I FSK 1376/22

TEZY W obecnym stanie prawnym nie ma możliwości uznania, że do kognicji sądu administracyjnego należy orzekanie w sprawach skarg na postanowienie wydane przez finansowy organ postępowania przygotowawczego drugiej instancji o odmowie wniesienia do sądu wniosku o udzielenie zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności za czyn zabroniony w myśl kodeksu karnego skarbowego. SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 20 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. R. od postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 czerwca 2022 r. sygn. akt I SA/Po 224/22 odrzucające skargę w sprawie ze skargi J. R. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 25 stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności postanawia oddalić skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Postanowieniem z 3 czerwca 2022 r. o sygn. I SA/Po 224/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę J. R. (dalej jako: Strona lub Skarżący) na postanowienie na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu (dalej jako: Organ lub DIAS) z dnia 25 stycznia 2022 r. w przedmiocie odmowy wydania zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że zaskarżone przez Stronę postanowienie o odmowie wniesienia do Sądu wniosku o udzielenie zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności za czyn zabroniony stypizowany w kodeksie karnym skarbowym nie należy do właściwości sądu administracyjnego i nie podlega jego kognicji. Od powyższego postanowienia skargę kasacyjną wywiódł Skarżący, zarzucając temu postanowieniu na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., dalej jako: p.p.s.a.) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania w postaci art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 3 § 1 i art. 3 § 2 pkt 4 w zw. z art. 1 i art. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 1 ust. 2, art. 2 ust. 1 pkt 13, art. 25 ust. 1 pkt. 1 i 11 oraz art. 33 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1947 ze zm.; dalej jako: Ustawa o KAS), polegające na odrzuceniu skargi, do czego doszło na skutek błędnego przyjęcia, że sprawa dotycząca odmowy wniesienia do sądu karnego wniosku o zezwolenie na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności karnej skarbowej nie należy do właściwości sądu administracyjnego i nie podlega jego kognicji – zarówno z przyczyn podmiotowych (organy orzekające), jak też przedmiotowych i systemowych (przedmiot i podstawa prawna działania). W uzasadnieniu swojego stanowiska Skarżący wskazuje, że zgodnie z ustawą o KAS organy KAS są organami administracji publicznej, w związku z czym wydawane przez nie rozstrzygnięcia w tym np. w zakresie wydania zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności na podstawie przepisów Kodeksu karnego skarbowego stanowią inne akty z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Ponadto zdaniem autora skargi kasacyjnej rozpoznania niniejszej sprawy przez sąd administracyjny nie narusza również kompetencji sądu powszechnego, albowiem to one będą ostatecznie oceniać zasadność w zakresie zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności. Opierając się na powyższych twierdzeniach, Strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i o przekazania sprawy do Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego, wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takiego rodzaju przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. Istotą sporu w niniejszej sprawie jest kwestia rozstrzygnięcia, czy postanowienie wydane przez finansowy organ postępowania przygotowawczego o odmowie wniesienia do sądu wniosku o udzielenie zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności za czyn zabroniony stypizowany w kodeksie karnym skarbowym należy do kognicji sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 133 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 859 z późn. zm., dalej jako: k.k.s.) postępowanie przygotowawcze w myśl przepisów tej ustawy prowadzą również tzw. finansowe organy postępowania przygotowawczego, do których należą naczelnik urzędu skarbowego, naczelnik urzędu celno-skarbowego i Szef Krajowej Administracji Skarbowej (art. 53 § 38 k.k.s.). Organy te, w ramach przyznanych kompetencji prowadzą postępowanie przygotowawcze (art. 133 k.k.s.), a także w określonych przypadkach występują w charakterze oskarżyciela publicznego (art. 121 i 122 k.k.s.). W sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe orzekają sądy powszechne albo sądy wojskowe (art. 115 k.k.s.). W myśl art. 