I GSK 1065/07

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tadeusz Cysek (spr.) Sędziowie NSA: Joanna Kabat-Rembelska Maria Myślińska Protokolant Marta Ludwików po rozpoznaniu w dniu 9 października 2008 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B.P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 5 lipca 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 1862/07 w sprawie ze skargi B.P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego oraz kwoty podatku od towarów i usług postanawia : uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę w zakresie objętym tym postanowieniem przekazać do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. UZASADNIENIE Objętym skargą kasacyjną postanowieniem z dnia 5 lipca 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 1862/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. - powołując się na art. 58 § 1 pkt 2 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.); dalej cytowanej jako "p.p.s.a." - odrzucił na posiedzeniu niejawnym skargę B. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego oraz określenia kwoty podatku od towarów i usług. W ocenie Sądu I instancji skarga w niniejszej sprawie została bowiem wniesiona z uchybieniem terminu określonego w art. 53 § 1 p.p.s.a. (trzydzieści dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie). Termin ten nie został zachowany, skoro przyjąć należało dokonanie skutecznego doręczenia zaskarżonej decyzji już w dniu 10 kwietnia 2007 r., a skargę wniesiono dopiero w dniu 24 maja 2007 r. Zajmując wskazane wyżej stanowisko, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. stwierdził, iż są podstawy do przyjęcia doręczenia skarżącemu opisanej na wstępie decyzji Dyrektora Izby Celnej w W. w sposób określony w art. 150 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.); dalej cytowanej jako "Ordynacja podatkowa". Sąd I instancji wskazał przy tym, że decyzja, której dotyczyła skarga została wysłana na adres B. P. w dniu 21 marca 2007 r., o czym świadczy pieczęć urzędu pocztowego (k. 109 akt administracyjnych). Przesyłka zawierająca tę decyzję została w dniu 26 marca 2007 r. awizowana, ze względu na niemożność doręczenia pisma w miejscu zamieszkania adresata, jak również zastosowania doręczenia zastępczego przewidzianego w art. 149 Ordynacji podatkowej. Zawiadomienie o awizowaniu przesyłki pozostawiono w skrzynce pocztowej. Potwierdza to adnotacja doręczyciela dokonana w dniu 26 marca 2007 r. na formularzu potwierdzenia odbioru: "mieszkanie zamknięte awizo pozostawiono w skrzynce". Przesyłkę awizowano powtórnie w dniu 2 kwietnia 2007 r. Następnie zaś - w dniu 11 kwietnia 2007 r. (adnotacja na kopercie: zwrot nie podjęto w terminie z datą 11 kwietnia 2007 r.) zwrócono do organu. Szeroko omawiając nadto uregulowania zawarte w art. 150 Ordynacji podatkowej i podkreślając konieczność jego ścisłego przestrzegania, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uznał, że w niniejszej sprawie doręczenie w trybie tego przepisu uznać należało za skuteczne i dokonane już w dniu 10 kwietnia 2007 r., co oznaczało konieczność odrzucenia skargi złożonej za pośrednictwem Dyrektora Izby Celnej w W. w dniu 24 maja 2007 r., jako wniesionej z uchybieniem trzydziestodniowego terminu wynikającego z art. 53 § 1 p.p.s.a. Sąd I instancji odnotował wprawdzie, iż organ, który wydał zaskarżoną decyzję wysłał ją skarżącemu ponownie (i ta przesyłka została doręczona "do rąk syna skarżącego" w dniu 25 kwietnia 2007 r.), ale - jak podkreślił - ponowne wysłanie decyzji nie pozbawia skuteczności wcześniejszego doręczenia w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej. Od opisanego wyżej postanowienia B. P. wniósł skargę kasacyjną, domagając się uchylenia tego postanowienia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. do ponownego rozpoznania wraz z zasądzeniem na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Skarga kasacyjna została oparta na podstawie kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a w jej ramach skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. poczynienie ustaleń sprzecznych z materiałem zebranym w sprawie, a w związku z tym dokonanie błędnej subsumcji przez uznanie, że ustalony stan faktyczny odpowiada hipotezie powołanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny normy, a więc poprzez niewłaściwą interpretację i zastosowanie art. 58 § 1 pkt 2 i § 3 p.p.s.a., w sytuacji gdy w rzeczywistości skarżący dochował trzydziestodniowego terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono w szczególności brak akceptacji poglądu, iż ponowne wysłanie w dniu 19 kwietnia 2007 r. decyzji (zważywszy na wątpliwości jakie nasunęły się organowi co do prawidłowości doręczenia pierwotnie wysłanej decyzji) nie pozbawia