że w postanowieniu z dnia 22 września 2016 r. sygn. akt I OW 128/16 - publikowanym w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - Naczelny Sąd Administracyjny, podkreślił, iż "Zaznaczenia wymaga, że zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, bez znaczenia w przypadku ustalenia, iż wnioskodawca jest osobą bezdomną, pozostaje dla sprawy kwestia jego miejsca zamieszkania. Bowiem okoliczności związane z zamiarem stałego pobytu w konkretnej miejscowości nie należą do przesłanek podlegających w takiej sytuacji badaniu (por. post. NSA z 6 marca 2014r. I OW 184/13 oraz post. NSA z 24 września 2014 r., I OW 112/14). Wystarczającym bowiem dla określenia właściwości gminy jest ustalenie gminy ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały wnioskodawcy." W związku z powyższym Prezydent [...] wniósł o ustalenie, że organem właściwym do rozpatrzenia wniosku w sprawie przyznania świadczeń na rzecz M. K. jest Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w S., z uwagi na fakt, iż wnioskodawca jest osobą bezdomną, a nie zachodzą w sprawie okoliczności wymagające wydania decyzji przez organ miejsca pobytu wnioskodawcy, o których mowa w art. 101 ust. 3 u.p.s. W odpowiedzi na wniosek Prezydent [...], reprezentowany przez zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, stwierdził, że podmiotem właściwym do rozpoznania wniosku M. K. jest Prezydent [...]. W dniu [...] października 2018 r. M. K. wniósł o jak najszybsze rozpoznanie sporu kompetencyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Właściwość miejscową gminy, zobowiązanej do rozpoznania sprawy dotyczącej świadczenia z pomocy społecznej, zgodnie z treścią art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm.), ustala się według miejsca zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie. W przypadku osoby bezdomnej właściwą miejscowo jest gmina ostatniego miejsca zameldowania tej osoby na pobyt stały (art. 101 ust. 2). Stosownie natomiast do art. 6 pkt 8 ww. ustawy z dnia 12 marca 2004 r., za osobę bezdomną należy rozumieć osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym w rozumieniu przepisów o ochronie praw lokatorów i mieszkaniowym zasobie gminy i niezameldowaną na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych, a także osobę niezamieszkującą w lokalu mieszkalnym i zameldowaną na pobyt stały w lokalu, w którym nie ma możliwości zamieszkania. Odnosząc ten stan prawny do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, bezspornym jest, że M. K. jest osobą bezdomną. Nie zamieszkuje on w lokalu mieszkalnym, przeznaczonym na pobyt stały, w celu zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych oraz nie jest nigdzie zameldowany na pobyt stały, w rozumieniu przepisów o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Uczestnik postępowania przebywa tylko czasowo w Schronisku dla Bezdomnych Mężczyzn [...] w [...]. W świetle powyższych okoliczności, właściwość miejscową gminy należało ustalić na podstawie art. 101 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, tj. według ostatniego miejsca zameldowania osoby ubiegającej się o świadczenie. Skoro ostatnim miejscem zameldowania M. K. były S. - to organem właściwym do rozpoznania jego wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej jest Prezydent [...]. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), orzekł jak w sentencji.