II FZ 462/08

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka po rozpoznaniu w dniu 28 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej Wydziale II zażalenia J. U. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 sierpnia 2008 r., sygn. III SA/Wa 632/08 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. U. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 14 stycznia 2008 r., nr [..] w przedmiocie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2008 r. wydanym w sprawie o sygn. III SA/Wa 632/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał skarżącemu J. U. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i odmówił mu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, iż wniosek o przyznanie mu prawa pomocy skarżący złożył w odpowiedzi na wezwanie go do uiszczenia wpisu od skargi. W piśmie tym wskazał, iż jest w trudnej sytuacji finansowej. Ma na utrzymaniu troje uczących się dzieci, w tym córkę chorą na schizofrenię, sam również choruje. Utrzymuje się z prowadzenia gospodarstwa rolnego, z którego płody pozwalają mu przeżyć. Ponosi koszty związane z koniecznością zakupu leków dla siebie i córki, spłaca też zadłużenie w stosunku do byłej żony, powstałe w wyniku podziału dorobku wspólnego. W złożonym na żądanie referendarza sądowego druku PPF i w piśmie uzupełniającym podane w nim dane skarżący wskazał, iż wnosi o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wyjaśnił, iż jest właścicielem domu o powierzchni 80 m 2 i mieszkania o powierzchni 60 m2 oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni 7,45 ha ( przeliczeniowego- 2,84 ha). Nie posiada żadnych innych źródeł dochodu poza tym gospodarstwem, uzyskuje z niego dochód w wysokości 209,17 zł miesięcznie. Jest zadłużony z uwagi na konieczność spłacenia byłej żony, ponosi wydatki na naukę dzieci ( synów w wieku 26 i 25 lat oraz córki 19 lat), leczenie swoje i córki. Nie stać go na profesjonalnego pełnomocnika, a bez niego trudno będzie mu prowadzić sprawę przed sądem, nie rozumie bowiem terminologii prawniczej i trybu postępowania sądowego. Wyjaśnił także, iż nie może liczyć na nikogo, kto pomógłby mu finansowo. Przedstawił listę wydatków, jakie ponosi, kserokopię zaświadczeń lekarskich i potwierdzającego pobyt córki w szpitalu. W tak ustalonym stanie faktycznym referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z 9 czerwca 2008 r. zwolnił skarżącego od kosztów sądowych i odmówił mu przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący podniósł, iż nigdzie nie pracuje, przyznano mu rentę strukturalną w wysokości 896 zł miesięcznie. Powtórzył argumentację, zawartą już w poprzednio składanych pismach, przedstawił też dowody potwierdzające jego wydatki. Na żądanie Sądu skarżący przedstawił decyzję o przyznaniu mu od grudnia 2007 r. renty strukturalnej, wyjaśnił też, że żona nie łoży na utrzymanie dzieci, synowie ukończyli naukę i pomagają mu w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, córka przerwała naukę ze względu na stan zdrowia, ale zamierza ją kontynuować. Oceniając złożone przez stronę skarżącą oświadczenia i dokumenty Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, iż skarżący nie wykazał, że jego warunki finansowe nie pozwalają mu na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Podane przez niego dane, na co zwrócił już uwagę referendarz sądowy, są niespójne. Ponoszone przez niego wydatki znacznie przekraczają zarówno dochody wskazane w oświadczeniu PPF ( 209 zł), jak i dochody wykazane na etapie sprzeciwu (renta strukturalna). Ponadto Sąd zauważył, iż w oświadczeniu zawartym w formularzu PPF( z 16 maja 2008 r.) oświadczył on, że nie ma przyznanej renty, fakt przyznania mu renty ujawnił dopiero w sprzeciwie ( w sierpniu 2008 r.), podczas gdy ze złożonej na żądanie Sądu decyzji o przyznaniu mu renty strukturalnej wynika, iż przyznano mu ją od grudnia 2007 r. Kolejnej sprzeczności Sąd dopatrzył się w oświadczeniach skarżącego dotyczących osób będących na jego utrzymaniu. Zarówno we wniosku ,jak i w sprzeciwie od postanowienia referendarza wskazywał, iż ma na utrzymaniu troje uczących się dzieci, ale już miesiąc później, odpowiadając na wezwanie Sądu do wskazania szkół, w jakich uczą się jego dzieci, wyjaśnił, że synowie zakończyli naukę i nie ponosi w związku z tym wydatków. Oznacza to, iż skarżący we wniosku podał nieprawdziwe dane. Nie wskazał bowiem wszystkich swoich dochodów, nie wyjaśnił też kwestii wydatków, związanych z utrzymaniem dzieci. Sąd uznał więc, iż nie wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a wykazanie tej okoliczności jest warunkiem koniecznym dla przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153,poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.). Za takie wykazanie nie mogą być uznane niespójne dane, jakie skarżący podawał w trakcie postępowania o przyznanie prawa pomocy. Sąd wskazał dalej, iż skarżący podał, że jego synowie nie uczą się i pomagają mu w gospodarstwie. Nie przedstawił jednak żadnych dokumentów źródłowych potwierdzających tę pracę bądź okoliczność, iż synowie są bezrobotni. Ponadto z przedstawionych przez stronę skarżącą dokumentów wynika, iż jest w stosunku do niej prowadzone postępowanie egzekucyjne, w celu wyegzekwowania należności na rzecz byłej żony. Okoliczność, iż postępowanie to