I OZ 939/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska po rozpoznaniu w dniu 9 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 sierpnia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 608/08 odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci ustanowienia adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia (...) marca 2007 r., nr (...) w przedmiocie konkursu na stanowisko Dyrektora Departamentu Rynku Pocztowego w Urzędzie Telekomunikacji i Poczty postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2009 r., sygn. akt VI SA/Wa 608/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił A. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w postaci ustanowienia adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia (...) marca 2007 r., nr (...) w przedmiocie konkursu na stanowisko Dyrektora Departamentu Rynku Pocztowego w Urzędzie Telekomunikacji i Poczty. W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż dniu 9 października 2008 r. do Sądu wpłynął złożony na urzędowym formularzu (PPF) wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Do wniosku załączył decyzję Starosty Łódzkiego Wschodniego z dnia (...) czerwca 2007 r. orzekającą o utracie przez skarżącego prawa do zasiłku dla osoby bezrobotnej od dnia 23 maja 2007 r. Nadto z jej treści wynika, że skarżący pobierał zasiłek od dnia 23 listopada 2006 r. do dnia 22 maja 2007 r. Z informacji podanych w formularzu wynikało, iż skarżący nie posiada majątku ani dochodów, przy czym jego miesięczne koszty utrzymania sięgają kwoty od 1550 do 2350 złotych. Skarżący wskazał ponadto, że ciąży na nim zadłużenie w wysokości 85.000 zł. Mając na uwadze, iż oświadczenia zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy były niewystarczające dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, Sąd wezwał go do uzupełnienia ww. wniosku w terminie 14 dni poprzez nadesłanie: 1) zeznania podatkowego skarżącego za rok 2007, ewentualnie zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie; 2) dokumentów wskazujących źródło dochodu pozwalające na pokrycie kosztów utrzymania wykazanych przez skarżącego w rubryce 5 formularza; 3) dokumentów potwierdzających wykazany w rubryce 5 formularza fakt zadłużenia skarżącego na kwotę 85 000 złotych; 4) zaświadczenia pracodawcy wskazującego wysokości wynagrodzenia (w przypadku wykonywania pracy zarobkowej) albo zaświadczenia właściwego Urzędu Pracy o posiadanym statusie osoby bezrobotnej; 5) wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 6) wykazu koniecznych miesięcznych wydatków ponoszonych przez skarżącego wraz z załączeniem dokumentów potwierdzających te dane. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący (w piśmie z dnia 3 listopada 2008 r.) wyjaśnił, że nie posiada dokumentów wskazujących źródło dochodów, bowiem ich nie uzyskuje. Podkreślił też, iż nie posiada rachunków bankowych, jak również nie gromadzi dokumentów potwierdzających wydatki związane z utrzymaniem. Do przedmiotowego pisma skarżący załączył kopię zeznania podatkowego za rok 2007, w którym wykazano dochód z innych źródeł wynoszący 3 055,30 złotych. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 28 listopada 2008 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego, z uwagi na fakt, iż skarżący w niniejszej sprawie został już zwolniony z kosztów postanowieniem referendarza z dnia 6 lipca 2007 r. W uzasadnieniu wskazano, że podstawą odmownego rozpatrzenia wniosku był fakt, iż skarżący nie uprawdopodobnił w wystarczający sposób okoliczności świadczących o zasadności przyznania mu prawa pomocy. Pismem z dnia 15 grudnia 2008 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Obszernie uzasadniając swoje niezadowolenie z wydanego rozstrzygnięcia wskazał, iż w jego ocenie, w sposób wystarczający uprawdopodobnił oraz udokumentował swój stan majątkowy i płatniczy, co czyni jego sprzeciw uzasadnionym. Do sprzeciwu skarżący nie dołączył żadnych dokumentów. Wobec powyższego Sąd pierwszej instancji pismem z dnia 6 lipca 2009 r. wezwał skarżącego do nadesłania w terminie 7 dni dokumentów, z których wynika w jakiej wysokości uzyskuje miesięczne dochody i w jakiej wysokości kształtują się jego miesięczne koszty stałe. Nadto Sąd pierwszej instancji pouczył o treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W odpowiedzi na powyższe skarżący stwierdził, że stosowne dokumenty nie mogą być nadesłane, gdyż nie uzyskuje on żadnych dochodów. Wydając zaskarżone postanowienie Sąd pierwszej instancji wskazał, iż skarżący nie uprawdopodobnił w sposób wystarczający okoliczności świadczących o zasadności przyznania mu prawa pomocy. Powyższe w opinii tego Sądu uzasadnia w szczególności brak w aktach sprawy dokumentów obrazujących aktualną sytuację majątkową skarżącego, do złożenia których strona została dwukrotnie wezwana i których uzupełnienia odmówiła oświadczając, m.in. iż nie posiada żądanych dokumentów oraz nie ma obowiązku ich gromadzenia. Jednocześnie Sąd pierwszej instancji zauważył, że