II GZ 424/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Spółki A na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 lipca 2021 r. sygn. akt VI SA/Wa 2649/19 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 sierpnia 2020 r. sygn. akt VI SA/Wa 2649/19 w sprawie ze skargi Spółki A na decyzję Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia braku możliwości dokonania rezerwacji częstotliwości na kolejny okres postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. UZASADNIENIE Postanowieniem z 30 lipca 2021 r. (sygn. akt VI SA/Wa 2649/19) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej zwany "WSA"), działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej zwanej "ppsa"), odmówił Spółce A (dalej zwanej "Skarżącą") przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA z 26 sierpnia 2020 r. (sygn. akt VI SA/Wa 2649/19) w sprawie ze skargi Skarżącej na decyzję Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej z [...] października 2019 r. w przedmiocie stwierdzenia braku możliwości dokonania rezerwacji częstotliwości na kolejny okres. WSA stwierdził, że odpis wskazanego wyroku wraz z uzasadnieniem został uznany za doręczony pełnomocnikowi Skarżącej w dniu 3 października 2020 r., co wynika z Urzędowego Poświadczenia Doręczenia (k. 75). W dniu 9 listopada 2020 r. pełnomocnik Skarżącej nadał w placówce pocztowej skargę kasacyjną od tego wyroku. W treści skargi kasacyjnej został zawarty wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. We wniosku tym pełnomocnik Skarżącej przytoczył treść art. 74a § 3-8 ppsa oraz informacje zawarte w broszurze informacyjnej przygotowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny pt. "Komunikacja Elektroniczna z Sądem Administracyjnym". Pełnomocnik wskazał, że wnioskował o doręczanie pism w formie dokumentów elektronicznych łącznie w trzech postępowania przed WSA, w których 26 sierpnia 2020 r. zostały wydane wyroki, przy czym we wszystkich tych sprawach odpisy wyroków z uzasadnieniami zostały umieszczone w portalu ePUAP, wygenerowane zostały również urzędowe poświadczenia doręczenia (dalej zwane "UPD"), jednak nie zostało przesłane ani jedno zawiadomienie na wskazany adres mailowy - ani w dniu umieszczenia dokumentów w portalu, ani po upływie 7 dni od ich nieodebrania. Pełnomocnik wyjaśnił, że korzysta z portalu ePUAP w ramach komunikacji z organami administracji publicznej od kilku lat i dotychczas w każdym przypadku umieszczenia pisma w portalu otrzymywał stosowne zawiadomienie na wskazany adres mailowy, jak również regularnie przeglądał folder "spam" w skrzynce mailowej, aby upewnić się, że żadna korespondencja omyłkowo tam nie trafiła. Pełnomocnik dodał, że zgłosił brak otrzymania zawiadomień w powyższych sprawach do Centrum Pomocy Użytkowników ePUAP w Centralnym Ośrodku Informatyki. Wskazał też, że o sporządzeniu uzasadnienia wyroku m.in. w niniejszej sprawie i wprowadzeniu tego dokumentu do portalu ePUAP dowiedział się 4 listopada 2020 r. podczas rozmowy telefonicznej z pracownikiem Sądu udzielającym informacji o sprawach. WSA wskazał, że postanowieniem z 4 grudnia 2020 r. Sąd ten odmówił Skarżącej przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. Jednak - na skutek zażalenia Skarżącej - Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 15 czerwca 2021 r. (sygn. akt II GZ 168/21) uchylił postanowienie WSA z 4 grudnia 2020 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązał WSA, aby przy ponownym rozpoznawaniu sprawy ocenił, czy wskazywane przez pełnomocnika Skarżącej okoliczności podważają skuteczność doręczenia odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, a w konsekwencji czy Skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że w zależności od wyniku tej oceny, rozważenia może wymagać kwestia, czy Skarżąca co najmniej uprawdopodobniła, że uchybiła terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej bez swej winy z uwagi na to, że skoro - jak twierdzi - wskazała adres e-mail, na który wcześniej przesyłano jej inne powiadomienia o doręczeniu dokumentów drogą elektroniczną, to nie mogła przypuszczać, że "nie ma wprowadzonego adresu e-mail do wysyłania powiadomień o nowej korespondencji" (jak wskazał Zespół Service Desk Centralnego Ośrodka Informatyki). Po ponownym rozpoznaniu sprawy WSA odmówił przywrócenia Skarżącej terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, uznając że pełnomocnik Skarżącej nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. WSA stwierdził, że odpis wyroku z uzasadnieniem został wysłany na wskazany przez pełnomocnika Skarżącej adres elektroniczny w dniu 18 września 2020 r., zaś fakt ten potwierdza UPD (k. 75), z którego wynika, że pełnomocnik Skarżącej otrzymał dwa zawiadomienia o wysłaniu korespondencji drogą elektroniczną - pierwsze w dniu wysyłki, tj. 18 września 2020 r. oraz powtórne w dniu 26 września 2020 r. Z uwagi na nieodebranie dokumentu przez adresata w okresie 14 dni od wysłania pierwszego UPD, dokument został uznany za doręczony. WSA wskazał, że UPD wygenerowane w przypisanej przez prawo formie przez uprawniony do tego podmiot, stanowi dowód tego, co zostało na nim urzędowo poświadczone i korzysta ono z domniemania prawdziwości i zgodności z prawdą tego, co zostało w nim stwierdzone. W ocenie WSA, fakt nieodebrania przez pełnomocnika Skarżącej kierowanej do niego korespondencji nie stanowi okoliczności, która uzasadniałaby brak winy po stronie Skarżącej. W interesie pełnomocnika leży bowiem monitorowanie stanu sprawy, a co za tym idzie korespondencji kierowanej przez Sąd. WSA zauważył, że wprawdzie pełnomocnik Skarżącej, wskazując na brak winy w uchybieniu terminu, podniósł, że nie otrzymał powiadomienia na adres e-mail o przesłanej korespondencji drogą elektroniczną, jednak jak wyjaśnił Zespół Service Desk Centralnego Ośrodka Informatyki w piśmie z 23 grudnia 2021 r. (k. 129 akt sprawy), adresat nie został powiadomiony o wysłanym do niego piśmie drogą elektroniczną, bowiem nie było wprowadzonego adresu e-mail do wysyłania zawiadomień o nowej korespondencji. Zdaniem WSA, z pisma tego jednoznacznie wynika, że adresat korespondencji elektronicznej sam uruchamia tę funkcję, czego pełnomocnik Skarżącego nie uczynił. WSA ocenił, że profesjonalny pełnomocnik, który decyduje się na korespondencję elektroniczną powinien szczegółowo zapoznać się z zasadami prowadzenia takiej korespondencji, bowiem wszelkie zaniechania w tym zakresie obciążają stronę, którą pełnomocnik ten reprezentuje. Skarżąca złożyła zażalenie na postanowienie WSA, zaskarżając to orzeczenie w całości. Wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i nadanie biegu skardze kasacyjnej, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA. Zaskarżonemu orzeczeniu Skarżąca zarzuciła: 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 3 pkt 20 ustawy z 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 346 ze zm.) przez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że w treści urzędowego poświadczenia odbioru stwierdzony jest fakt wysłania do adresata zawiadomienia, o którym mowa w art. 74a § 3 i 4 ppsa, a w konsekwencji błędnym przyjęciu, że zamieszczenie urzędowego poświadczenia odbioru w skrzynce ePUAP potwierdza, że na adres e-mail adresata zostało przesłane zawiadomienie obejmujące informację o możliwości odbioru pisma; 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 2.1. art. 190 w zw. z art. 197 § 2 ppsa, polegające na wydaniu rozstrzygnięcia sprzecznego z wykładnią prawa - art. 74a ppsa - dokonaną w niniejszej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny; 2.2. art. 74a § 8 w zw. z § 3 i § 6 ppsa, polegające na uznaniu, że przewidziany w art. 74a § 3 ppsa obowiązek przesłania na adres elektroniczny