się toczy , zaprzecza aż tak złej sytuacji finansowej skarżącego, w przeciwnym wypadku postępowanie to zostałoby bowiem umorzone. Ponadto mimo wzywania strony do wyjaśnień na podstawie art. 255 p.p.s.a., nie wyjaśniła ona źródła pokrycia wydatków, podając, iż nie korzysta ani z pomocy społecznej, ani z pomocy innych osób, a przeciwnie- na pomoc taką liczyć nie może. Skarżący, jak podkreślił też Sąd jest właścicielem domu i mieszkania. Przyznając stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym ( poprzez zwolnienie od kosztów sądowych) na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd uznał, iż skarżący wykazał, że nie ma dostatecznych środków na ich poniesienie, zaś odmowa przyznania prawa pomocy w tym zakresie mogłaby znacznie ograniczyć jego prawo do sądu. Józef Umiński złożył zażalenie na to postanowienie i wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez ustanowienie dla niego adwokata lub radcy prawnego. W uzasadnieniu środka odwoławczego ponownie wskazał, iż jest osobą schorowaną. Podał, że ma na utrzymaniu uczącą się w liceum ogólnokształcącym chorą córkę. Przypomniał też, iż prowadzona jest przeciwko niemu egzekucja , zaś egzekwowaną należność spłaca ratami. Wskazał, iż jest zadłużony u rodziny i znajomych, którzy upominają się o zwrot długu. Rentę strukturalną przyznano mu faktycznie od grudnia 2007 r., ale wypłacono ją z kilkumiesięcznym opóźnieniem, stąd nie wykazywał jej we wniosku. Synowie nadal pomagają mu w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, poszukują jednak pracy, są bezrobotni, planują też podjęcie dalszej nauki w szkole pomaturalnej . Załączył do zażalenia ich oświadczenia. Wskazał też, iż znacznie wzrosły koszty utrzymania. Załączył dowody na wysokość ponoszonych wydatków z tytułu energii elektrycznej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przyznanie prawa pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zasadą jest bowiem ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu przez każdą ze stron ( art. 199 p.p.s.a.). Prawo to, zgodnie z treścią art. 246 § 1 p.p.s.a, może być przyznane stronie wyłącznie na jej wniosek, zaś przesłanką uwzględnienia wniosku jest wykazanie przez wnioskodawcę, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania ( w sytuacji, gdy ubiega się o pomoc w zakresie całkowitym- art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( gdy ubiega się o prawo pomocy w zakresie częściowym- art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, iż strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, opubl. w Systemie Informacji Prawnej Lex pod nr 302281) . Oceniając zaś zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej - interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między tymi nimi( na konieczność zachowania proporcji między interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie Brualla Gómez de la Torre przeciwko Hiszpanii). W tym przypadku Sąd I instancji przeprowadził postępowanie, mające na celu wyjaśnienie, jaka jest sytuacja rodzinna i majątkowa strony, nie poprzestając tylko i wyłącznie na informacjach zawartych w urzędowym formularzu i pismach strony, ale też, stosownie do art. 255 p.p.s.a., żądając od strony innych jeszcze danych, w tym wyjaśnienia istniejących sprzeczności i przedstawienia dokumentów. Strona skarżąca nie przestawiła wszystkich żądanych przez Sąd informacji, nie wskazała też źródeł pokrycia wszystkich wydatków, zmieniając jedynie swoje wyjaśnienia i nie podając przyczyn tych zmian. Dopiero w zażaleniu wskazała, że renta strukturalna została jej wypłacona z opóźnieniem. Nie wytłumaczyła jednak, dlaczego złożyła we wniosku oświadczenie, iż nie ma przyznanej żadnej renty. Jednocześnie jednak w zażaleniu zmieniła swoje wyjaśnienia co do ilości osób pozostających na jej utrzymaniu( wskazując tylko córkę). Jako źródło pokrycia wydatków wskazała teraz pożyczki od rodziny i znajomych, choć wcześniej oświadczyła, iż nie korzysta z niczyjej pomocy. Zauważyć też należy, że referendarz sądowy wzywał stronę do przedstawienia wyciągów z rachunku bankowego za ostatnie 3 miesiące. Strona ich nie przedstawiła, twierdząc że ich nie posiada, bo nie ma żadnych oszczędności. Tymczasem z decyzji o przyznaniu jej renty strukturalnej, wydanej w styczniu 2008 r. ( oświadczenie strony złożone zostało w maju 2008 r.) wynika, że strona posiadała rachunek bankowy ( miała być na ten rachunek przekazywana renta), mogła więc przedstawić wyciągi z niego ( choćby z zerowym stanem konta). Wskazane wyżej okoliczności potwierdzają wniosek Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że złożone przez stronę wyjaśnienia pozostają we wzajemnej sprzeczności bądź nie znajdują potwierdzenia w przedstawionych dokumentach. Zasadnie zatem Sąd ten przyjął, iż strona skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a tym samym zasadnie odmówił jej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym ( a więc również poprzez ustanowienie adwokata) wobec niespełnienia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.( por. też pogląd wyrażony w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 522/06, opubl. w Systemie Informacji Prawnej Lex pod nr 299447). Z tych względów na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 p.p.s.a. zażalenie należało oddalić.