II FZ 516/08

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. L. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 września 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 1878/08 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym wydanego w sprawie ze skargi A. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 16 czerwca 2008 r., nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 24 września 2008 r. o sygn. III SA/Wa Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi A. L. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 16 czerwca 2008 roku o nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn – (1) przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika (adwokata) z urzędu, (2) odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Uzasadniając postanowienie WSA w Warszawie podał, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczania wpisu przedłożył na formularzu "PPF" wniosek o zwolnienie z obowiązku uiszczenia tegoż wpisu oraz o ustanowienie adwokata. Oceniając zasadność przyznania skarżącemu prawa pomocy, WSA w Warszawie powołał art. 260, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wskazując, że skarżący nie wykazał, iż jego warunki finansowe nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd wskazał, że z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że prowadzi on gospodarstwo domowe wraz z żoną i pracującym synem, posiada mieszkanie o powierzchni 54 m². Dodano, że uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 4.103 zł brutto (średnie dochody netto z 3 miesięcy wynoszą 2.917 zł), przy czym wydatki na spłatę pożyczek wynoszą 970 zł miesięcznie, natomiast udokumentowane miesięczne wydatki za telefon, opłaty eksploatacyjne, energię elektryczną łącznie wynoszą około 800 zł. WSA wskazał, że na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem, który musi ponieść skarżący, jest wpis od skargi w wysokości 185 zł. Zdaniem Sądu I instancji, przesłanki, będące warunkiem niezbędnym do zwolnienia od kosztów sądowych, nie mają zastosowania w odniesieniu do skarżącego. Zauważono bowiem, że skarżący dysponuje miesięcznie kwotą w wysokości około 2.917 zł, a w połączeniu z dochodami żony i syna, pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, do dyspozycji trzech osób pozostaje kwota 5.717 zł. Po odliczeniu od kwoty wynagrodzenia skarżącego stałych miesięcznych wydatków w wysokości 1.770 zł, skarżący dysponuje więc wolnymi środkami w wysokości około 1.000 zł miesięcznie. Ze względu na to, że pozostali członkowie rodziny również uzyskują dochody i mają obowiązek partycypować w kosztach utrzymania mieszkania nie można uznać, żeby skarżący nie był w stanie wygospodarować 185 zł tytułem wpisu od skargi. Nadmieniono, że skarżący załączył potwierdzenia kosztów pogrzebu na łączną kwotę 5.400 zł, jednakże są to koszty jednorazowe, które musiał ponieść w 2007 r., więc obecnie nie mają wpływu na sytuację finansową skarżącego. Zdaniem Sądu, skarżący jest w stanie ponieść koszty wpisu sądowego w kwocie 185 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, zwłaszcza że skarżący i pozostali członkowie jego rodziny uzyskują stałe dochody. Podniesiono również, że prawo pomocy jest "prawem ubogich" i ma być stosowane w wyjątkowych sytuacjach, które są uzasadnione trudną sytuacją materialną, w której znalazła się strona. Skarżący nie znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i może wygospodarować kwotę 185 zł bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Podkreślono, że rozpatrując wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, Sąd nie uwzględnia dochodów oraz wydatków strony w skali miesiąca, ale ma na względzie ogólną sytuację materialną strony. W świetle powyższego, sytuacja skarżącego nie daje podstaw do uznania, że można dokonać odstępstwa od zasady, że to strona ponosi koszty sądowe i przyznać jej prawo, które ze swojej natury należne jest ubogim. Natomiast Sąd postanowił przyznać skarżącemu profesjonalnego pełnomocnika z urzędu, mając na względzie wątpliwości skarżącego co do prawidłowości zastosowania przepisów prawa i fakt, że wynagrodzenie profesjonalnego pełnomocnika może przekraczać zdolności płatnicze skarżącego. Wnosząc zażalenie od postanowienia WSA w Warszawie skarżący wniósł