adresata zawiadomienia o możliwości odbioru pisma oraz przewidziany w art. 74a § 6 ppsa obowiązek przesłania zawiadomienia powtórnego nie stanowią wymogów ustawowych doręczenia i w efekcie uznanie doręczenia za dokonane, pomimo naruszenia przepisów art. 74a § 3 i 6 ppsa, polegającego na braku przesłania na adres elektroniczny adresata wymaganych zawiadomień; 2.3. art. 74a § 3, § 6 i § 8 ppsa w zw. z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, polegające na uznaniu, że bliżej nieokreślone "zasady prowadzenie korespondencji elektronicznej", nieujęte w żadnym akcie prawnym, mają prymat nad przepisami ustawy i powodują nieobowiązywanie przepisów art. 74a § 3, § 6 i § 8 ppsa, regulujących kwestię doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej, o ile adresat korespondencji sądowej nie podejmie czynności, które dopiero spowodują "włączenie" stosowania przepisów powszechnie obowiązującego prawa; 2.4. art. 141 § 4 w zw. z art. 166 ppsa, polegające na: a) zaniechaniu wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienia, polegającym na braku odniesienia wywodów dotyczących meritum sprawy (kwestii doręczeń) do konkretnych przepisów prawa oraz przedstawienia dokonanej ich wykładni, w tym braku ustosunkowania się do przepisów dotyczących doręczeń, zaniechanie dokonania oceny, czy w okolicznościach sprawy doręczenie może zostać uznane za skuteczne, a także oparcie rozstrzygnięcia o "zasady prowadzenia korespondencji elektronicznej", które nie zostały skonkretyzowane, jednak najwyraźniej są sprzeczne z zasadami ujętymi w art. 74a ppsa; b) wewnętrznej sprzeczności postanowienia, polegającej na wskazaniu w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia z jednej strony, że dwa zawiadomienia "o wysłaniu korespondencji drogą elektroniczną" zostały nie tylko wysłane, ale również otrzymane przez pełnomocnika Skarżącej, co ma potwierdzać "Urzędowe Poświadczenie Doręczenia (k. 69)", a z drugiej strony, że "adresat nie został powiadomiony o adresowanym do niego piśmie" - co nie pozwala na jednoznaczne ustalenie, czy WSA uznał doręczenie za prawidłowe na skutek błędnego utożsamienia wystawienia urzędowego poświadczenia odbioru z przesłaniem zawiadomienia dotyczącego możliwości oraz sposobu odbioru pisma, czy też na skutek błędnego uznania, że przesłanie adresatowi dwóch zawiadomień dotyczących możliwości oraz sposobu odbioru pisma nie jest wymogiem koniecznym doręczenia, czy też przepisy ppsa nie znajdują zastosowania, o ile użytkownik portalu ePUAP ich nie "włączy" - i co w konsekwencji nie pozwala na poddanie zaskarżonego postanowienia kontroli instancyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zawarty w zażaleniu wniosek o uchylenie zaskarżonego postanowienia zasługuje na uwzględnienie. Wydając zaskarżone postanowienie, WSA - na podstawie art. 190 zd. 1 ppsa - był związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 15 czerwca 2021 r. (sygn. akt II GZ 168/21). W orzeczeniu tym Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że: 1) prawidłowe doręczenie pisma w formie dokumentu elektronicznego wymaga uprzedniego przesłania zawiadomienia, o którym mowa w art. 74a § 3 ppsa - na adres elektroniczny adresata (e-mail), 2) w razie braku zawiadomienia, o którym mowa w art. 74a § 3 ppsa, doręczenie pisma za pomocą środków komunikacji elektronicznej - w sposób ustanowiony w art. 74a § 8 ppsa - nie mogłoby być uznane za skuteczne, 3) wykazanie braku prawidłowego doręczenia co do zasady skutkuje tym, że termin do dokonania określonej czynności procesowej nie rozpoczyna biegu, zaś w takiej sytuacji wystąpienie z wnioskiem o przywrócenie terminu do dokonania tej czynności byłoby bezprzedmiotowe. Przy takich założeniach Naczelny Sąd Administracyjny w omawianym postanowieniu zobowiązał WSA, żeby przy ponownym rozpoznawaniu sprawy: 1) ocenił, czy wskazywane przez