I GSK 1086/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędziowie Janusz Zajda (spr.) NSA Marzenna Zielińska Protokolant Jarosław Poturnicki po rozpoznaniu w dniu 10 października 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 5 grudnia 2005 r. sygn. akt I SA/Kr 1519/03 w sprawie ze skargi A. L. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia w sprawie dotyczącej wymiaru należności celnych oddala skargę kasacyjną UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. wyrokiem z 5 grudnia 2005 r. sygn. akt I SA/Kr 1519/03 oddalił skargę A. L. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w K. z [...] lipca 2003 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Z akt wynika, że w sprawie dotyczącej importu samochodu osobowego w stanie niezmontowanym dokonanego [...] kwietnia 1997 r. została wydana przez Dyrektora Urzędu Celnego w C. decyzja z [...] września 1998 r. nr [...], [...], którą organ dokonał ponownego wymiaru cła od sprowadzonego towaru. Postanowieniem z 22 kwietnia 2003 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Celnego w K. pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącego o restrukturyzację należności celnych określonych wyżej wymienioną decyzją. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził, że zgodnie z obowiązującymi przepisami termin na składanie stosownych wniosków upłynął 15 listopada 2002 r., a zatem wniosek z datą złożenia - 11 lutego 2003 r. - należało uznać za złożony po terminie. Powyższe postanowienie zostało wnioskodawcy doręczone w odpisie 25 kwietnia 2003 r., wraz z pouczeniem, że przysługuje na nie prawo wniesienia zażalenia w terminie 7 dni od daty doręczenia pisma. Skarżący we wskazanym terminie nie wniósł zażalenia. A. L. w piśmie z 16 czerwca 2003 r. wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia. Postanowieniem z 10 lipca 2003 r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w K. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w K. z 22 kwietnia 2003 r. Stwierdził, że postanowienie wraz z pouczeniem o terminie do wniesienia środka odwoławczego zostało doręczone stronie 25 kwietnia 2003 r., natomiast wysłanie zażalenia za pośrednictwem urzędu pocztowego miało miejsce 5 maja 2003 r. Siedmiodniowy termin do wniesienia zażalenia upływał zatem w dniu 2 maja, a strona we wniosku o przywrócenie terminu do jego złożenia nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminu nastąpiło bez jej winy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. oddalając skargę na postanowienie o odmowie przywrócenia terminu stwierdził, że zgodnie z przepisem art. 236 § 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), strona winna wnieść zażalenie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia. Skoro strona otrzymała odpis postanowienia Naczelnika Urzędu Celnego w K. drogą pocztową 25 kwietnia 2003 r., termin ten należało liczyć od 26 kwietnia 2003 r., a jego upływ nastąpił 2 maja 2003 r. (zgodnie z art. 12 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 262 Kodeksu celnego). Sąd uznał za prawidłowe ustalenia organu, że w 2003 r. dzień 1 maja - czwartek był ustawowo wolnym od pracy, podobnie jak 3 maja - sobota. Natomiast dzień 2 maja - piątek nie był dniem ustawowo wolnym od pracy, zatem nadanie 5 maja 2003 r. zażalenia w urzędzie pocztowym nastąpiło po terminie. Powtórzył, za organem, że w razie uchybienia terminu wniosek o jego przywrócenie na podstawie art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej należy wnieść w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi, uprawdopodabniając w nim, że uchybienie nastąpiło bez winy strony; jednocześnie ze złożeniem wniosku należy dopełnić czynności dla której określony był termin. Zdaniem Sądu, nie są niezależnymi od skarżącego przeszkodami, których zaistnienie pomimo należytej staranności uniemożliwiało dokonanie czynności w terminie, okoliczności przywoływane przez niego w skardze, to jest nieznaczne jednodniowe uchybienie terminowi, niefunkcjonowanie w okresie tzw. długiego weekendu urzędu pocztowego w święta i niedziele, wymagający leżenia i uniemożliwiający swobodne poruszanie się stan chorobowy wnioskodawcy na przełomie kwietnia i maja 2003 r., zamieszkiwanie na drugim końcu miasta i rzadkie bywanie w jego części, w której mieści się urząd pocztowy. Skarżący nie wykazał należytej staranności w działaniu, gdyż nie sprawdził godzin otwarcia pobliskiego urzędu pocztowego pozostając w