II SA/Gl 931/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 października 2022 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 2 maja 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1249/2022/6246/ w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (dalej – organ odwoławczy, Kolegium) decyzją z dnia 2 maja 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/1249/2022/6246/, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm. - dalej k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania B.P. (dalej – Skarżąca, Wnioskodawczyni), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. (dalej – organ I instancji) z dnia 25 marca 2022 r. nr [...] odmawiającą przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Prezydent Miasta decyzją z dnia 25 marca 2022 r., po rozpoznaniu wniosku Skarżącej, odmówił przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem L.P. W jej uzasadnieniu wskazano, że Skarżąca nie spełnia warunków, o których mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm. - dalej u.ś.r.). Zdaniem organu, wprawdzie L.P. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, jednak pozostaje on w związku małżeńskim ze Skarżącą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność ta, w opinii organu I instancji, wyłącza Skarżącą z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu z dnia 14 kwietnia 2022 r. Wnioskodawczyni zanegowała decyzję organu I instancji. Podniosła w nim, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym mężem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku żony. W dalszej części przywołano wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 7 lipca 2020 r. o sygn. akt II SA/Rz 230/20, gdzie uzasadniono prawo małżonka do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Kolegium decyzją z dnia 2 maja 2022 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz obowiązujący stan prawny w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego. Następnie organ odwoławczy zanegował stanowisko Prezydenta Miasta o wystąpieniu przeszkody opisanej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Wyjaśnił, iż wykładnia prokonstytucyjna tego przepisu prowadzi do wniosku, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być negatywną przesłanką dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy osoba ta legitymuje się orzeczeniem o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności, a małżonek sprawujący nad nią opiekę i ubiegający się o to świadczenie spełnia pozostałe wymagania ustawowe uprawniające do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium wyraziło natomiast pogląd, że podstawą dla przyznania świadczenia jest wykazanie, że wnioskodawca musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo – skutkowy. Tymczasem, w ocenie Kolegium, z akt sprawy wynika, iż Skarżąca jedynie wspomaga męża w czynnościach życia codziennego poprzez: przygotowywanie i podawanie posiłków, zakup leków oraz ich podawanie, pomoc w podstawowych czynnościach, tj. higienie osobistej. Podkreślono również, że mąż Skarżącej pozostaje w zatrudnieniu, co również wskazuje, że zakres opieki nie jest tego rodzaju, aby wykluczał podjęcie pracy przez Wnioskodawczynię, chociażby w niepełnym wymiarze. W tej sytuacji Kolegium zdecydowało o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia pierwszoinstancyjnego. W skardze z dnia 28 kwietnia 2022 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Wnioskodawczyni wyraziła swoją dezaprobatę dla decyzji Kolegium. W pierwszej kolejności Skarżąca wskazała, że jej mąż ze względu na stan zdrowia wymaga codziennej i stałej opieki, co uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia. Następnie wymieniła czynności, jakie podejmuje opiekując się mężem, a są nimi: transport męża do pracy i do domu, podawanie leków (krople do oczu, przygotowywanie tabletek, ważenie i podawanie insuliny), pomiar glikemii (również nocą), pomoc przy higienie osobistej (m.in. podawanie ręczników, ubrań, golenie twarzy, obcinanie paznokci itp.), przygotowywanie posiłków zgodnych z dietą dla cukrzyków, wizyty u lekarza. Ponadto podniosła, że mąż ulega często hipoglikemii (także nocą), a ponadto rany na lewym piszczelu wywołane zmianami cukrzycowymi wymagają pielęgnacji. Zwróciła także uwagę, że mąż nie jest w stanie zaopiekować się dziećmi, dlatego też takie czynności jak zakupy i przygotowanie posiłków realizuje wtedy, gdy mąż jest w pracy, a starsze dziecko przebywa w przedszkolu. W dalszej części skargi ponownie przedstawiła argumentację zaprezentowaną uprzednio w odwołaniu dotyczącą prawa małżonka do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Do skargi załączono: orzeczenie ZUS o trwałej niezdolności L.P. do samodzielnej egzystencji, orzeczenie męża o stopniu niepełnosprawności oraz zaświadczenie lekarskie. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Spór dotyczy wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r. Mianowicie organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygniecie pierwszoinstancyjne z uwagi na to, że Skarżąca – w jego ocenie – dysponuje możliwością podjęcia zatrudnienia. Umotywował to tym, że czynności, jakie podejmuje są czynnościami życia codziennego związanymi z normalnym funkcjonowaniem rodziny. Wywiódł ponadto z materiału dowodowego, że skoro mąż Skarżącej jest zatrudniony, to w czasie jego nieobecności w domu istnieje możliwość podjęcia pracy chociażby w niepełnym wymiarze. Zauważyć jednocześnie należy, że organ odwoławczy nie przychylił się do twierdzenia o wystąpieniu przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zgodnie z nim świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. określa przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą zaistnieć, aby danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Istotne przy tym jest to, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom wymienionym w tym przepisie, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą w nim wskazaną. Nie jest ono przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, ale za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania (zob. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1333/21, Lex nr 3349289). Świadczenie przyznawane jest w celu zrekompensowania osobom zdolnym do pracy kosztów związanych z decyzją o rezygnacji z zatrudnienia, w szczególności utraconych przez nie dochodów (zob. B. Chludziński w: P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, Lex el. 2021). W tym kontekście należy stwierdzić, że niektóre czynności Skarżącej związane są z normalnym życiem dnia codziennego (sprzątanie, przygotowywanie posiłków, pranie, robienie zakupów itp.). Jednak nie można tracić z pola widzenia tego, że mąż Wnioskodawczyni z racji na chorobę nie jest w stanie ich wykonywać. Ponadto Skarżąca wykonuje szereg innego rodzaju zabiegów, które nie noszą cech czynności związanych z normalnym funkcjonowaniem rodziny. Mianowicie Skarżąca podejmuje różnego rodzaju działania, które mają charakter opiekuńczy, jak: codzienna higiena osobista męża, podawanie leków, pomiary glikemii, dowożenie męża do miejsca pracy i na wizyty lekarskie itp. Jednak podkreślić należy, że mąż Skarżącej jest czynny zawodowo i pracuje w warunkach przystosowanych do jego niepełnosprawności. Oznacza to, że w tym czasie Wnioskodawczyni nie realizuje czynności opiekuńczych względem swego męża. Przychylić się więc należy do stanowiska Kolegium, że Skarżąca może podjąć zatrudnienie, chociażby w niepełnym wymiarze. Podnieść bowiem należy, że art. 17 ust. 1 u.ś.r. stosuje wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Jak natomiast wykazano, czas przebywania męża w zakładzie pracy, jest czasem gdy przebywa on pod opieką pracodawcy, który zobligowany jest do zapewnienia mu warunków pracy stosowanych do jego niepełnosprawności. Pozwala to na stwierdzenie, że nie zaistniały przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. dla przyznania Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie zmienia tego fakt orzeczenie ZUS, w którym stwierdza się trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji L.P., orzeczenie o jego stopniu niepełnosprawności, czy też zaświadczenie lekarskie wskazujące na występujące ataki hipoglikemii, gdyż jak wskazano wcześniej Skarżąca w czasie nieobecności męża (pobyt w zakładzie pracy) nie sprawuje opieki nad nim. Zgodzić się również należy z Kolegium, że okoliczność pozostawania przez niepełnosprawnego w związku małżeńskim ze Skarżącą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie może być traktowana jako przeszkoda do przyznania wnioskowego świadczenia. Systemowe bowiem odczytanie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. wskazuje, że możliwość ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w pierwszej kolejności, co do zasady, przysługuje małżonkowi – chyba, że legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (zob. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2021 r. sygn. akt I OSK 817/21, Lex nr 3349845). Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.). Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, a to w związku z wnioskiem Kolegium w tym zakresie i brakiem żądania strony o przeprowadzenie rozprawy, przy czym strona została pouczona o możliwości zgłoszenia takiego żądania w terminie 14 dni od zawiadomienia o treści wniosku Kolegium.