I OSK 767/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Janina Antosiewicz (spr) Sędziowie sędzia del. WSA Marzenna Linska- Wawrzon sędzia NSA Marek Stojanowski Protokolant Magdalena Cieślak po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 lutego 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 2257/06 w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 8 lutego 2007 r. sygn. akt II SA/Wa 2257/06, oddalił skargę J. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...], odmawiającą przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył ustalenia organu, które przyjął za prawidłowe i własną, następującą ocenę prawną. Decyzją z [...], wydaną po rozpatrzeniu wniosku J. B., a następnie utrzymaną w mocy, w dniu [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił J. B. przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W ocenie organu J. B. nie spełniał warunków do uzyskania świadczenia z art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353), bowiem ostatnio udowodniony okres składkowy strony przypada na dzień 10 czerwca 1999 r. i od tej chwili do momentu stwierdzenia całkowitej niezdolności do pracy J. B. od [...] stycznia 2006 r., orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, a więc przez okres 6 lat 7 miesięcy i 14 dni nie był ubezpieczony. We wskazanym okresie był on zdolny do pracy, a więc nie zaistniały trudne do przezwyciężenia przeszkody, które uniemożliwiałyby podjęcie stronie zatrudnienia. Ponadto Prezes ZUS stwierdził, że podnoszone przez odwołującego się trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku; świadczenie to nie ma bowiem charakteru socjalnego. W skardze na powyższą decyzję J. B. zarzucił organowi, że dokonał niewłaściwej oceny jego sytuacji życiowej. Podkreślił, że przez cały sporny okres był zarejestrowany jako bezrobotny w Powiatowym Urzędzie Pracy w G., a przeszkodą nie do pokonania był fakt, że nie zaproponowano mu pracy, mimo iż chciał pracować. Uważa, iż bezrobocie jest trudną do przezwyciężenia sytuacją, a on sam nigdy nie uchylał się od podjęcia pracy. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny przytoczył przepis art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, według którego przyznanie świadczenia jest możliwe, gdy wnioskodawca spełnia łącznie cztery warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. W sprawie jest bezspornym, ze J. B. był osobą ubezpieczoną. Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i sytuacji materialnej, jest osobą, która nie posiada niezbędnych środków utrzymania. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 31 maja 2006 r. wskazuje, iż skarżący jest od dnia [...] stycznia 2006 r. całkowicie niezdolny do pracy. Sporna jest natomiast przesłanka nienabycia uprawnień wskutek szczególnych okoliczności. Sąd powołał się na akta sprawy, z których wynika, że ostatnio udowodniony okres składkowy przypada na dzień 10 czerwca 1999 r. i od tego okresu do chwili wystąpienia całkowitej niezdolności do pracy, a więc przez okres 6 lat 7 miesięcy i 14 dni, skarżący nie był ubezpieczony. Podnoszony przez skarżącego zarzut wskazujący na fakt zarejestrowania w Powiatowym Urzędzie Pracy w G., nie został przez Sąd uwzględniony. Zarejestrowanie jako bezrobotny nie oznacza bowiem, iż za skarżącego były płacone składki na ubezpieczenie społeczne. W tym czasie skarżący był osobą zdrową, zdolną do podjęcia pracy. Powiat, w którym mieszka nie był dotknięty strukturalnym bezrobociem i znajduje się w niewielkiej odległości od Warszawy, w której stopień bezrobocia jest dużo niższy niż w kraju, a zatem i łatwiej jest o znalezienie pracy. Skarżący nie czynił jednak wysiłków zmierzających do podjęcia pracy. Fakt ponad sześcioletniej przerwy w ubezpieczeniu Sąd uznał za nieusprawiedliwiony i na podstawie art. 151 w związku z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zw. dalej ustawą Ppsa) oddalił skargę. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. B., reprezentowany przez adw. F. D. ustanowionego z urzędu i zaskarżając wyrok w całości zarzucił naruszenie prawa materialnego: - art. 62 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przez błędne naliczenie stażu pracy - nieprawidłowe naliczenie podstawy wymiaru okresów składkowych i nieskładkowych, - art. 43 pkt 3 tej ustawy przez utrzymanie w mocy orzeczenia wydanego z naruszeniem prawa, tj. nieuwzględnienie do stażu pracy faktu, iż skarżący ogółem przepracował ponad 10 lat na kolei jako dróżnik PKP, nieprawidłowe naliczenie podstawy wymiaru okresów nieskładkowych wobec niezastosowania art. 10 pkt 1, pkt 2 lub 3 w zw. z art. 63 powołanej ustawy z 17 grudnia 1998 r., rażące naruszenie prawa procesowego - art. 113 § 1 ustawy Ppsa, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez zamknięcie rozprawy bez wyjaśnienia przez Sąd wszystkich okoliczności sprawy, a w efekcie rozpatrzenia sprawy bez odniesienia się do pełnego materiału dowodowego wtedy gdy Sąd winien zamknąć rozprawę dopiero wówczas, jeżeli sprawa zostanie dostatecznie wyjaśniona. Skarga kasacyjna domaga się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości, przekazania sprawy do ponownego rozpoznania i zasądzenia kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, iż WSA nieprawidłowo naliczył okres zatrudnienia skarżącego. W ocenie skarżącego wynosi on 22 lata i 8 dni, a przy uwzględnieniu i przeliczeniu okresu pracy na kolei z uwzględnieniem 14 miesięcy za jeden pełny rok dodatkowo 20 miesięcy pracy. Staż pracy winien więc wynieść 23 lata 8 miesięcy i 8 dni. W odniesieniu do zarzutu niepodjęcia pracy od 10 czerwca 1999 r. skarga podnosi, iż J. B. był zarejestrowany w PUP w G., Był gotów do podjęcia pracy, nie uchylał się od przyjęcia jakiejkolwiek oferty pracy, lecz nie otrzymał żadnej oferty pracy. Trudno w tej sytuacji systemowo nierozwiązany problem, z którym nie mogą sobie poradzić kolejne ekipy rządzące - przerzucać na stronę. Tylko gdyby oferty pracy przedstawiono, a skarżący nie przyjął ich, można byłoby wówczas mówić, że pozostawanie bez pracy było z winy skarżącego. W tej sytuacji fakt pozostawania bez pracy nie może być okolicznością obciążającą J. B.. Jest on bowiem jedynie ofiarą systemu i przeprowadzanych reform, zaś sytuacja ta winna być uznana za szczególną okoliczność o jakiej mowa w art. 83 ustawy. Skarżący - w miarę możliwości - podejmował pracę na zasadzie umowy o dzieło lub zlecenia w 2000 i 2002 r., na co przedłożono umowy. Ponadto podniesiono, iż skarżący legitymuje się prawie 24-letnim okresem zatrudnienia, a do uzyskania świadczeń w trybie art. 57 ustawy z 17 grudnia 1998 r. brakuje mu niecałe 2 lata. Skarga przytacza nadto wyrok NSA z 9 stycznia 2002 r. II SA 3090/01, w którym stwierdzono, iż brak możliwości podjęcia zatrudnienia w sytuacji pobierania przez ubezpieczonego zasiłku dla bezrobotnego oraz zarejestrowania się w charakterze bezrobotnego bez prawa do zasiłku można uznać za szczególną okoliczność, o jakiej mowa w art. 83 ust. 1 ustawy z 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS. Skarga kasacyjna podnosi, iż nieuwzględniono pracy w gospodarstwie rolnym rodziców - okres ten liczy się od ukończenia 16 roku życia, a ponadto powtarzając petitum skargi w zakresie naruszenia prawa materialnego i procesowego konstatuje, iż nastąpił "brak dokładności w trakcie analizy materiału dowodowego w sprawie". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Sąd odwoławczy stosownie do art. 183 § 1 ustawy Ppsa rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i wprowadzony w art. 175 § 1 ustawy Ppsa przymus adwokacki sprawiają, iż podstawy skargi kasacyjnej powinny być sformułowane w sposób prawidłowy, umożliwiający kontrolę instancyjną wyroku Sądu I instancji. Przy zarzucie prawa materialnego skarga winna wskazywać naruszony artykuł ustawy, a gdy składa się on z kilku jednostek redakcyjnych, konkretny ustęp, paragraf, czy punkt. Nieprawidłowe powołanie przepisu, bądź błędne oznaczenie jednostki redakcyjnej artykułu uniemożliwia dokonanie kontroli, bowiem Sąd odwoławczy nie jest obowiązany do ustalania jaki przepis skarżący chciał powołać, bądź też dokonywać interpretacji zarzutów skargi kasacyjnej. W zarzucie naruszenia prawa materialnego skarga kasacyjna wymienia przepis art. 62 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, który składa się z kilku ustępów, wskazany jako naruszony przepis art. 43 (pkt 3) skonstruowany jest z dwóch ustępów i nie zawiera w ogóle punktów. Podobnie w sposób wadliwy powołano przepisy art. 10, który składa się z trzech ustępów, tylko ustęp 1 zawiera trzy punkty, zaś nie ma w art. 10 pkt 1 i pkt 2 i 3, a przepis art. 63 zbudowany jest z dwóch ustępów. Oprócz wadliwego oznaczenia norm prawa materialnego, zarzut naruszenia prawa materialnego jest jeszcze o tyle chybiony, iż powołane przepisy regulują kwestie ustalania prawa do świadczeń, przyznawanych w trybie ustawowym, a więc nie były stosowane ani przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, ani przez organ administracji, który wydał decyzję o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy. Zarzut rażącego naruszenia praw procesowego również został sformułowany w sposób nieprawidłowy. Powołany jako naruszony przepis art. 113 § 1 ustawy Ppsa stanowi o obowiązku przewodniczącego zamknięcia rozprawy, gdy Sąd uzna sprawę za dostatecznie wyjaśnioną. Z akt postępowania, a zwłaszcza z protokołu rozprawy nie wynika, aby strona składała wnioski dowodowe, bądź z okoliczności sprawy wynikała konieczność przeprowadzenia przez Sąd dowodów z urzędu. W tej sytuacji zarzut naruszenia art. 113 § 1 ustawy Ppsa, zwłaszcza, iż miałby on stanowić samodzielną podstawę skargi kasacyjnej nie może być uznany za usprawiedliwiony. Zauważyć ponadto należy, iż błędnie w skardze kasacyjnej powołano się na istniejące dowody, mające świadczyć o podejmowaniu przez skarżącego pracy po 1999 r., skoro dowodów tych w aktach nie ma, a uzupełniając uzasadnienie podstaw kasacyjnych, pełnomocnik wskazał na wykonywanie przez stronę w okresie kilku miesięcy pracy zleconej i umowy o dzieło. Niezależnie od wadliwości powołanej podstawy skargi kasacyjnej, podkreślenia wymaga to, że przy tej podstawie kasacyjnej należy dodatkowo wykazać, iż naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, czego w skardze kasacyjnej nie uczyniono. Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Ppsa - orzekł jak w sentencji.