I OSK 2494/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 lipca 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 386/12 odrzucającego skargę A. S. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w P. z dnia [...] marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie opróżnienia lokalu mieszkalnego postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 26 lipca 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 386/12 odrzucił skargę A. S. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w P. z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie opróżnienia lokalu mieszkalnego. W uzasadnieniu WSA w Poznaniu wskazał, że Dyrektor Aresztu Śledczego w P. decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. na mocy art. 104 K.p.a. oraz art. 192 pkt 4, art. 188 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej i § 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 lipca 2010 r. orzekł o opróżnieniu lokalu mieszkalnego przy ul. B. w P. przez A. S., P. K. i Z. S., w terminie 30 dni od dnia doręczenia niniejszej decyzji. Po przeprowadzeniu postępowania odwoławczego Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w P. decyzją z dnia [...] marca 2012 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. A. S. zaskarżyła powyższą decyzję, zarzucając wydanie jej i poprzedzającej ją decyzji z naruszenie art. 107 § 1 K.p.a. oraz art. 176 i art. 188 ust. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej. Podniosła, że decyzja organu I instancji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 1 K.p.a., gdyż nie wskazuje daty jej wydania. Twierdzenie organu, że w aktach sprawy znajduje się egzemplarz decyzji datowany na dzień 30 stycznia 2012 r. jest całkowicie gołosłowne, bo nie wyjaśnia dlaczego pozostałe egzemplarze daty nie zawierają. Ponadto nieuzasadnione jest odwołanie się przez organy do treści art. 176 ustawy o Służbie Więziennej, albowiem wskazany przepis stanowi jedynie podstawę dla ustalenia przysługującej funkcjonariuszowi powierzchni mieszkalnej, nie reguluje natomiast prawa do zamieszkiwania w przedmiotowym mieszkaniu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponadto stwierdził, że brak oznaczenia dnia wydania decyzji nie wpływa na jej ważność i nie pozbawia pisma charakteru decyzji administracyjnej. Powołanym na wstępie postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu działając na mocy art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 – dalej powoływana jako P.p.s.a.) skargę A. S. odrzucił. Stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej, która weszła w życie dnia 13 sierpnia 2010 r. Ustawa ta wprowadziła odmienne od dotychczasowych rozwiązania prawne w zakresie rozstrzygania spraw z zakresu stosunku służbowego funkcjonariuszy Służby Więziennej, ograniczające kognicję sądów administracyjnych w tych sprawach. Zgodnie z art. 217 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej, przez sprawy ze stosunku służbowego należy rozumieć: nawiązanie stosunku służbowego, powoływanie oraz mianowanie funkcjonariuszy na stanowiska służbowe, przenoszenie, odwoływanie i zwalnianie ze stanowisk służbowych, nadawanie stopni Służby Więziennej, zawieszanie w czynnościach służbowych, zwalnianie ze służby, stwierdzanie wygaśnięcia stosunku służbowego, ustalanie uposażenia, przyznawanie świadczeń pieniężnych oraz inne konieczne czynności związane z powstaniem, zmianą, ustaniem stosunku służbowego oraz realizacją wynikających z treści tego stosunku służbowego uprawnień i obowiązków funkcjonariuszy. Sprawa dotycząca opróżnienia lokalu mieszkalnego należy do spraw związanych ze stosunkiem służbowym funkcjonariusza Służby Więziennej, ponieważ dotyczy wynikających z treści tego stosunku uprawnień. Co prawda w niniejszej sprawie nie występuje funkcjonariusz Służby Więziennej, lecz członek jego rodziny, tym niemniej okoliczność ta nie ma znaczenia w odniesieniu do zaliczenia tej sprawy jako należącej do zakresu spraw ze stosunku służbowego. Decyzja o opróżnieniu lokalu mieszkalnego, zgodnie z art. 188 ust. 2 pkt 2 ustawy o Służbie Więziennej, wydawana jest także w przypadku zajmowania lokalu mieszkalnego przez funkcjonariusza lub członków jego rodziny albo inne osoby – bez tytułu prawnego. Sąd I instancji podkreślił, że w art. 220 ustawy o Służbie Więziennej, ustawodawca w jednoznaczny sposób przesądził o kognicji sądu właściwego w sprawach z zakresu prawa pracy, w odniesieniu do spraw z zakresu stosunku służbowego, za wyjątkiem spraw wymienionych w art. 218 ust. 1 i art. 219 ust. 1-2 ustawy. Z uwagi na to, że rozpoznawana sprawa nie mieści się w katalogu spraw, o których stanowi art. 218 ust. 1 i art. 219 ust. 1 ustawy o Służbie Więziennej, wobec jednoznacznego brzmienia art. 220 ustawy, właściwym do jej rozpoznania jest sąd powszechny. W skardze kasacyjnej Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w P. zaskarżył powyższe postanowienie w całości, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie: 1/ przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a.; 2/ przepisów prawa materialnego tj. art. 217 ust. 2, art. 218 oraz art. 220 ustawy o Służbie Więziennej poprzez błędne uznanie, że sprawa o opróżnienie lokalu mieszkalnego jest sprawą ze stosunku służbowego, o której mowa w art. 217 ust. 2 ustawy o Służbie Więziennej, a decyzja w przedmiocie opróżnienia lokalu mieszkalnego nie podlega kognicji sądów administracyjnych i właściwym do rozpatrywania tego rodzaju spraw jest sąd powszechny- sąd pracy. W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej podniósł, że istotnie treść art. 220 ustawy o Służbie Więziennej wskazuje, że spory o roszczenia ze stosunku służbowego funkcjonariuszy w sprawach niewymienionych w art. 218 ust. 1 i art. 219 ust. 1 i 2 rozpatruje sąd właściwy w sprawach z zakresu prawa pracy. Ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej w sposób odmienny od poprzedniej uregulowała tryb załatwiania spraw funkcjonariuszy, w tym spraw mieszkaniowych. Jednakże w rozdziale 18 tejże ustawy ustawodawca w sposób wyraźny wskazał rodzaje spraw, które będą załatwiane w formie decyzji administracyjnej. Sprawy te dotyczą przydziału lokalu mieszkalnego, zwrotu równoważnika z tytułu braku mieszkania, zwrotu równoważnika za remont lokalu mieszkalnego, opróżnienia lokalu mieszkalnego i opróżnienia kwatery tymczasowej. W związku z powyższym skoro sprawy o opróżnienie lokalu mieszkalnego są sprawami, dla których załatwienia przewidziano formę decyzji administracyjnej, mimo iż nie zostały wymienione w art. 218 ustawy o Służbie Więziennej, zgodnie z odpowiednim dla nich trybem zaskarżalności podlegają kognicji sądów administracyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Rozpatrując w tych granicach niniejszą skargę kasacyjną, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że postawione w niej zarzuty są zasadne. Przede wszystkim należy zauważyć, że obecnie obowiązująca ustawa o Służbie Więziennej nieco odmiennie niż poprzednio uregulowała kwestię sposobu orzekania w sprawach funkcjonariuszy Służby Więziennej dotyczących ich potrzeb mieszkaniowych, odstępując od zasady, że każde rozstrzygnięcie w tym przedmiocie musi mieć formę decyzji administracyjnej. W aktualnym stanie prawnym poszczególne rozstrzygnięcia w tym zakresie zostały uregulowane w różny sposób. W rozdziale poświęconym kwestiom mieszkaniowym (Rozdział 18 ustawy zatytułowany "Mieszkania funkcjonariuszy") wyraźnie ustawodawca wskazał rodzaje spraw, które załatwiane będą w formie decyzji administracyjnej. Sprawy te dotyczą przy tym wyłącznie: przydziału lokalu mieszkalnego (art. 172), zwrotu równoważnika z tytułu braku mieszkania (art. 181 ust. 1), zwrotu równoważnika za remont lokalu mieszkalnego (art. 182 ust. 6), opróżnienia lokalu mieszkalnego (art. 188 ust. 1) i opróżnienia kwatery tymczasowej (art. 190). Regulując natomiast inne uprawnienia funkcjonariuszy Służby Więziennej, w tym np. prawo do uzyskania równoważnika pieniężnego z tytułu braku mieszkania (art. 178), ustawodawca jednocześnie nie wskazał wprost, w jaki sposób sprawy te winny być załatwiane, to znaczy nie określił tego – tak jak w przypadku wyżej wymienionych przepisów art. 172, 181 ust. 1, art. 182 ust. 6, art. 188 ust. 1 i art. 190 omawianej ustawy - że w tego rodzaju sprawach organ wydaje decyzję administracyjną. Mając zatem na względzie racjonalność ustawodawcy oraz brak przepisu szczególnego w ustawie o Służbie Więziennej, który przewidywałby możliwość wniesienia do sądu powszechnego odwołania (pozwu) od decyzji administracyjnej, należy przyjąć, że w sprawach, w których ustawa o Służbie Więziennej przewiduje wydanie decyzji administracyjnej, stronie przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Ponadto wskazać należy, że przepis art. 220 ustawy określający, iż spory o roszczenia ze stosunku służbowego funkcjonariuszy (w sprawach niewymiennych w art. 218 ust. 1 i art. 219 ust. 1 i 2) rozpatruje sąd powszechny, należy wykładać w powiązaniu z art. 217 ust. 1 i 2 ustawy, który precyzuje nie tylko pojęcie "sprawy ze stosunku służbowego", ale określa również sposób jej załatwienia przez przełożonego (forma pisemna). Oba przepisy znajdują się w tym samym rozdziale i wzajemnie się uzupełniają. Unormowania zatem zawarte w art. 220 ustawy o Służbie Więziennej nie mają zastosowania do spraw, w których w rozdziale 18 wyżej cytowanej ustawy przewidziano wydanie rozstrzygnięcia w formie decyzji administracyjnej. Jej adresat zatem, realizując przysługujące mu konstytucyjne prawo do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej), jest uprawniony do wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego w trybie art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. Wyżej przedstawione argumenty przemawiają za przyjęciem, że skargi na decyzje w przedmiocie opróżnienia lokalu mieszkalnego znajdującego się w zasobach Służby Więziennej nie są wyłączone z kognicji sądów administracyjnych. Tym samym postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odrzucające skargę A. S. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w P. z dnia [..] marca 2012 r. z powodu niedopuszczalności drogi sądowej jako niezgodne z prawem podlega uchyleniu. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 185 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.