przeświadczeniu, że jest on zwyczajowo nieczynny, gdy w rzeczywistości taka sytuacja nie miała miejsca. Sąd stwierdził za organem, że przywrócenie uchybionego terminu jest możliwe wówczas, gdy uchybienie to nastąpiło wskutek przeszkody, której strona mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku; nie może natomiast nastąpić wówczas, gdy strona dopuści się nawet lekkiego niedbalstwa. Oceny powyższej nie podważa, zdaniem Sądu, choroba potwierdzona dołączonym dopiero do skargi i nieznanym organowi w chwili wydawania zaskarżonego postanowienia zaświadczeniem lekarskim z 29 kwietnia 2003 r. stwierdzającym, że w dniach 29 kwietnia - 3 maja 2003 r. skarżący był chory z zaleceniem "leżenia". Stan chorobowy skarżącego nie wykluczał sporządzenia zażalenia i nadania pisma na poczcie osobiście lub przez domownika. Uprawdopodobnienie wystąpienia okoliczności uchybienia terminu bez winy zainteresowanego powinno dotyczyć nie tyle zaistniałego zdarzenia, które ma uzasadniać przywrócenie terminu, ile braku możliwości uniknięcia jego skutków. W skardze kasacyjnej A. L. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w K. do ponownego rozpoznania. Skargę kasacyjną oparł na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię przepisu art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez przyjęcie, że choroba skarżącego w okresie 29 kwietnia - 3 maja 2003 r., ze wskazaniem lekarskim na powinność "leżenia" chorego w łóżku, nie jest wystarczająca do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia środka zaskarżenia. W zakresie naruszenia przepisów postępowania wskazał na przepisy art. 1 i 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez uznanie w ramach przeprowadzonej kontroli, że organ administracyjny nie naruszył prawa uznając, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia środka zaskarżenia. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący stwierdził, że stan zdrowia nie pozwalał mu, bez narażenia się na ujemne skutki zdrowotne, podejmować wszelkich koniecznych środków w celu wniesienia środka zaskarżenia. Nie bez znaczenia pozostaje podeszły wiek skarżącego i jego małżonki. Teoretycznie skarżący mógł zlecić żonie dostarczenie sporządzonego pisma do urzędu pocztowego, lecz z pewnością nie mogła ona wyręczyć męża przy sporządzaniu tego pisma, gdyż tylko A. L. posiadał pełną wiedzę o okolicznościach faktycznych i prawnych prowadzonego postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w K. podniósł, że istnienie przesłanki braku winy w uchybieniu terminu mieści się w sferze ustaleń faktycznych, tymczasem skarżący błędną wykładnię art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej ujął w ramy zarzutu naruszenia prawa materialnego. Ponadto w skardze kasacyjnej nie przedstawiono zarzutów naruszenia konkretnych przepisów postępowania sądowego. Sama trafność ustaleń faktycznych sądu nie podlega badaniu w postępowaniu kasacyjnym, jeżeli przy ich poczynieniu nie doszło do naruszenia przepisów prawa, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), skargę kasacyjną można oprzeć na podstawach naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie lub naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przepis art. 176 p.p.s.a. nakazuje z kolei, aby skarga kasacyjna czyniła zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierała oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, a także wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Wymagane określenie podstaw kasacji i ich uzasadnienie obejmuje wskazanie, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy (v. postanowienie SN z 11 marca 1997 r., III CKN 13/97, OSN z 1997 r. Nr 8, poz. 114). Nie stanowi zatem przytoczenia podstawy kasacyjnej ogólne zgłoszenie zarzutu naruszenia przepisów postępowania bez wskazania konkretnego przepisu, który w ocenie skarżącego został naruszony. Nie wystarcza też samo wykazanie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli skarżący nie wykazał, iż następstwa tego naruszenia były tego rodzaju, że kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego w kasacji orzeczenia (v. postanowienie SN z 5 grudnia 1997 r., III CKN 491/97, Lex nr 50542 i wyrok SN z 24 kwietnia 2003 r., I CKN 317/01, Lex nr 78888). Ponadto istotne jest, aby skarżący zawarł w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów, które mogły być i były stosowane przez sąd I instancji w procesie orzekania. Wadą skargi kasacyjnej jest powołanie