II FZ 552/09

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia del. WSA Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 października 2009 r. sygn. akt I SA/Wr 1003/08 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi S. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 15 lipca 2008 r., nr [..] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 12 października 2009 r., sygn. akt I SA/Wr 1003/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił S. S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 15 lipca 2008 r., nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym: S. S. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Podała, że w związku z orzeczonym rozwodem zamieszkuje tymczasowo z małoletnim synem w mieszkaniu rodziców, a zmiana jej sytuacji życiowej wymagać będzie poniesienia dodatkowych nakładów finansowych. Jedynym źródłem utrzymania są zasądzone na jej rzecz oraz na rzecz jej syna alimenty w łącznej kwocie 5000 zł. Wskazała, że jest współwłaścicielką nieruchomości położonej we W. przy ul. M. W 2008 r. uzyskała dochód w wysokości 9609,05 zł. Postanowieniem z dnia 1 września 2009 r. referendarz sądowy odmówił S. S. przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżąca złożyła sprzeciw, twierdząc, że w orzeczeniu błędnie przyjęto, że skarżąca dysponuje kwotą 5000 zł, gdyż alimenty w kwocie 3000 zł zasądzone zostały na rzecz jej małoletniego syna, a zatem uzyskuje dochód jedynie w kwocie 2000 zł. Postanowieniem z dnia 12 października 2009 r. sygn. akt I SA/Wr 1003/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił S. S. przyznania prawa pomocy. Sąd powołał się na art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej: P.p.s.a) w zw. z art. 245 § 1 i § 3 P.p.s.a wskazując, że prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona jest zatem zobowiązana w sposób rzetelny i jednoznaczny do przedstawienia wszelkich niezbędnych danych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. Skarżąca nie wykazała okoliczności przemawiających za przyznaniem prawa pomocy. Sąd przyjął, że kierując się aktualną sytuacją finansową strony, a także mając na uwadze wysokość kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania stanowi wpis od skargi kasacyjnej wynoszący 1000 zł stwierdził, ze skarżąca będzie w stanie ponieść koszty postępowania. bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Sąd uznał, że bez znaczenia jest okoliczność, iż alimenty zasądzone zostały na rzecz małoletniego syna w kwocie 3000 zł, gdyż skarżąca może swobodnie dysponować tą kwotą. Łączna kwota 5000 zł pozwala na ponoszenie kosztów utrzymania koniecznego dwuosobowej rodziny oraz jednoczesne uiszczenie kosztów sądowych. Na postanowienie Sądu pierwszej instancji z dnia 12 października 2009 r. S. S. złożyła zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy. Skarżąca podniosła, że Sąd błędnie przyjął, iż może rozporządzać dowolnie kwotą 3000 zł tytułem zasądzonych na rzecz małoletniego syna alimentów, gdyż kwota ta wydatkowana jest na zaspokojenie potrzeb małoletniego syna. Ponadto podniosła, że z nieruchomości nie uzyskuje żadnego dochodu. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest wstanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Podkreślić jednak należy, że rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią omawianego przepisu ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu. Ponadto należy wskazać, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne przedstawienie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego sąd administracyjny może na podstawie art. 255 P.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z możliwości tej skorzystał Sąd pierwszej instancji wzywając skarżącą o złożenia oświadczeń precyzujących sytuację majątkową i finansową skarżącej i jej rodziny. Z materiału dowodowego wynika, że skarżąca uzyskuje dochód z tytułu alimentów w kwocie 2000,00 zł miesięcznie, a na rzecz jej małoletniego syna zostały zasądzone alimenty w kwocie 3000 zł miesięcznie. W 2008 r. uzyskała dochód w kwocie 9609,05 zł, jest współwłaścicielką nieruchomości we W. przy ul. M. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu Sądu pierwszej instancji, iż skarżąca może swobodnie dysponować kwotą zasądzonych na rzecz małoletniego syna alimentów. Alimentów otrzymywanych na utrzymanie dzieci nie wlicza się do dochodów strony (postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 1213/04). Niemniej jednak zaskarżone rozstrzygnięcie Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, gdyż Sąd dokonał prawidłowych ustaleń w zakresie sytuacji finansowej i majątkowej skarżącej i słusznie przyjął, że nie zachodzą przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżąca uzyskuje bowiem stały dochód z tytułu alimentów w kwocie 2000 zł miesięcznie, a całkowity dochód rodziny skarżącej wynosi 5000 zł, co pozwala na ponoszenie kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zważywszy, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.