skuteczności wcześniejszego doręczenia. Podkreślono przy tym, że w toku postępowania doręczenia pisma dokonuje się tylko jeden raz dla tej samej osoby, jeżeli doręczenie to było skuteczne według przewidujących je przepisów. Wskazano też, iż doręczenie zastępcze uregulowane w art. 150 Ordynacji podatkowej uwarunkowane jest złożeniem pisma na czas określony w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy (miasta) oraz pozostawieniem zawiadomienia o miejscu złożenia pisma. Jedynie doręczenie zgodne z treścią omawianego przepisu wywołuje skutek. W czasie, gdy organ wysłał po raz pierwszy decyzję, której oczekiwał skarżący (był wówczas w domu) awiza nie było w skrzynce "oddawczej". Dodatkowo zarzucono przy tym, iż z adnotacji "mieszkanie zamknięte awizo pozostawiono w skrzynce" nie wynika wprost, czy awizo w sposób niebudzący wątpliwości informowało o nadejściu pisma i miejscu, gdzie można je odebrać. Ponadto co do drugiego awiza brak jest jakiejkolwiek adnotacji doręczyciela na ten temat. Z uwagi na zachodzące wątpliwości co do doręczenia zastępczego (które uwzględnił organ) termin do wniesienia skargi liczony winien być od dnia 25 kwietnia 2007 r. (w którym to dniu odbiór ponownie wysłanej przez organ decyzji pokwitował syn skarżącego). Skarga wniesiona w dniu 24 maja 2007 r. została więc złożona z zachowaniem terminu określonego w art. 53 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna prowadzi do uchylenia zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. i przekazania sprawy w zakresie objętym tym postanowieniem do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji z niżej podanych przyczyn. W zaskarżonym przedmiotem rozpoznania przez Sąd I instancji nie była jeszcze sprawa w znaczeniu materialnoprawnym (kontrola legalności decyzji wydanej w tak rozumianej sprawie przez Dyrektora Izby Celnej w dniu [...] marca 2007 r. nr [...]), a jedynie badanie formalnoprawnych uwarunkowań do przeprowadzenia - w związku ze skargą B. P. postępowania sądowoadministracyjnego (rozpoznania sprawy sądowoadministracyjnej) - tj. w szczególności zachowania terminu obowiązującego przy wnoszeniu skargi, wynikającego z art. 53 § 1 p.p.s.a. W tym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. uznał, iż skarżący wskazanego terminu nie zachował - wobec przyjęcia, że dokonywane przez organ w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej doręczenie należało uznać za skuteczne i dokonane z dniem 10 kwietnia 2007 r., co oznaczało konieczność stwierdzenia spóźnionego wniesienia skargi dokonanego w dniu 24 maja 2007 r., prowadzącego do jej odrzucenia w myśl art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodzić się należy ze skargą kasacyjną, iż Sąd I instancji przedwcześnie przyjął skuteczność prawną w konkretnej sprawie czynności podjętych w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej, co w rezultacie nakazuje wyeliminowanie z obrotu postanowienia odrzucającego skargę, dokonanego z powołaniem na art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Kwestia istnienia podstaw do przyjęcia w niniejszej sprawie skuteczności prawnej czynności podejmowanych przez organ w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej - winna zostać ponownie zbadania przez Sąd I instancji. Na wstępie zauważyć wypada, iż wprawdzie to do sądu administracyjnego należy przesądzenie w zakresie zachowania terminu do wniesienia skargi, a więc i także definitywna ocena przesłanki w postaci daty doręczenia zaskarżonej decyzji (skuteczności prawnej czynności podejmowanych przez organ w obszarze doręczenia decyzji), to jednak - przed powzięciem ostatecznych wniosków - rzeczą Sądu I instancji winno być ustalenie przyczyn, które spowodowały ponowne wysłanie decyzji kończącej postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie. Dopiero po ich poznaniu, wobec reguły jednokrotnego doręczania decyzji (skarga kasacyjna sugeruje, iż ponowne wysłanie decyzji wiązało się z powzięciem przez organ wątpliwości co do skuteczności doręczenia dokonywanego w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej) winno nastąpić przystępowanie przez sąd administracyjny do ostatecznej kwalifikacji znaczenia i skuteczności prawnej czynności podejmowanych w sprawie w związku z doręczaniem zaskarżonej decyzji. Rację ma Sąd I instancji twierdząc, iż samo ponowienie czynności wysłania zaskarżonej decyzji przez organ nie pozbawia skuteczności wcześniej dokonanego doręczenia. Rzecz jednak w tym, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. przyjmując skuteczność doręczenia dokonywanego w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej - wbrew przedstawionej w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia deklaracji, co do możliwości akceptacji tego typu doręczenia tylko przy