przepisów ustawy - Ordynacja podatkowa czy ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, bez powiązania ich z naruszeniem przez sąd przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy wyłącznie naruszenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego co oznacza, iż skuteczność zarzutów naruszenia przepisów postępowania zależna jest od wyszczególnienia przez wnoszącego skargę kasacyjną naruszonych - jego zdaniem - przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, a nie przepisów regulujących postępowanie przed organami administracji publicznej. Pogląd taki dominuje w orzecznictwie i doktrynie (por. m. in.: wyroki NSA z 21 kwietnia 2004 r., FSK 161/04, ONSAiWSA 2004 i z 1 czerwca 2004 r., GSK 73/04, "Monitor Prawniczy" 2004, nr 14, str. 632; J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 370, a także wyrok NSA z 11 stycznia 2006 r., FSK 104/05 i glosa A. Kubiak-Kozłowskiej, OSP 2007, nr 1, str. 36-42). Przedmiotem zaskarżenia jest orzeczenie sądu, a nie akt lub czynność z zakresu administracji publicznej. Działanie sądu administracyjnego podlega natomiast regulacji ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych. (v. wyrok NSA z 8 lipca 2008 r., sygn. akt I GSK 923/07) Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie nie spełnia wskazanych wyżej wymogów formalnych. Trafnie organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wskazał wady w jej konstrukcji. Istotnie, ustalenie okoliczności mających znaczenie dla określenia zachowania terminu do wniesienia środka zaskarżenia oraz okoliczności usprawiedliwiających ewentualnie uchybienie takiemu terminowi należy do sfery ustaleń faktycznych w sprawie i związane jest z naruszeniem prawa procesowego, a nie materialnego, jak zakwalifikował to skarżący. Nie można powiązać (uzasadniać) naruszenia prawa materialnego z zakwestionowaniem ustaleń faktycznych. Zaś zarzut z podstawy dotyczącej naruszenia prawa materialnego - art. 162 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) - nie został powiązany z żadnym przepisem ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przechodząc do oceny sformułowania drugiej podstawy kasacyjnej należy stwierdzić, że powołanie w ramach podstawy naruszenia prawa procesowego przepisu art. 3 p.p.s.a., określającego zakres kognicji sądów administracyjnych, nie jest wystarczające. Przepisy postępowania są rodzajowo inną grupą przepisów niż regulacje ustrojowe. Te ostatnie nie określają bowiem czynności, jakie dany podmiot wykonuje podczas toczącego się przed nim postępowania, a jedynie zakres, pole działania, na jakim podejmowane czynności mają prawo być wykonywane. Przepisy ustrojowe dotyczą zasadniczo struktury organizacyjnej, hierarchii podmiotów i ich uprawnień do wykonywania określonego rodzaju władzy. Spotykane w judykaturze zakwalifikowanie naruszenia przepisów ustrojowych, jako podstawy zarzutu naruszenia przepisów postępowania wynika raczej z konieczności, gdyż nie można ich pojmować, jako przepisów prawa materialnego regulujących stosunki prawne. Przepis art. 3 p.p.s.a. nie określa, na czym ma polegać kontrola nad działalnością administracji publicznej, ani jakie czynności mają być przy jej realizacji podejmowane. Należałoby uściślić, przez jakie działanie sąd I instancji dokonał kontroli nieprawidłowej - czy wynika to z oddalenia skargi w sytuacji naruszenia przepisów przez organ, które miało lub mogło mieć wpływ na wynik rozstrzygnięcia, czy z samych uchybień podczas postępowania sądowoadministracyjnego przez niewłaściwe uzasadnienie wyroku sądu. (v. B. Gruszczyński w: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz." Praca zbiorowa pod red. B. Dautera, Wydawnictwo Wolters Kluwers Polska - Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006, Wydanie II, s. 382 i n.) Powyższe wywody prowadzą do wniosku, że wskutek wadliwej konstrukcji skarga kasacyjna wymyka się spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Rolą tego Sądu nie jest bowiem zastępowanie strony w formułowaniu zarzutów skargi kasacyjnej. Z przepisu art. 183 p.p.s.a. wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Granice te są z kolei wyznaczane przez materię wskazaną w podniesionych zarzutach ww. środka zaskarżenia. Naczelny Sąd Administracyjny nie może zatem samodzielnie określać zakresu rozpoznania sprawy. Bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie miała miejsca. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.