pełnomocnika Skarżącej okoliczności podważają skuteczność doręczenia odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem, a w konsekwencji czy doszło do uchybienia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, 2) a w razie przyjęcia, że doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem było skuteczne - aby ocenił, czy Skarżąca uprawdopodobniła, że uchybiła terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej bez swej winy, powołując się na to, że skoro wskazała adres e-mail, na który wcześniej przesyłano inne powiadomienia, to nie mogła przypuszczać, że "nie ma wprowadzonego adresu e-mail do wysyłania powiadomień o nowej korespondencji" (jak wskazał Zespół Service Desk Centralnego Ośrodka Informatyki). W zaskarżonym postanowieniu WSA po ponownym rozpoznaniu sprawy uznał, że: 1) odpis wyroku z uzasadnieniem został uznany za doręczony pełnomocnikowi Skarżącej z uwagi na to, że został wysłany na wskazany przez pełnomocnika Skarżącej adres elektroniczny, a pełnomocnik ten mimo otrzymania dwóch zawiadomień o wysłaniu korespondencji drogą elektroniczną, nie odebrał tejże korespondencji w okresie 14 dni od wysłania pierwszego UPD, 2) Skarżąca uchybiła terminowi do wniesienia skargi kasacyjnej, 3) wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej został nadany w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, 4) pełnomocnik Skarżącej nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu temu terminowi, zaś brak otrzymania powiadomienia na adres e-mail o przesłanej korespondencji wynikał z tego, że pełnomocnik nie włączył tej funkcji (nie wprowadził adresu e-mail do wysyłania powiadomień o nowej korespondencji) na swoim koncie ePUAP. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że ocena o nieuprawdopodobnieniu braku winy została oparta na wyjaśnieniach zawartych w piśmie Zespołu Service Desk Centralnego Ośrodka Informatyki z 23 grudnia 2020 r. W świetle oceny prawnej wyrażonej w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 15 czerwca 2021 r., uznanie doręczenia za skuteczne w świetle art. 74a ppsa wymagało tego, aby pełnomocnik Skarżącej (jako adresat korespondencji elektronicznej) otrzymał na adres e-mail informację o wysłaniu do niego tej korespondencji. Zgodnie z art. 190 zd. 1 ppsa wykładnia ta wiązała w tej sprawie WSA. W zaskarżonym postanowieniu WSA uznał, że doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem było skuteczne, skoro na skrzynkę ePUAP pełnomocnika Skarżącej zostały wysłane przez WSA dwa zawiadomienia z informacją o możliwości odbioru odpisu wyroku z uzasadnieniem w postaci dokumentu elektronicznego. Wyrażając takie stanowisko WSA całkowicie pominął wskazany wyżej pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w postanowieniu z 15 czerwca 2021 r., odnoszący się do kwestii skuteczności doręczenia pisma za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Skutki braku otrzymania przez pełnomocnika Skarżącej powiadomienia na adres e-mail o korespondencji wysłanej drogę elektroniczną WSA ocenił wyłącznie z punktu widzenia przesłanki przywrócenia terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, tj. braku winy w uchybieniu terminowi (art. 86 § 1 zd. 1 ppsa). Tymczasem dokonanie oceny w tym zakresie byłoby uzasadnione dopiero w razie definitywnego przesądzenia - zgodnie z wykładnią dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny i z odniesieniem się do niej - czy doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem było skuteczne, a w konsekwencji - czy termin na wniesienie skargi kasacyjną w ogóle rozpoczął bieg. Jednak również w zakresie braku winy pełnomocnika Skarżącej w uchybieniu terminu WSA nie wyjaśnił - jak trafnie zarzucono w zażaleniu - swojego stanowiska w sposób, który pozwalałby na kontrolę instancyjną. WSA ocenił, że o braku winy w uchybieniu terminowi nie świadczy fakt, że