o zwolnienie z "opłaty wpisowej". Uzasadniając zażalenie zaznaczył, że bieżące wydatki na utrzymanie domu przekraczają możliwość wygospodarowania kwoty 185 zł tytułem wpisu od skargi. Podniesiono, że syn ponosi koszty (czesne) nauki, a żona w żaden sposób nie ponosi kosztów utrzymania domu. Wskazano również, że skarżący pomaga finansowo matce (81 lat), która uległa wypadkowi. Podane przez skarżącego "koszty choroby i emerytury" wynoszą 750 zł. Dodano również, że skarżący w żaden sposób nie zmusi pozostałych członków rodziny do partycypowania w kosztach utrzymania mieszkania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wymaga podkreślenia, że z uwagi na okoliczność, iż zaskarżonym postanowieniem WSA w Warszawie przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika (adwokata) z urzędu, jedynym kosztem postępowania na obecnym jego etapie jest wpis od skargi w wysokości 185 zł. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednakże ciężar dowodu, że strona ubiegająca się o zwolnienie od kosztów sądowych znajduje się w sytuacji opisanej w.w. przepisem P.p.s.a. spoczywa na tej stronie, na co jednoznacznie wskazuje użycie przez ustawodawcę terminu: "gdy wykaże". W rozpoznawanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny podziela w całej rozciągłości ocenę wyrażoną przez Sąd I instancji, że skarżący nie sprostał obowiązkowi wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Uzasadniony jest bowiem pogląd, że skarżący jest w stanie wygospodarować 185 zł koniecznych na poniesienie wpisu od skargi bez w.w. uszczerbku, w sytuacji gdy jego trzyosobowa rodzina uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 5.717 zł, a stałe miesięczne udokumentowane wydatki wynoszą 1.770 zł. Nawiązując do poniesionych przez skarżącego w sierpniu 2007 r. kosztów pogrzebu na łączną kwotę 5.400 zł, należy zaznaczyć, że w myśl art. 78 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) osobie, która pokryła koszty pogrzebu przysługuje zasiłek pogrzebowy, którego wielkość w myśl komunikatu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 maja 2007 r. w sprawie kwoty zasiłku pogrzebowego (M.P. Nr 34, poz. 401) od dnia 1 czerwca 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2007 r. wynosiła 5.418,28 zł, a więc była wyższa od kwoty udokumentowanej przez stronę. Wskazana kwota nie stanowi zatem wydatku, który obciążałby skarżącego i nie może być z tego powodu uwzględniona po stronie jego koniecznych wydatków. Odnosząc się natomiast do zarzutów podniesionych przez skarżącego w uzasadnieniu zażalenia, na wstępie podkreślenia wymaga, że są to zarzuty na tyle ogólne, że również w odniesieniu do tychże zarzutów nie jest możliwe stwierdzenie, iż skarżący wywiązał się ze spoczywającego na nim ciężaru dowodzenia. Przede wszystkim skarżący wskazując na ponoszone przez syna koszty nauki (czesnego), nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających tę okoliczność, ale też nie podał w przybliżeniu wysokości czesnego, czy rodzaju innych kosztów ponoszonych na naukę syna. Podobnie, powołując się na okoliczność wypadku, któremu miała ulec matka skarżącego, wskazano jedynie, że "koszty choroby i emerytury" wynoszą 750 zł, jednakże nie podano w jakim zakresie wydatki ponoszone na leczenie, czy inną pomoc matce pokrywa skarżący oraz nie przedłożono żadnych dokumentów, np.: paragonów fiskalnych bądź faktur VAT, z których wynikałyby ponoszone wydatki na lekarstwa, leczenie, bądź pomoc o innym charakterze. Podkreślenia wymaga również, że zgodnie z art. 23 i 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej: k.r.o.) małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy, a obowiązek wzajemnego wspierania się i alimentacji dotyczy również rodziców i dzieci (art. 87 w związku z art. 128 k.r.o.). Spoczywająca na w.w. osobach powinność wzajemnej pomocy i alimentacji obejmuje również obowiązek w zakresie ponoszenia kosztów sądowych postępowania. Stąd też rodzi się, ciążący na pozostałych członkach rodziny skarżącego pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, obowiązek ponoszenia kosztów utrzymania mieszkania oraz obowiązek pomocy w zakresie ponoszenia kosztów sądowych postępowania. Kierując się wyżej wymienionymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.