nie można za taki dokument uznać decyzji Starosty Łódzkiego Wschodniego z dnia (...) czerwca 2007 r. orzekającej o utracie przez wnioskodawcę prawa do zasiłku dla osoby bezrobotnej. Wynika z niej jedynie fakt utraty prawa do zasiłku od dnia 23 maja 2007 r. Nie odzwierciedla ona natomiast statusu wnioskodawcy w chwili obecnej, czyli po upływie ponad roku od dnia jej wydania. Nadto wnioskodawca oszacował ponoszone przez siebie koszty utrzymania na kwotę około 2350 złotych miesięcznie, nie wskazując przy tym żadnego źródła dochodu, pozwalającego mu na ich pokrycie. Co więcej skarżący stwierdził wprost, iż nie uzyskuje dochodu z żadnych źródeł. Odnosząc się do zarzutów skarżącego zwartych w treści sprzeciwu Sąd pierwszej instancji podniósł, że przepisy art. 245 § 3 i art. 246 § 1 P.p.s.a. stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Zatem rzeczą skarżącego jako zainteresowanego jest wykazanie, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie, o którym mowa w ww. przepisach. Mając na uwadze, że skarżący nie przedstawił dokumentów umożliwiających pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych, przy zachodzącej sprzeczności pomiędzy zadeklarowanymi wydatkami a brakiem jakichkolwiek dochodów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył A. S. wnosząc o zmianę przedmiotowego postanowienia poprzez ustanowienie pełnomocnika, wyłączenie sędziego WSA w Warszawie E. M. z postępowań ze skarg skarżącego, wszczęcie postępowania karnego przeciwko sędziemu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie E. M. wstępnie z art. 231 kk., art, 271 kk, art. 212 kk, 216 kk i inne, wydanie przez Ministra Sprawiedliwości Prokuratora Generalnego polecenia podległemu prokuratorowi przystąpienia do postępowania VI SA/Wa 608/08 jak i innych postępowań ze skarg skarżącego zawisłych w sądownictwie, administracyjnym, likwidację odrębności sądownictwa administracyjnego, wprowadzenie licencji dla absolwentów wydziałów prawa polskich Uniwersytetów państwowych o uprawnieniach równych adwokackim i radcowskim, a także innych zmian legislacyjnych gwarantujących obywatelom realizację praw konstytucyjnych prawdo sądu i drogi sądowej. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Podniósł, iż twierdzenie, że decyzja Starosty Łódzkiego Wschodniego z dnia (...) czerwca 2007 r. nie odzwierciedla statusu wnioskodawcy jest przestępstwem. Stwierdził, że nic nie jest mu wiadomo o nałożonym na niego obowiązku gromadzenia dokumentów, a w szczególności niemożliwych do zgromadzenia. Ponadto ustanowienie pełnomocnika jest w opinii skarżącego konieczne także ze względu na znaczny stopień skomplikowania sprawy, ponieważ sądy administracyjne nie są w stanie wydać rozstrzygnięcia w sprawach przez 10 lat. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym, gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z konstrukcji tych przepisu oraz art.255 i art.252 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodów. On zatem zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia. Jeżeli zaś dane zawarte we wniosku nie pozwalają na pełną ocenę rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości finansowych, strona na wezwanie Sądu zobowiązana jest uprawdopodobnić swe twierdzenia poprzez przedstawienie wnioskowanych dokumentów. Podkreślić przy tym należy, że ocena zdolności płatniczych strony nie może sprowadzać się jedynie do stwierdzenia, czy uzyskuje ona dochody lub czy dysponuje stosownym majątkiem, ale również czy posiada ona obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest bowiem formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dodatkowo, w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Skarżący pomimo wezwania Sądu do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, które pozwoliłyby na dokładną analizę jego sytuacji materialnej, wezwania tego w całości nie wykonał. W szczególności nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających jego zadłużenie oraz aktualnego zaświadczenia z Urzędu Pracy potwierdzającego, iż nadal jest on osobą bezrobotną. Powyższe uniemożliwia natomiast ocenę jego stanu majątkowego. Nie zmienia tego fakt wydania przez Starostę Łódzkiego Wschodniego decyzji z dnia (...)czerwca 2007 r. orzekającej o utracie przez wnioskodawcę prawa do zasiłku dla osoby bezrobotnej. Wynika z niej jedynie fakt utraty prawa do zasiłku od dnia 23 maja 2007 r. Nie odzwierciedla ona natomiast statusu wnioskodawcy w chwili obecnej, czyli po upływie ponad roku od dnia jej wydania. Na podstawie przedstawionej decyzji nie można więc w sposób jednoznaczny stwierdzić, iż skarżący nie posiada żadnego majątku, zwłaszcza, iż z formularza PPF wynika, że miesięczne koszty utrzymania skarżącego wynoszą od 1550 - 2350 zł, a skarżący nie wskazał, skąd posiada środki na ich pokrycie. Biorąc więc pod uwagę powołane wyżej przepisy stwierdzić należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2009 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w postanowieniu