I GZ 401/12

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Sieńczyło – Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia R. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 12 października 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 193/11 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie ze skargi R.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. postanowieniem z dnia 12 października 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 193/11, odmówił R.K. przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] grudnia 2010 r. w przedmiocie podatku akcyzowego, z następującym uzasadnieniem. Postanowieniem z dnia 21 grudnia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. odrzucił skargę R. K. na powyższą decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z uwagi na nieuiszczenie w terminie wpisu sądowego od skargi. W piśmie z dnia 31 maja 2012 r. skarżący wniósł o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu od skargi. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 28 maja 2012 r. otrzymał z Prokuratury Okręgowej w S. kserokopię postanowienia Sądu z dnia 21 grudnia 2011 r. o odrzuceniu skargi. Z uzasadnienia tego postanowienia wynikało, że wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi zostało mu doręczone w dniu 17 listopada 2011 r., jednakże, jak wskazał skarżący nie zapoznał się on z treścią tego wezwania, bowiem w ogóle nie otworzył żadnej przesyłki z Sądu. Powołał się na szereg przeszukań, jakich dokonano w tamtym okresie w jego mieszkaniu w związku z toczącymi się postępowaniami dotyczącymi nadużyć dokonanych przez jego kontrahentów, polegających na niezgodnym z przeznaczeniem użyciu oleju opałowego. Nieotworzona korespondencja z Sądu musiała się wówczas zagubić, bowiem nie została odnaleziona do dnia złożenia wniosku. Podkreślił ponadto, że w związku z wyżej wymienionymi postępowaniami, pod koniec ubiegłego roku oraz w bieżącym roku miał poważne zaburzenia depresyjne, a stan, w jakim się znajdował, uniemożliwiał mu racjonalne działanie, co wpłynęło również na sytuację związaną z oceną zaginięcia przesyłki z Sądu. Ze względu bowiem na chorobę nie był w stanie ocenić skutków niezawinionego niezapoznania się z zawartością przesyłki. W związku z zaistniałą sytuacją nie zapoznał się również z orzeczeniem Sądu o odrzuceniu skargi, a nawet nie posiada wiedzy, czy w ogóle odebrał przesyłkę zawierającą to orzeczenie. Wskazał również, że w toku prowadzonych postępowań był kilkakrotnie zatrzymany, co oznacza, że odebranie pisma mogło nastąpić także w tym czasie. W ocenie strony, powyższe okoliczności (przeszukania, zatrzymania i zaburzenia depresyjne) uzasadniały, że niedochowanie terminu do uiszczenia wpisu nastąpiło na skutek zdarzeń, na które nie miała ona wpływu. Postanowieniem z dnia 12 czerwca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. odmówił przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu wskazano, że ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wezwania do uiszczenia wpisu wynikało, że zostało ono doręczone skarżącemu osobiście, zaś argumenty, iż nie otworzył on przesyłki zaraz po odebraniu przemawiają na jego niekorzyść. Świadczyły bowiem o tym, że skarżący nie był zainteresowany zapoznaniem się z treścią doręczonej mu korespondencji. Zatem, w ocenie Sądu, nie dochował on należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw. Na skutek zażalenia skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2012 r., sygn. akt I GZ 164/12, uchylił postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 12 czerwca 2012 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi. W ocenie NSA, Sąd I instancji nie dokonał wnikliwej oceny wniosku o przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Tymczasem, zdaniem NSA, jeżeli Sąd I instancji uznał za uprawdopodobnione, że wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony w terminie i podlegał merytorycznemu rozpatrzeniu, to obowiązkiem Sądu było odniesienie się do