I OSK 552/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Jerzy Solarski Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 1862/06 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę kasacyjną; 2. przyznaje adwokatowi W. S. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) złotych, zawierającą podatek od towarów i usług, z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2006 r., sygn. akt II SA/Wa 1862/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] nr [...], po rozpatrzeniu wniosku A. M. z dnia [...], powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) odmówił przyznania wnioskodawczyni świadczenia w drodze wyjątku po jej zmarłym [...] kwietnia 2004 r. mężu S. B.. W uzasadnieniu decyzji podano, że powyższe świadczenie może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, zmarły mąż skarżącej na przestrzeni 46 lat życia posiadał udowodniony okres składkowy wynoszący zaledwie 11 miesięcy i 27 dni, pierwszą pracę popartą opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne podjął dopiero w wieku 32 lat, ostatnio udowodniony okres zatrudnienia przypada na dzień 3 stycznia 1992 r., a jego zgon nastąpił po 12 latach 3 miesiącach i 9 dniach od tego dnia. Ponadto skarżąca ma 45 lat i orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS została uznana za częściowo niezdolną do pracy, zatem nie spełnia ona przesłanki wieku emerytalnego wynoszącego dla kobiet 60 lat oraz całkowitej niezdolności do pracy. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] i w uzasadnieniu powołał się na wcześniejszą argumentację dodając jednocześnie, że skarżąca nie przedstawiła żadnych innych dokumentów potwierdzających okres zatrudnienia męża. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. M. wniosła o uchylenie powyższej decyzji. Podtrzymała zarzuty zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i podała, że nie może pracować, a leczenie jej choroby wymaga znacznych nakładów finansowych. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 grudnia 2006 r. oddalił skargę i podniósł, że w sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że A. M. jest pozostałym po zmarłym mężu S. B. członkiem rodziny oraz że nie ma ona niezbędnych środków utrzymania. Sąd stwierdził, że te przesłanki nie są wystarczające do uzyskania świadczenia w drodze wyjątku. Kolejną obligatoryjną przesłanką przyznania renty w drodze wyjątku jest bowiem uznanie, że tylko wskutek szczególnych okoliczności nie zostały spełnione przez jej męża warunki do uzyskania prawa do renty na zasadach ogólnych. Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Sąd I instancji nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Sąd zwrócił uwagę, że zmarły mąż skarżącej na przestrzeni 46 lat życia udokumentował jedynie 11 miesięcy i 27 dni okresu ubezpieczenia i jest to okres pracy nieadekwatny do jego wieku. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby przez pozostały okres aktywności zawodowej pozostawanie bez pracy oraz nieodprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne nastąpiło z powodu niezawinionych przez niego i niezależnych od jego woli wyjątkowych sytuacji, a tylko takie można uznać za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 cyt. ustawy. Takiej okoliczności nie stanowi przebywanie w zakładzie karnym. Słusznie zatem organ uznał, że nie było żadnych przeciwwskazań do świadczenia pracy przez męża skarżącej i w konsekwencji do odprowadzania składek na ubezpieczenie. Brak owej przesłanki uniemożliwiał przyznanie skarżącej świadczenia w drodze wyjątku po jej zmarłym mężu, co dostatecznie wyjaśniono w motywach decyzji. Niezależnie od powyższego w stosunku do skarżącej nie została wyczerpana kolejna przesłanka z art. 83 powołanej ustawy, bowiem nie spełnia ona przesłanki wieku emerytalnego wynoszącego dla kobiet 60 lat i w tej sytuacji, wobec częściowej niezdolności do pracy może podjąć zatrudnienie lub działalność objętą ubezpieczeniem społecznym. W takim stanie rzeczy na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Od powyższego wyroku A. M. wniosła skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez uznanie, że w sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności - w rozumieniu art. 83 ustawy z 17 grudnia 1998 r., o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - mimo iż zmarły mąż skarżącej z powodu odbywania kar w zakładzie karnym nie mógł na podstawie wymaganego okresu zatrudnienia uzyskać prawa do renty na zasadach ogólnych, a sama skarżąca spełnia inne przesłanki do starania się o rentę na podstawie przytoczonego przepisu, w tym jest członkiem rodziny zmarłego oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania, co stanowiłoby o przekroczeniu granic uznania administracyjnego przez organ, a jako takie podlega ono kontroli sądu zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Skarżąca domagała się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że jak twierdzi skarżąca, mąż jej miał o wiele dłuższy okres zatrudnienia wynoszący około 7 lat, a nie jak wynika z akt sprawy 11 miesięcy i 27 dni, co w innej sprawie okazało się faktem. Skarżąca jest osobą schorowaną, zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS jest częściowo niezdolna do pracy, ale orzeczenie to zostało zaskarżone, co może spowodować wydanie orzeczenia o całkowitej niezdolności skarżącej do pracy z uwagi na bardzo zły stan jej zdrowia. W związku z powyższym należy uznać, że nastąpiło przekroczenie granic uznania administracyjnego przy ocenie szczególnych okoliczności w rozumieniu art. 83 ustawy o emeryturach i rentach, które to przekroczenie podlega kontroli sądu administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przyznanie świadczenia w drodze wyjątku możliwe jest w przypadku, gdy zostaną spełnione wszystkie warunki przewidziane w art. 83 ust. 1 ww. ustawy. Niespełnienie choćby jednej z przesłanek wyklucza możliwość przyznania świadczenia i w sprawie niniejszej wystąpiła taka sytuacja. Sąd I instancji dokonując kontroli zaskarżonej decyzji i stwierdzając, że nie narusza ona prawa wnikliwie rozważył okoliczności sprawy i szczegółowo uzasadnił swoje stanowisko, w tym również w zakresie dotyczącym stwierdzenia, że organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy przekazanych przez organ wraz z odpowiedzią na skargę, w świetle tych akt zasadnie zaakceptowano stanowisko organu co do braku występowania w sprawie po stronie męża skarżącej szczególnych okoliczności, o których mowa w art. 83 ustawy, a które skarżąca wiązała z jego długoletnim przebywaniem w zakładzie karnym. Także w zakresie okoliczności odnoszących się do osoby skarżącej zarówno Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, jak i Sąd I instancji oparli swoje rozstrzygnięcia na dokumentacji sprawy i dostatecznie je umotywowali. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca nie jest osobą, która spełnia przesłankę wieku emerytalnego, wynoszącego dla kobiet 60 lat i nie została również uznana za osobę całkowicie niezdolną do pracy. W aktach sprawy znajduje się bowiem ostateczne orzeczenie komisji lekarskiej ZUS nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 r., z którego wynika, że urodzona w [...] r. A. M. została uznana za częściowo niezdolną do pracy do lutego 2007 r. Trafnie zatem przyjął Sąd I instancji, iż skarżąca w tej sytuacji może podjąć zatrudnienie lub działalność objętą ubezpieczeniem społecznym. Powyższe okoliczności wykluczały możliwość przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. Mając powyższe na uwadze, należało stwierdzić, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie dokonał w zaskarżonym wyroku prawidłowej oceny zastosowania przez organ administracji publicznej przepisu art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd zasadnie przyjął, że odmowa wnioskodawcy świadczenia nie przekracza granic uznania administracyjnego i w konsekwencji oddalił skargę A. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. Z powyższych względów skargę kasacyjną jako niemającą usprawiedliwionych podstaw należało oddalić na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm). O przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, orzeczono na podstawie art. 250 powołanej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. a/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).