II FZ 1001/15

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 października 2015 r., sygn. akt VIII SA/Wa 440/15 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi Z. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 9 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z dnia 19 października 2015 r. o sygn. VIII SA/Wa 440/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Z. R. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie (dalej: Dyrektor IS) z dnia 9 marca 2015 r. o nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji. 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Warszawie podał, że wnioskiem z dnia 13 lipca 2015 r., złożonym na urzędowym formularzu, skarżący wystąpił do tego Sądu o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na powołaną wyżej decyzję Dyrektora IS z dnia 9 marca 2015 r. Wyjaśnił, że wraz z żoną oraz z synem i jego rodziną zamieszkuje w domu jednorodzinnym. Źródłem dochodu jest wynagrodzenie skarżącego z tytułu umowy o pracę (świadczoną w przedsiębiorstwie żony) w kwocie około 450 zł miesięcznie oraz dochód z tytułu działalności gospodarczej żony (w 2014 r. wynosił "0" zł). Dodał, że firma żony jest mało rentowna, generuje duże koszty, duża jest też konkurencja na rynku. Podał, że małżonkowie otrzymywane środki przeznaczają na bieżące utrzymanie ich wspólnego gospodarstwa domowego (zakup żywności, ubrań, środków czystości), w tym na pokrycie rachunków (gaz, prąd, opał, Internet). Część kosztów ponosi także syn – K. R. Zdaniem skarżącego kwota ww. wydatków przekracza uzyskiwane dochody, dlatego skarżący nie jest w stanie wygospodarować jednorazowo środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego (wpis od skargi 7.396 zł). Nie posiada też żadnych oszczędności. 2.2. Pismem z dnia 31 lipca 2015 r. skarżący, w trybie art. 255 p.p.s.a., został wezwany do przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego sytuacji majątkowej, w tym do nadesłania kopii zeznań podatkowych małżonków za 2014 r., zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia skarżącego, udokumentowania ponoszonych kosztów bieżącego utrzymania (w tym do wskazania, w jakiej części wskazane koszty ponosi rodzina syna) oraz nadesłania wyciągów z rachunków bankowych obojga małżonków (historia operacji), osobistych oraz związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą za ostatnie sześć miesięcy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, skarżący nałożony przez Sąd obowiązek wypełnił jedynie w części, tj. nie przedstawił wyciągu z posiadanego rachunku bankowego, nie udokumentował, zgodnie z oświadczeniem zawartym we wniosku, wszystkich kosztów bieżącego utrzymania prowadzonego gospodarstwa domowego (załączył kopię dyspozycji przelewu z rachunku bankowego na rzecz odbiorcy PGNIG – wskazany posiadacz rachunku w Banku Pocztowym Z. R., k. 65 akt sądowych, a także kopię wpłaty za energię elektryczną, k. 66 akt sądowych). 2.3. Postanowieniem z dnia 4 września 2015 r. Referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 7 października 2015 r. skarżący prawidłowo wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu powtórzył okoliczności wskazane uprzednio we wniosku. Podkreślił, że nie posiada środków finansowych na uiszczenie wpisu sądowego od skargi, co – w jego ocenie – udokumentował w sposób wyczerpujący w przekazanym do tego Sądu materiale źródłowym. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (Sądu pierwszej instancji). 3.1. Postanowieniem z dnia 19 października 2015 r. o sygn. VIII SA/Wa 440/15 WSA w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że rozpatrywany wniosek nie może zostać uwzględniony, gdyż nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające przyznanie skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Nie wykazał on bowiem, pomimo inicjatywy dowodowej ze strony Sądu, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie kosztów zainicjowanego postępowania. 4. Stanowisko skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 4.1. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zaskarżył postanowienie w całości, zarzucając Sądowi pierwszej instancji błąd w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia oraz błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 1 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Wskazując na powyższe naruszenia, wniósł o zmianę postanowienia poprzez przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżone postanowienie WSA w Warszawie odpowiada prawu, zatem zażalenie skarżącego podlega oddaleniu. 5.2. Stosownie do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. lub częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Dopiero zestawienie z sobą indywidualnej sytuacji majątkowej strony i konkretnych kosztów sądowych w danym postępowaniu sądowoadministracyjnym pozwala na ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. O ile sąd jest w stanie określić wysokość kosztów sądowych na danym etapie postępowania, to dla zrekonstruowania drugiego elementu powyższego porównania, tj. sytuacji majątkowej wnioskodawcy, kluczowe jest precyzyjne i nie budzące wątpliwości zobrazowanie swojej kondycji finansowej przez wnoszącego o przyznanie prawa pomocy. 5.3. Odnosząc powyższe uwagi do rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo zbadał zasadność przyznania skarżącemu prawa pomocy, analizując jego sytuację majątkową, zobrazowaną w oświadczeniach zawartych w formularzu urzędowym PPF. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę, że skarżący pomimo wezwania z dnia 31 lipca 2015 r. (k. 43 akt sądowych) nie udokumentował we właściwy sposób swojej sytuacji majątkowej. Niezastosowanie się do wezwania WSA w Warszawie, skierowanego do skarżącego w trybie art. 255 p.p.s.a. powoduje, że materiał dowodowy okazał się być niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń skarżącego pozostały niewyjaśnione. Skarżący nie załączył wyciągu z posiadanego rachunku bankowego, w sytuacji gdy z akt sprawy wynika (k. 65), że taki rachunek posiada (dyspozycja przelewu, wskazany posiadacz rachunku Z. R.). Skarżący nie udokumentował wszystkich kosztów bieżącego utrzymania. Należy także podkreślić, że żona skarżącego, zgodnie z załączoną kopią zeznania podatkowego (PIT – 36L) za 2014 rok, prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje znaczne przychody (1.453.355,04 zł). Analiza załączonych wyciągów z jej rachunku bankowego przeczy tezie, że skarżący nie był w stanie pokryć kosztów zainicjowanego postępowania. Rację ma Sąd pierwszej instancji stwierdzając, że Sąd w niniejszej sprawie został pozbawiony możliwości rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku pod kątem spełnienia przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zgodnie z art. 243 p.p.s.a., sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony. To w interesie skarżącego leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek w tym zakresie. To skarżący powinien – czego w rozpoznawanej sprawie nie uczynił – przekonać sąd o tym, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Natomiast subiektywne przekonanie skarżącego o zasadności jego wniosku, przy równoczesnym nieodniesieniu się do kwestii uznanych przez Sąd za niewystarczająco wykazane, powoduje niemożność uwzględnienia wniosku o udzielenie prawa pomocy, a w konsekwencji bezzasadność zażalenia na postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy. 5.4. Biorąc pod uwagę przedstawioną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się błędu w ustaleniach faktycznych dokonanych przez Sąd pierwszej instancji. Za nietrafione uznał również zarzuty dotyczące naruszenia art. 245 § 1 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że przy rozpatrywaniu wniosku o udzielenie prawa pomocy we wskazanym zakresie należało analizować sprawę wyłącznie w kontekście przesłanek zawartych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co doprowadziło WSA w Warszawie do trafnego stwierdzenia, że skarżący jest w stanie ponieść pełne koszty sądowe bez uszczerbku dla utrzymania siebie i swojej rodziny. W konsekwencji Sąd ten prawidłowo rozstrzygnął, że na ww. podstawie prawnej winno się było odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w żądanym przez niego zakresie. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne oddalił na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.