wszystkich argumentów podniesionych przez skarżącego. Pomimo to, Sąd nie nawiązał w uzasadnieniu postanowienia do twierdzeń skarżącego odnośnie dokonywania przeszukań w mieszkaniu w dacie doręczenia wezwania do uiszczenia wpisu sądowego i jego zagubienia w tym dniu oraz jego zaburzeń depresyjnych, które uniemożliwiały mu racjonalną ocenę zdarzeń. W wykonaniu zarządzenia sędziego z dnia 17 września 2012 r. wezwano skarżącego do złożenia wyjaśnień i potwierdzających je dokumentów źródłowych uprawdopodabniających, iż uchybienie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi nastąpiło bez winy strony, m.in. do przedłożenia: dowodów potwierdzających okoliczność wielokrotnych przeszukań mieszkania strony skarżącej i jej wielokrotnego zatrzymywania w okresie od [...] listopada 2011 r. do [...] czerwca 2012 r. oraz dokumentów potwierdzających istnienie zaburzeń depresyjnych we wskazanym wyżej okresie w postaci np. dokumentacji lekarskiej. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wyjaśnił, że popadł w depresję na skutek prowadzonych w stosunku do jego osoby działań organów ścigania i organów skarbowych. Od dnia [...] września 2011 r. pozostaje pod opieką poradni psychologicznej, na dowód czego przedłożył kopię historii choroby. Ponadto wskazał, że w wyniku postępowań przygotowawczych był kilkakrotnie zatrzymywany przez organy ścigania, jak również były u niego wielokrotnie przeprowadzane przeszukiwania, co potwierdzić miały dołączone do pisma kopie: zarządzenia o zatrzymaniu z dnia [...] sierpnia 2011 r., protokołu zatrzymania z dnia [...] sierpnia 2011 r., postanowienia w zakresie wniosku o tymczasowe aresztowanie z dnia [...] września 2011 r., protokołu zatrzymania z dnia [...] marca 2012 r. oraz postanowienia o zastosowaniu środka zapobiegawczego z dnia [...] marca 2012 r. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia 12 października 2012 r., odmówił R. K. przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Jak wskazał Sąd I instancji, skarżący nie uprawdopodobnił, że nie ponosi winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W szczególności skarżący nie uprawdopodobnił, że w okresie od dnia [...] do dnia [...] listopada 2011 r. stan jego zdrowia psychicznego był na tyle ciężki, że wyłączał możliwość podejmowania czynności procesowych, związanych z udziałem w postępowaniu sądowym. Samo zaś oświadczenie strony w tym zakresie nie jest wystarczające do uznania wystąpienia przesłanek uzasadniających przywrócenie terminu. Ponadto strona nie uprawdopodobniła twierdzenia wniosku, że przesyłka zawierająca odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego zaginęła na skutek przeszukania mieszkania dokonanego w terminie do uiszczenia wpisu sądowego. W konkluzji WSA stwierdził, że przywrócenie terminu jest instytucją służącą ochronie zainteresowanego przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu. Taka ochrona przysługuje jednak wyłącznie w przypadku, kiedy skarżący nie mógł dokonać czynności procesowej w terminie z przyczyn od siebie niezależnych. Z przytoczonych przez stronę okoliczności nie wynika natomiast, aby taka sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie. Zażalenie na to postanowienie złożył R.K. Domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez przywrócenie terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w O. Wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 86 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez odmowę przywrócenia terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi pomimo spełnienia przez skarżącego przesłanki określonej ww. przepisami, tj. uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że w toku postępowania przedstawił dokumentację lekarską świadczącą o jego zaburzeniach depresyjnych, wywołanych czynnościami, które były podejmowane w stosunku do jego osoby przez organy ścigania, jak również organy skarbowe oraz prowadzonymi w stosunku do niego postępowaniami. W ocenie skarżącego dokumentacja ta jest wiarygodna i w sposób wystarczający uprawdopodobnia brak zawinienia po stronie skarżącego. Ponadto skarżący wskazał, że wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego zostało mu doręczone w dniu 17 listopada 2011 r., natomiast w okresie bezpośrednio następującym po dniu doręczenia wezwania, w mieszkaniu skarżącego dokonano szeregu przeszukań, podczas których przesyłka z wezwaniem z Sądu została zagubiona. Skarżący zaś nie miał żadnego wpływu na powyższe zdarzenia, a także w żaden sposób nie mógł im zapobiec. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 86 § 1 p.p.s.a jeśli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Przywrócenie uchybionego terminu jest możliwe jeżeli zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: 1) strona wystąpi z wnioskiem o przywrócenie terminu, 2) wniosek ten zostanie wniesiony w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, 3) jednocześnie z wniesieniem wniosku zostanie dopełniona czynność, dla której określony był termin, 4) we wniosku zostaną uprawdopodobnione okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, 5) powstanie ujemnych dla strony skutków w zakresie postępowania sądowego. Stosownie do art. 87 § 2 p.p.s.a. na stronie domagającej się przywrócenia terminu ciąży obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy. O braku winy można mówić gdy wnioskodawca dopełnił obowiązku dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Dokonanie oceny wystąpienia tej przesłanki musi nastąpić na podstawie wszystkich okoliczności konkretnej sprawy i z uwzględnieniem obiektywnego miernika staranności jakiej można i należy wymagać od osoby dbającej należycie o swoje interesy. Przy rozpoznawaniu wniosku o przywrócenie terminu Sąd ocenia zatem, czy strona uprawdopodobniła okoliczności, które powołała na usprawiedliwienie opóźnienia w dokonaniu czynności procesowej oraz czy te okoliczności są tego rodzaju, że nie można przypisać winy za to opóźnienie. Z omówionym wyżej obowiązkiem skarżącego powiązany jest obowiązek Sądu do dokonania wszechstronnej i rzetelnej oceny wskazanych we wniosku okoliczności z uwzględnieniem zasad logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego, dostępnej wiedzy, oraz innych elementów, które pozwalają domniemywać, że wskazane w nim okoliczności mieszczą się w hipotezie, iż strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. Jak słusznie podnosi Sąd I instancji, pismem z dnia 5 września 2011 r. zobowiązano skarżącego po raz pierwszy do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 8.380 zł (k. 60 akt sąd.). Wezwanie to skarżący odebrał osobiście w dniu 12 września 2011 r. (k. 62), po czym w dniu 19 września 2011 r. wniósł zażalenie na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi (k. 63 i 64). Postanowieniem z dnia 25 października 2011 r., sygn. akt I GZ 169/11, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie strony na ww. zarządzenie (k. 73 – 75). W związku powyższym, w piśmie z dnia 14 listopada 2011 r. ponownie zobowiązano stronę do uiszczenia wpisu sądowego (k. 83). Wezwanie to, jak wynika z akt sprawy, zostało również doręczone osobiście skarżącemu w dniu 17 listopada 2011 r. (k. 84), a zatem termin do wykonania nałożonego niniejszym wezwaniem obowiązku upłynął w dniu 24 listopada 2011 r. Pomimo to, strona w wyznaczonym terminie nie dopełniła obowiązku. We wniosku zaś o przywrócenie terminu wskazała na okoliczność wielokrotnych przeszukań mieszkania, w toku którego zaginęła przesyłka zawierająca to wezwanie, jak również wielokrotnego jej zatrzymywania przez organy ścigania, a ponadto wskazała, iż na skutek tych zdarzeń wystąpiły u niej zaburzenia depresyjne, które powodowały, że czuła ona obojętność wobec wszelkich spraw, w tym związanych z przedmiotową sprawą. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że wskazywane przez skarżącego okoliczności nie uprawdopodabniały braku jego winy w uchybieniu terminu. W tym kontekście rację ma WSA, że przedłożone w odpowiedzi na wezwanie z dnia 19 września 2012 r. dokumenty w postaci protokołów zatrzymań nie potwierdziły, że w okresie wyznaczonym stronie do realizacji obowiązku w zakresie uiszczenia wpisu sądowego od skargi, tj. w dniach 17 – 24 listopada 2011 r., miało miejsce zatrzymanie strony przez organy ścigania. Strona nie przedstawiła ponadto protokołów przeszukań mieszkania w omawianym okresie. Dołączone bowiem do pisma z dnia 1 października 2012 r. kopie protokołów, postanowień sądowych i zarządzeń o zatrzymaniu dotyczą wydarzeń wcześniejszych (zatrzymanie w dniu [...] sierpnia 2011 r.) bądź późniejszych (zatrzymanie w dniu [...] marca 2012 r.) w stosunku do wskazanego wyżej okresu, w którym była ona obowiązana do realizacji obowiązku w zakresie uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Tym samym, strona nie uprawdopodobniła zasadniczego twierdzenia, w jakim upatruje podstaw do przywrócenia terminu, dotyczącego zaginięcia przesyłki zawierającej odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w toku przeszukań mieszkania dokonanych w okresie bezpośrednio następującym po dacie doręczenia jej tej korespondencji. Należy również w pełni podzielić stanowisko Sądu I instancji, według którego skarżący nie uprawdopodobnił, że niedochowanie przez niego należytej staranności w prowadzeniu swych spraw spowodowane było zaburzeniami depresyjnymi, wywołanymi czynnościami podejmowanymi w ramach postępowania karnego. Wprawdzie jak wynika z przedłożonej przez skarżącego kopii historii choroby, korzystał on z pomocy poradni psychologicznej w okresie od dnia [...] września 2011 r. (kolejne daty wizyt: [...] listopada 2011 r., [...] lipca 2012 r.), jednakże zawarte w niej uwagi psychologa co do objawów i rozpoznania, jak również leczenia, nie wskazują, by stan psychiczny strony był na tyle ciężki, że wyłączył ją całkowicie z funkcjonowania w społeczeństwie. W szczególności strona nie została poddana leczeniu farmakologicznemu, a opisane w historii choroby objawy (np. bezsenność, kołatanie serca, kłopoty z koncentracją, marazm, lęk przed dzwonkiem do drzwi i telefonem) nie uprawdopodabniały jej twierdzeń o całkowitej obojętności wobec prowadzonych w stosunku do niej postępowań. Z przedstawionej dokumentacji nie wynika również aby skarżący był hospitalizowany, bądź też, aby jego stan zdrowia w tym czasie uniemożliwiał mu dokonanie tego rodzaju czynności osobiście lub przy pomocy dorosłego domownika. W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że taki stan zdrowia skarżącego sam w sobie nie mógł stanowić wyłącznej przyczyny uzasadniającej uwzględnienie wniosku, bowiem jak wynika z przedstawionej przez skarżącego historii choroby pierwszy wpis datowany jest na dzień [...] września 2011 r., podczas, gdy w dniu 19 września 2011 r. skarżący złożył zażalenie do NSA na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu z dnia 31 sierpnia 2011 r. Zatem w czasie trwania choroby skarżący brał udział w postępowaniu sądowym i podejmował czynności procesowe. Powyższe wskazuje, że choroba na którą cierpiał nie stanowiła trwałej przeszkody w podejmowaniu różnego rodzaju czynności związanych z czynnościami życia codziennego. Świadczy o tym również następny wpis dokonany w karcie historii choroby w dniu [...] listopada 2011 r., a także oświadczenie skarżącego złożone do protokołu zatrzymania z dnia [...] marca 2012 r., z którego wynika, że skarżący był zdrowy, nie leczył się i nie leczy się psychiatrycznie ani odwykowo. Podobnie do protokołu zatrzymania z dnia [...] sierpnia 2011 r. strona oświadczyła, że jest zdrowa i nic jej nie dolega, za wyjątkiem choroby tarczycy i choroby wrzodowej żołądka. Te okoliczności zasadnie budzą wątpliwości co do wiarygodności twierdzeń skarżącego, że w okresie wyznaczonym mu do wykonania obowiązku w zakresie uiszczenia wpisu sądowego od skargi, tj. w dniach 17 – 24 listopada 2011 r., jego stan psychiczny był na tyle ciężki, iż uniemożliwiał mu zastosowanie się do powyższego obowiązku. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.