II SA/Lu 419/15

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Laskowska – Pietrzak po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2015r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia - w zakresie sprzeciwu uczestnika postępowania – R. G. od postanowienia starszego referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 listopada 2015r., sygn. akt II SA/Lu 419/15 w przedmiocie prawa pomocy p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. UZASADNIENIE Uczestnik postępowania R. G. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez niego formularza wniosku PPF oraz załączonych dokumentów i oświadczeń wynika, że zamieszkuje on razem z małoletnią ([...]-letnią) córką w domu o pow. [...] m2 i utrzymuje się z prac dorywczych w wysokości ok. [...] zł netto miesięcznie. Jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha przeliczeniowych (k. 56). Wskazał, że jego stałe miesięczne wydatki ("za media, prąd, wodę itp., w tym raty zaległych kredytów") wynoszą ok. [...] zł, a koszty utrzymania rodziny – [...] zł, dodatkowo w okresie zimowym ponosi on koszty zakupu węgla – [...] zł (oświadczenie, k. 54). Z przedstawionych dokumentów wynika, że wnioskodawca uiszcza składki na ubezpieczenie społeczne w KRUS – [...] zł (tj. [...] zł miesięcznie, k. 76) i [...], [...] zł (k.75, 77). Opłaty za energię wynoszą ok. [...] zł miesięcznie (k. 72, 73) i za telefon/Internet [...] zł (k.70). W październiku 2015r. posiadał ponadto zaległości z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami w wysokości [...] zł (za rok, k.66) oraz za wodę i odprowadzanie ścieków w wysokości [...] zł (za 10 miesięcy, k.74). Wnioskodawca spłaca również zaciągnięte kredyty i pożyczki w ratach po [...]zł, [...], [...] zł i [...] zł miesięcznie (k. 60-63, 69, 98), a także inną zaległą pożyczkę w kwocie [...] zł wraz z odsetkami (k.65). Postanowieniem z dnia 20 listopada 2015r. starszy referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie odmówił przyznania prawa pomocy. Referendarz stwierdził, że uczestnik postępowania osiąga dochody pozwalające mu m.in. na spłatę zaciągniętych zobowiązań, ma zaspokojone potrzeby mieszkaniowe oraz jest właścicielem gospodarstwa rolnego, z którego miesięczny dochód, ustalony zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2015 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2014 r. (M.P. z 2015 r. poz. 861) wynosi [...] zł. Wnioskodawca osiąga więc łącznie dochód w wysokości [...] zł, natomiast wskazane przez niego wydatki stałe wynoszą [...] zł, z pozostałej kwoty ma zatem możliwość uiścić ewentualne koszty postępowania, w tym ustanowienia adwokata. Od postanowienia tego skarżący złożył sprzeciw, wyjaśniając, że faktycznie nie uzyskuje dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjęta przez referendarza sądowego kwota jego dochodów jest z tego względu znacznie zawyżona. Wskazał również, że obecnie została wszczęta przeciwko niemu egzekucja z nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. – w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), tzn. przed 15 sierpnia 2015 r., mającym zastosowanie w niniejszej sprawie z uwagi na to, że skarga została wniesiona w dniu 28 maja 2015r. - w razie wniesienia sprzeciwu (...) postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Stosownie do treści art. 246 § 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, m.in. kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Ciężar dowodu co do wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie występującym z takim żądaniem, o czym stanowi art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Wniosek uczestnika postępowania – R. G. o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata nie zasługuje na uwzględnienie. Z przedstawionych dokumentów wynika, że na miesięczny dochód wnioskodawcy składa się jego wynagrodzenie z prac dorywczych ([...] zł) i dochód z gospodarstwa rolnego – [...] zł, tj. łącznie [...] zł. Wbrew zarzutom podniesionym w sprzeciwie, dochód z gospodarstwa rolnego ustalany jest ryczałtowo i podlega on doliczeniu do dochodu rodziny niezależnie od tego czy faktycznie gospodarstwo dochód taki przynosi. Jest on określany zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 23 września 2015 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2014 r. (M.P. z 2015 r. poz. 861). Zgodnie z tym obwieszczeniem – dochód z 1 ha przeliczeniowego w 2014r. wyniósł [...] zł, a więc dochód wnioskodawcy z gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha wyniósł za 2014r. – [...] zł, czyli [...] zł miesięcznie. Jak natomiast przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, "strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie". (zob. postanowienie NSA z dnia 17 października 2007 r., sygn. akt II OZ 1022/07; postanowienie NSA z dnia 18 lutego 2010 r., sygn. akt I OZ 110/10; postanowienie NSA z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12; J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571). Wnioskodawca wprawdzie w sprzeciwie podniósł, że obecnie została wszczęta przeciwko niemu egzekucja z nieruchomości, ale nie wykazał, by dotyczyła ona nieruchomości rolnej. Nie ma więc podstaw do pominięcia ustalonych w powyższy sposób jego dochodów z gospodarstwa rolnego. Wnioskodawca oświadczył, że jego miesięczne niezbędne wydatki, w tym z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek wynoszą ok.[...] zł (co potwierdzają załączone dokumenty), a wraz z kosztem zakupu węgla w okresie zimowym – ok.[...] zł (koszt zakupu węgla to jednorazowo kwota [...] zł, czyli miesięcznie ok. [...] zł). Pozostała kwota pozwala więc wnioskodawcy na uiszczenie kosztów postępowania, w tym kosztów sądowych (które jednorazowo nie przekroczą [...] zł tj. za tytułem ewentualnej opłaty kancelaryjnej za doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem oraz wpisu od skargi kasacyjnej) i kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, wynoszących [...] zł. Należy przy tym podkreślić, że w świetle orzecznictwa sądowego - uiszczanie zobowiązań cywilnoprawnych (rat kredytu) nie może mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 18 listopada 2015 r., sygn. akt II OZ 1146/15). Obciążenia finansowe w postaci licznych zobowiązań, w tym zaległości publicznoprawne oraz kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek są bowiem indywidualną sprawą i fakt ten nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. (zob. postan. NSA z dnia 16 września 2014r., II FZ 1309/14). Z tego względu również ewentualne potrącenia komornicze czy inne czynności egzekucyjne z tytułu zaciągniętych prywatnie kredytów i pożyczek bankowych nie mogą uzasadniać przyznania prawa pomocy. Faktycznie więc, kwoty uiszczanych przez wnioskodawcę należności z tytułu umów kredytowych i pożyczek bankowych (które wskazał on jako stałe miesięczne wydatki tj. ok. [...] zł – raty kredytów [...]zł i [...] zł oraz pożyczki [...] zł) nie mogą wyprzedzać należności sądowych, a więc obciążenia te nie mogą uzasadniać przyznania prawa pomocy. W konsekwencji stwierdzić należy, że wnioskodawca – R. G. nie spełnia przesłanek z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a., gdyż jego sytuacja materialna nie jest na tyle trudna, by uiszczenie części, a nawet całości kosztów postępowania stanowiło zagrożenie dla utrzymania jego rodziny, tym bardziej, że posiada on źródła dochodu pozwalające na wygospodarowanie środków finansowych, które mogą być przeznaczone na poniesienie tych kosztów. Z tych względów należało orzec, jak w sentencji postanowienia.