167 k.k.s. zażalenie na postanowienia i zarządzenia oraz na inne czynności i zaniechania czynności finansowego organu postępowania przygotowawczego rozpoznaje organ nadrzędny, a w wypadkach przewidzianych przez ustawę – prokurator sprawujący nadzór nad tym postępowaniem albo sąd. Już pobieżna lektura przywołanych przepisów winna skłaniać do wniosku, że orzekanie w sprawcach o odmowie wniesienia do sądu wniosku o udzielenie zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności (które to nota bene stanowi środek karny wymieniony w art. 22 § 2 pkt 1 k.k.s.) leży poza kognicją sądów administracyjnych. Regulacje kodeksu karnego skarbowego nie pozostawiają w tym zakresie żadnych wątpliwości. Natomiast nawet gdyby takie wątpliwości występowały, należałoby się posiłkować art. 177 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi, że sądy powszechne stanowią wymiar sprawiedliwości we wszystkich sprawach, za wyjątkiem spraw ustawowo zastrzeżonych dla kompetencji innych sądów. Należy na marginesie zwrócić uwagę na fakt, że w doktrynie zasadniczo podnosi się niedopuszczalność dalszego zaskarżenia postanowienia organu postępowania przygotowawczego drugiej instancji w zakresie odmowy skierowania do sądu wniosku o dobrowolne poddanie się odpowiedzialności, choć taki stan prawny spotyka się z częściową krytyką. Wskazuje się, że nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia utrzymywanie regulacji, wedle której poza sferą imperium sądu karnego pozostawiona jest kwestia wypowiedzi co do poprawności postanowienia odmawiającego wniesienia wniosku o udzielenie zezwolenia na zastosowanie tego środka karnego [tak też J. Sawicki, Zaniechanie ukarania sprawcy..., s. 61; odmiennie A.R. Światłowski, Głos w dyskusji (w:) Kodeks karny skarbowy po dziesięciu latach obowiązywania – ocena i perspektywy zmian. Materiały z ogólnopolskiej konferencji naukowo-szkoleniowej zorganizowanej przez Katedrę Kryminologii i Prawa Karnego Gospodarczego Uniwersytetu Wrocławskiego 17 grudnia 2010 roku, pod red. Z. Siwika, Wrocław 2010, s. 120]. Wskazana zmiana korelowałaby przy tym z ogólną regułą wyrażoną w art. 465 § 2 k.p.k., swoją drogą wielokrotnie akcentowaną w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (Razowski [w:] P. Kardas, G. Łabuda, T. Razowski, Kodeks karny skarbowy. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2017, art. 147). Zgodnie z art. 3 § 2 pkt. 4 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, 1491 i 2052), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540, 1598, 2076 i 2105), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2021 r. poz. 422, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw Z literalnego brzmienia tego przepisu, a także zgodnie z bezspornym stanowiskiem doktryny w tym zakresie, zaskarżeniu do sądu administracyjnego na podstawie powyższego przepisu podlegają akty i czynności inne niż określone w art. 3 § 2 pkt 1–3 p.p.s.a., a więc niemające charakteru decyzji lub postanowień (A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 3.). Natomiast w niniejszej sprawie zaskarżone rozstrzygnięcie nastąpiło w formie postanowienia co zaś koreluje z art. 147 k.k.s., który wprost przewiduje taką formę. Argumentacja Skarżącego sprowadza się do sprzecznej z wykładnią systemową i językową przywołanych przepisów konstatacji, że skoro finansowy organ postępowania przygotowawczego jest również organem administracji publicznej w wachlarzu innych postępowań, to wszystkie jego akty i czynności, choćby wydane w ramach postępowania przygotowawczego kreują sprawę administracyjną podlegającą kognicji sądów administracyjnych. Takie stanowisko, z oczywistych względów nie zasługuje na uwzględnienie. Reasumując powyższe rozważania, w obecnym stanie prawnym nie ma możliwości uznania, że do kognicji sądu administracyjnego należy orzekanie w sprawach skarg na postanowienie wydane przez finansowy organ postępowania przygotowawczego drugiej instancji o odmowie wniesienia do sądu wniosku o udzielenie zezwolenia na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności za czyn zabroniony w myśl kodeksu karnego skarbowego. Z akt sprawy nie wynika również, aby w niniejszej sprawie zastosowanie miał znaleźć art. 58 § 4 p.p.s.a. W konsekwencji więc Sąd pierwszej instancji prawidłowo więc zastosował art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i odrzucił wniesioną skargę jako wniesioną w sprawie nie należącej do właściwości sądu administracyjnego. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 181 § 2 i art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.