I SA/Gd 1127/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Kozik, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka (spr.), Sędzia NSA Alicja Stępień, , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 7 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania uchyla zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. UZASADNIENIE Decyzją z dnia 1 czerwca 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS lub organ), działając na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 z póżn. zm.) – dalej: K.p.a., art. 31zp ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm.) w związku z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266) odmówił A. K. (dalej: skarżący lub płatnik) wszczęcia postępowania w zakresie wniosku z 25 maja 2021 r. (data wpływu) o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. W uzasadnieniu powołując się na art. 31zp ust. 1 ustawy wskazano, że w tym terminie, tj. do 30 czerwca 2020 r. ZUS nie stwierdził wpływu do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, co skutkuje odmową wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie. ZUS podkreślił, że zgodnie z art. 61 a § 1 K.p.a., gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Kolejno, zgodnie z art. 83 b ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, ZUS w tych przypadkach wydaje decyzję. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję Skarżący wniósł o jej uchylenie i uwzględnienie wniosku złożonego przez platformę ZUS PUE w dniu 16.04.2020 w sprawie zwolnienia z obowiązku opłacania składek jako skuteczny. W uzasadnieniu skargi skarżący wydanej decyzji zarzucił brak należytej staranności w zbadaniu sprawy i wydaniu jej na podstawie tego, że została ona podjęta na podstawie jednej tylko przesłanki - wniosek o zwolnienie ze składek w systemie ZUS PUE został zapisany w wersjach roboczych. W opinii Skarżącego, wniosek składany na platformie ZUS PUE został na kanwie otrzymywanych komunikatów ze strony systemu złożony poprawie. Platforma ZUS PUE, ani ZUS nie poinformował skarżącego o jakichkolwiek nieprawidłowościach, gdy inni podatnicy, którzy nie złożyli lub złożyli wniosek z uchybieniami byli o tych faktach przez Pracowników ZUS informowani i proszeni o złożenie wniosku lub dokonanie poprawek, o ile te były wymagane. Na taką troskę i opiekę skarżący nie mógł liczyć ze strony swojego rodzimego Oddziału. Skarżący zwraca uwagę, że o problemie ze składkami dowiedział się dopiero pod koniec marca tego roku. Do tego momentu pozostawał w przeświadczeniu - pewności, że jego współpraca z ZUS i na odwrót przebiega w pełni poprawnie. Skarżący wskazał, że w 2020 r. dwa razy wniosek PEL i dwa razy (identycznie jak wniosek RDZ) ów się znalazł w wersjach roboczych, skutkując brakiem pełnego dostępu do konta przez wskazaną we wnioskach jedną i tą samą osobę. W tym przypadku dysponuje (ZUS także) urzędowym poświadczeniem przekazania dokumentu, który dobitnie świadczy, że proces składania tej dyspozycji zakończył się pełnym sukcesem. Skarżący podał, że w momencie pierwszego ze składanych pism w zasadniczej sprawie (RDZ), złożył w dniu 2 kwietnia papierowy wniosek PEL w gdyńskim Oddziale ZUS, na który brak było reakcji ZUS. Skarżący został poinformowany, że nie mogąc zrealizować 3 widocznych wniosków w systemie (dwa znajdujące się w wersach roboczych oraz papierowego) konieczna jest pomoc Centrum Wsparcia Technicznego ZUS. Dzięki tym działaniom pracownik ZUS uzyskał pełen dostęp do konta skarżącego dopiero w dniu 24.05.2021, czyli po 52 dniach od złożenia wniosku w wersji papierowej. Wniosek ten przed przyjęciem został sprawdzony i Skarżący nie został poinformowany, że wniosek posiada jakiekolwiek uchybienia. Mając na uwadze całość wyjaśnień Skarżący wniósł o zmianę decyzji, która jest w jego ocenie niesprawiedliwa i została podjęta na podstawie jednej tylko przesłanki, bez wnikliwego zbadania sprawy, o co uprzednio wnosił. Zdaniem skarżącego jego konto powinno zostać zbadanie przez Centrum Wsparcia Technicznego ZUS lub inne niezależne medium na datę sprzed podjęcia interwencji na infolinii, czyli przed 20-tym maja oraz weryfikację tych ustaleń przez niezależny podmiot, który potwierdzi jego stanowisko, że całość problemu z wadliwie dostarczonym wnioskiem RDZ jest wynikiem poważnych błędów funkcjonowania konta skarżącego, a może działania systemu, a nie jest wynikiem zaniedbań i braku należytej staranności przy składaniu wniosku RDZ drogą elektroniczną przez skarżącego. Skarżący jednocześnie nadmienił, że wszystkie składki zawsze opłacał w terminie. W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo ZUS wskazał, że analiza dokumentów złożonych przez Skarżącego wskazuje, w ocenie organu, iż płatnik dokonał utworzenia dokumentu w formie roboczej, przy czym brak jest jakiejkolwiek przesłanki pozwalającej na przyjęcie, iż został on wysłany. Wydruki systemowe przedłożone przez Skarżącego i załączone także do skargi bądź odnoszą się do wniosków PEL (dotyczy pełnomocnictw do działania przed ZUS) bądź zostały wygenerowane z poziomu "dokumenty robocze" nie zaś z poziomu "dokumenty wysłane" (vide: załącznik 2 do skargi). Co więcej, wygenerowany przez Skarżącego wniosek nie został opatrzony datą (która wypełniona zostaje automatycznie przez system) w momencie wysłania dokumentu do ZUS (vide: informacja zamieszczona na str. 2 wniosku). Powyższe wskazuje na brak ostatecznego zatwierdzenia wersji roboczej i jego wysłania do ZUS. Nadto organ wskazał, że w korespondencji z dnia 28 kwietnia 2021 r. na