ścisłej ocenie warunków przewidzianej przez powołany przepis - niedostatecznie dotąd sprawdził istnienie w sprawie podstaw do sformułowania wniosku, iż warunki te zostały w niniejszej sprawie w pełni zachowane. Podstawy te winny wynikać z materiału znajdującego się w aktach sprawy i nie mogą być domniemywane, ani też przyjmowane za zaistniałe w sposób dorozumiany. Art. 150 Ordynacji podatkowej oparty jest na założeniu fikcji prawnej -doręczenia przesyłki adresatowi z upływem ostatniego dnia jej odbioru w placówce pocztowej - wskazanego, przy dwukrotnym awizowaniu - w zawiadomieniach pozostawianych adresatowi w skrzynce oddawczej. Stosowanie tej zadekretowanej przez ustawodawcę założonej fikcji prawnej niewątpliwie usprawnia postępowanie, jednakże wzgląd na sprawność postępowania nie może powodować tracenia z pola widzenia wartości istotniejszej, tj. konstytucyjnie gwarantowanego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP). Groźba zaprzepaszczenia tej istotniejszej wartości musi być brana pod uwagę, gdy odrzucenie skargi ze wskazaniem jako podstawy prawnej art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zostanie dokonane przy przyjęciu przez sąd administracyjny skuteczności doręczenia zaskarżonej decyzji w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej, bez dokonania jednak wyczerpującego badania w zakresie zachowania wszelkich wymogów związanych ze stosowaniem tego trybu. Rację ma skarga kasacyjna podnosząc, iż Sąd I instancji nie dokonał w istocie wystarczającego badania skuteczności doręczenia dokonywanego przez organ w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej z punktu widzenia wszystkich wymogów przewidzianych przez ten przepis, w relacji do materiału znajdującego się w aktach sprawy. Zgodzić się należy, iż kwestią wymagającą dalszego wyjaśnienia jest to, czy adresat został rzeczywiście dwukrotnie zawiadomiony o pozostawieniu przesyłki w określonym miejscu i terminie. Informacje te nie wynikają bowiem w jednoznaczny sposób z materiału znajdującego się w aktach sprawy, na który powołał się Sąd I instancji (k. 109 akt administracyjnych). Nie mieszczą się one w standardowym druku zwrotnego poświadczenia odbioru używanego w postępowaniu administracyjnym. Również sama adnotacja o pozostawieniu "awiza" nie przesądza, jakiej treści zawiadomienie zostało sformułowane. Zważyć też należy, iż adnotacja o treści "mieszkanie zamknięte awizo pozostawiono w skrzynce" z dnia 26 marca 2007 r. została zaopatrzona jedynie nieczytelnym podpisem (i bez oznaczenia funkcji osoby podpisującej)., a jest to kwestia istotna w sytuacji, gdy skarżący kwestionuje również fakt pozostawienia mu "awiza" w skrzynce pocztowej. Z kolei przy ponowieniu "awiza" ograniczono się do postawienia stempla "awizo powtórne", zaopatrzonego również tylko nieczytelnym podpisem. Zauważyć trzeba w końcu, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wprawdzie dostrzegł, iż warunkiem stosowania trybu doręczenia określonego w art. 150 Ordynacji podatkowej jest niemożność doręczenia w sposób wskazany w art. 148 § 1 i 149 tej ustawy, jednakże nie wyjaśnił na jakiej podstawie stwierdzono niemożność doręczenia w sposób określony w ostatnim z wymienionych przepisów. O ile bowiem z adnotacji "mieszkanie zamknięte" z dnia 26 marca 2007 r. oraz z faktu braku w aktach sprawy adresu miejsca pracy skarżącego można było wnioskować o przeszkodach do dokonywania doręczenia w sposób określony w art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej, o tyle zupełnie nie wiadomo już, czy wyczerpane zostały w pełni możliwości jakie daje art. 149 omawianego aktu prawnego (przewiduje on przecież także doręczanie korespondencji za pokwitowaniem sąsiadowi, gdy podejmie się oddania pisma adresatowi - tymczasem w niniejszej sprawie nie wykazano, aby podjęto choć próby w tym kierunku). W zależności zatem od ewentualnych dalszych ustaleń i oceny dokonanej z zachowaniem przedstawionych wyżej wskazań (co do potrzeby ścisłego spełnienia wszystkich warunków rzutujących na skuteczność doręczenia dokonywanego w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej), Sąd I instancji albo rozpozna złożoną w niniejszej sprawie skargę, albo ją odrzuci. Z tych wszystkich względów orzeczono jak w sentencji z mocy art. 185 § 1 p.p.s.a. Z uwagi na brak podstaw prawnych nie uwzględniono wniosku skargi kasacyjnej o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zważyć należy, iż przedmiotem zaskarżenia skargą kasacyjną w niniejszej sprawie było postanowienie o odrzuceniu skargi, a w takim przypadku nie stosuje się zasad orzekania o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego określonych w art. 203 i 204 p.p.s.a. (por. uchwałę 7 sędziów NSA z dnia 4 lutego 2008 r. sygn. akt OPS 4/07, ONSAiWSA 2008/2/23).