pełnomocnik Skarżącej nie otrzymał na swój adres e-mail informacji o wpłynięciu na jego skrzynkę ePUAP zawiadomień przesłanych przez WSA w trybie art. 74a § 3 i 6 ppsa, opierając się jedynie na informacji zawartej w piśmie Zespołu Service Desk Centralnego Ośrodka Informatyki. WSA w żaden sposób nie skonfrontował jednak tej informacji z przepisami prawa, w szczególności z unormowaniem zawartym w rozporządzeniu Ministra Cyfryzacji z 5 października 2016 r. w sprawie zakresu i warunków korzystania z elektronicznej platformy usług administracji publicznej (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 1969). Rozporządzenie to używa m.in. takich pojęć jak "użytkownik zarejestrowany" i "podmiot" oraz określa sposób utworzenia dla nich konta. W szczególności z § 4 ust. 1 pkt 4 tego rozporządzenia wynika, że utworzenie konta dla użytkownika wymaga podania adresu poczty elektronicznej, zaś w § 4 ust. 4 rozporządzenia określono, że komunikaty związane z funkcjonowaniem konta przesyłane są na adres poczty elektronicznej podany przez użytkownika zarejestrowanego. Z kolei z § 5 rozporządzenia wynika, że konto dla podmiotu jest tworzone przez użytkownika zarejestrowanego działającego w imieniu tegoż podmiotu, a użytkownik zarejestrowany staje się w ten sposób administratorem podmiotu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ocena kwestii winy pełnomocnika Skarżącej w uchybieniu terminowi spowodowanemu nieodczytaniem we właściwym czasie zawiadomień doręczonych na skrzynkę ePUAP tegoż pełnomocnika powinna odnosić się do treści wskazanego rozporządzenia i zawierać stanowisko WSA w zakresie tego, czy pełnomocnik Skarżącej jako użytkownik zarejestrowany lub jako administrator podmiotu miał prawo oczekiwać, że na jego adres e-mail zostanie przesłany komunikat związany z funkcjonowaniem konta ePUAP. Zauważyć należy, że we wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik Skarżącej powołał się również na szczegółowe informacje i instrukcje dotyczące odbioru pism w formie dokumentu elektronicznego zawarte w przygotowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny broszurze informacyjnej pt. "Komunikacja elektroniczna z sądem administracyjnym", w której wskazano m.in., że "Na adres mailowy wskazany przy zakładaniu konta na platformie ePUAP otrzymacie Państwo zawiadomienie o otrzymanym piśmie w postaci dokumentu elektronicznego. Zawiadomienie to zostanie automatycznie wytworzone przez platformę ePUAP". Do tej argumentacji WSA również nie odniósł się w zaskarżonym postanowieniu. Ponownie rozpoznając wniosek o przywrócenie terminu, WSA - uwzględniając i odnosząc się do wykładni prawa dokonanej przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 15 czerwca 2021 r. (sygn. akt II GZ 168/21) oceni, czy w okolicznościach tej sprawy można przyjąć, że doręczenie odpisu wyroku z uzasadnieniem było skuteczne. W przypadku, gdy WSA uzna, że doręczenie było skuteczne, konieczne będzie dokonanie przez WSA ponownej oceny, czy uchybienie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej było zawinione. W takim przypadku WSA będzie musiał ocenić w szczególności, czy w sytuacji, gdy zarówno sąd administracyjny, jak i strony i ich pełnomocnicy wykorzystują do komunikowania się stosunkowo nowe rozwiązania prawne i informatyczne, uzasadnione jest przypisywanie stronie/pełnomocnikowi winy w uchybieniu terminowi, w sytuacji gdy przepisy, jak i ich interpretacja dokonywana w imieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego w ogólnodostępnej informacji dla stron postępowań toczących się przed sądami administracyjnymi sugerują, że przy komunikacji elektronicznej z sądem dany podmiot otrzyma powiadomienie na adres e-mail o korespondencji sądowej, która wpłynęła na jego skrzynkę ePUAP. Ze wskazanych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ppsa, postanowił jak w sentencji. PG