elektronicznym wniosku wygenerowanym przez Skarżącego w formie dokumentu roboczego brak było odpowiedzi na pytania 4.2A. oraz 4.2B. Do ZUS nie wpłynęły także w obowiązującym terminie (tj. do dnia 30 czerwca 2020r.) dokumenty rozliczeniowe za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie Dokonując kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, sąd rozpoznając sprawę bada, czy organy do ustalonego stanu faktycznego zastosowały właściwą normę prawa materialnego oraz czy nie uchybiły przepisom prawa regulującym zasady postępowania, a jeśli dopuściły się takich uchybień, to czy te uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uchylenie zaskarżonej decyzji następuje bowiem - m.in. wówczas, gdy sąd stwierdzi, że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy bądź gdy dopuszczono się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a."). Zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia prawa. Sąd przede wszystkim przypomina, że organ powinien mieć na uwadze zasady zaufania do władzy publicznej informowania stron (art. 8 § 1 i art. 9 (ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, tekst jednolity Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. - dalej: "k.p.a.") oraz to, że w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony (art. 79a § 1 k.p.a.). Zauważenia przy tym wymaga, że celem przepisu art. 79a § 1 k.p.a. jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na jej żądanie i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania, albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach, bądź o sposobie oceny, wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości (zob. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2021 r, sygn. akt I OSK 381/21). Wedle zasady zaufania i informowania oraz respektując obowiązek wynikający z art. 79a § 1 k.p.a. organ powinien wyjaśnić skarżącemu, w jaki sposób i jakim dowodami może to uczynić. Okoliczności podane przez skarżącego i ewentualnie przedstawione dowody powinny zaś zostać rozpatrzone przez organ, poddane ocenie, której wyniki znaleźć winny swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Warto w tym miejscu przypomnieć, że w art. 83b ust. 1 cytowanej ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewidziano, że, jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, ZUS w tych przypadkach wydaje decyzję. Stosownie natomiast do art. 1 pkt 1 k.p.a., Kodeks postępowania administracyjnego normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych albo załatwianych milcząco. W przypadku rozpatrywanego przez Prezesa ZUS wniosku o rozpatrzenie sprawy, dotyczącej zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, nie został uchylony obowiązek respektowania ogólnych zasad postępowania w przedmiocie wydania decyzji, takich jak zasada praworządności, zasada prawdy obiektywnej, zasada uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, zasada zaufania do władzy publicznej, zasada informowania stron, czy też zasada dwuinstancyjności postępowania. Organ rozpatrujący wniosek o rozpatrzenie sprawy ma obowiązek dokonać merytorycznej kontroli sprawy, respektując obowiązki w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego oraz przekonującego motywowania podjętego rozstrzygnięcia wraz ze wskazaniem faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, wraz z wyjaśnieniem podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uwzględniając powyższe Sąd stwierdza, że organ nie sprostał standardom i wymaganiom wynikającym z art. 7, art. 8 § 1 , art. 9, art. 77 § 1, art. 79a § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. i nie wyjaśnił wszystkich okoliczności sprawy, w tym zwłaszcza tych, które dotyczą ustalenia daty złożenia wniosku w kontekście odmowy wszczęcie postępowania. Powyższych uchybień nie mogą konwalidować dodatkowe argumenty zawarte w odpowiedzi na skargę, skoro przedmiotem kontroli sądu, jak na wstępie podano, jest decyzja administracyjna. Z uwagi na powyższe, stwierdzając naruszenie wyżej powołanych przepisów k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Ponownie rozpatrując sprawę organ przeprowadzi postępowanie zgodnie z wymogami wynikającymi z powołanych wyżej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, mając na uwadze, że skarżący nie może ponosić negatywnych skutków wadliwego działania organu. Ponadto, uwzględniając cel zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek, jakim jest zniwelowanie skutków kryzysu gospodarczego oraz trwający nadal stan epidemii, organ rozważy zastosowanie instytucji przewidzianej w obowiązujących od 16 grudnia 2020 r. przepisach art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy, dodanych ustawą z 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 2255 ze zm.). Wskazane przepisy nakazują, by w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadomił stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu tym organ wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Powołane przepisy weszły w życie 16 grudnia 2020 r., lecz obejmują zdarzenia, które miały miejsce "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii ogłoszono od 20 marca 2020 r. (§ 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii - Dz. U. poz. 491). Uwzględniając powyższą regulację w ponownie prowadzonym postępowaniu organ – jeśli uzna że wniosek nie został złożony w terminie – będzie miał na względzie obowiązek zawiadomienia strony o uchybieniu terminu i wyznaczenia jej terminu 30 dni na złożenie wniosku o jego przywrócenie.