II SA/Po 138/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Asesor WSA Jan Szuma (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 listopada 2020 r. sprawy ze skargi Z. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2019 r. , nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia uchyla zaskarżone postanowienie UZASADNIENIE Przedmiotem skargi Z. G. jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego (zwanego dalej "Kolegium") z dnia [...] grudnia 2019 r., [...], którym organ ten stwierdził niedopuszczalność zażalenia skarżącego złożonego od skierowanego do niego pisma Burmistrza [...] z dnia [...] października 2019 r., [...] Pismo to zawierało informację o zakończeniu czynności egzekucyjnych w drodze wykonania zastępczego, o wykonaniu egzekwowanego obowiązku usunięcia odpadów oraz o kosztach usunięcia odpadów w wysokości [...] zł (wraz wezwaniem do ich uiszczenia). Objęte skargą postanowienie wydano w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy. Wskazanym wyżej pismem z dnia [...] października 2019 r. Burmistrz zawiadomił Z. G. na podstawie art. 133 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (na datę pisma tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 z późn. zm., obecnie Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 z późn. zm., dalej "u.p.e.a.") o zakończeniu czynności egzekucyjnych w drodze wykonania zastępczego, o wykonaniu egzekwowanego obowiązku usunięcia odpadów oraz o kosztach usunięcia odpadów w wysokości [...] zł wraz wezwaniem do ich uiszczenia. Pismo (i zarazem wezwanie) wystosowano w związku z przymusowym wykonaniem obowiązku usunięcia odpadów zgromadzonych na działce [...], położonej w miejscowości [...] (Z. G. występował w charakterze zobowiązanego). W powyższym piśmie nie zawarto żadnych pouczeń, poza trybem opłacenia kosztów usunięcia odpadów. Powyższe pismo organu zakwestionował Z. G. kierując do Kolegium za pośrednictwem Burmistrza wystąpienie datowane dnia [...] listopada 2019 r. Nie podał, że składa "zażalenie", niemniej powołał się w nim na "art. 141 K.p.a." (ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm. dalej "K.p.a."). Zaznaczył, że jego zdaniem kwota [...]jest absurdalna. Podkreślił, że ze skromnej renty nie jest w stanie jej pokryć. Z. G. wyjaśnił też, że "zupełnie nie rozumie, skąd taka wielka kwota. Rozumie, gdyby kosztowało to 10 czy 20 tysięcy, ale ta kwota jest zupełnie nieuzasadniona i nie odpowiada cenom rynkowym za taką usługę". W. Z. głowa datowane na [...] listopada 2019 r. Burmistrz [...] – określając je jako "wniosek o uchylenie postanowienia" – przekazał do Kolegium. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2019 r., [...] Kolegium "stwierdziło niedopuszczalność zażalenia". Zaznaczyło, że zawiadomienie z art. 133 § 1 u.p.e.a. nie ma formy postanowienia, a zatem nie przysługuje od niego zażalenie. W takim przypadku zażalenie Z. G. należało uznać za niedopuszczalne na podstawie art. 134 w zw. z art. 144 K.p.a. W skardze na rozstrzygnięcie Kolegium Z. G. obszernie opisał swoją sytuację osobistą, materialną i zdrowotną. Wyjaśnił, że kwota do zapłaty obejmująca aż [...] zł jest dla niego zawrotna i nie jest w stanie jej pokryć. Przedstawił też powody, dla których w jego ocenie koszty wykonania zastępczego nie powinny być naliczone w zaproponowanej kwocie. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga zawiera usprawiedliwione podstawy, niemniej inne, aniżeli wyłuszczone przez Z. G.. W ocenie Sądu Kolegium przedwcześnie potraktowało wystąpienie Z. G. datowane na dzień [...] listopada 2019 r. jako zażalenie. Pojawiło się w nim co prawda wskazanie na art. 141 K.p.a., niemniej szerszy kontekst prawny sprawy oraz wzgląd na ochronę praw skarżącego wymagał podjęcia pewnych czynności wyjaśniających w oparciu o art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 9 zd. 2 K.p.a. ("Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek"). W tym miejscu należy przypomnieć, że pismo Burmistrza z dnia [...] października 2019 r., [...] wieńczyło czynności egzekucyjne dotyczące obowiązku niepieniężnego. W związku z tym, że w stosunku do zobowiązanego Z. G. zastosowano środek egzekucyjny w postaci wykonania zastępczego, a następnie wykonanie to zostało przeprowadzone, obowiązkiem organu było zawiadomienie zobowiązanego o zakończeniu czynności egzekucyjnych w drodze wykonania zastępczego i o wykonaniu egzekwowanego obowiązku. Takie zawiadomienie z wykazem kosztów, znalazło wyraźną podstawę prawną – art. 133 § 1 u.p.e.a. (zresztą w nim przytoczoną) Przepisy normujące wykonanie zastępcze nie regulują wprost dalszych czynności procesowych, umożliwiających ewentualną obronę praw zobowiązanego. W konsekwencji kwalifikowanie i rozpoznawanie środków prawnych podjętych przez adresata zawiadomienia powinno odbywać się z uwzględnieniem przepisów, do których odsyła art. 135 u.p.e.a. Zgodnie z art. 135 u.p.e.a., w sprawach kosztów wykonania zastępczego, nieuregulowanych w art. 127-134 u.p.e.a., stosuje się przepisy art. 64c-65 u.p.e.a. Zastosowanie dotyczy więc kwestii nieuregulowanych w art. 127-134. Rozpatrzeniu w trybie art. 64c-65 u.p.e.a. podlega zatem przypadek, w którym organ zawiadomił zobowiązanego o zakończeniu czynności egzekucyjnych w drodze wykonania zastępczego i doręczył mu wykaz kosztów wykonania zastępczego. Skoro tak, to oznacza, że zgodnie z art. 135 w zw. z art. 64c § 7 u.p.e.a. obciążony kosztami zobowiązany, który może co prawda złożyć zażalenia, jest uprawniony w terminie 14 dni zażądać wydania postanowienia w sprawie kosztów wykonania zastępczego. Takie rozumienie odesłania zawartego w art. 135 nie było w orzecznictwie kwestionowane (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2019 r., II OSK 1653/17, czy z dnia 18 grudnia 2019 r., II OSK 330/18, orzeczenia.nsa.gov.pl). Dodać warto, że wykluczenie stosowania, w przypadku otrzymania przez zobowiązanego wykazu kosztów wykonania zastępczego, trybu określonego w art. 64c u.p.e.a., pozbawiałoby zobowiązanego podstawy do złożenia żądania wydania postanowienia w sprawie kosztów tego wykonania, a następnie kwestionowania wykazu w drodze zażalenia i skargi do sądu administracyjnego. Przenosząc powyższe na realia niniejszej sprawy należy uświadomić sobie, że w istocie Z. G., składając pismo datowane na [...] listopada 2019 r., nie tylko kwestionował, ale i domagał się rozliczenia kosztów wykonania zastępczego, które – jak zaznaczał – "nie rozumiał, w jaki sposób zostały ustalone". W ocenie Sądu Kolegium – zanim przyjęło, że pismo Z. G. z dnia [...] listopada 2019 r. jest niedopuszczalnym zażaleniem i zanim rozpoznało je jako takie – powinno było skierować do skarżącego wezwanie o zajęcie jednoznacznego stanowiska, czy jego intencją było na pewno wniesienie zażalenia (do czego skłania wskazana wzmianka o "art. 141 K.p.a."), czy jego wolą było, aby organ egzekucyjny wydał postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych w trybie art. 64c § 7 u.p.e.a. Kolegium powinno było przy tym pouczyć skarżącego (art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 9 zd. 2 K.p.a.), że zasadniczo pismo (i wezwanie) Burmistrza z dnia [...] października 2019 r., [...] nie jest zaskarżalnym postanowieniem, niemniej jest czynnością, od której – w terminie 14 dni – przysługuje prawo do wystąpienia przez zobowiązanego o wydanie postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych (art. 135 w zw. z art. 64c § 7 u.p.e.a.). Należy skarżącemu wskazać, że jeżeli na jego wniosek postanowienie w przedmiocie kosztów zostanie wydane, to uprawniony będzie on do dalszego jego kwestionowania w stosownym trybie. W ocenie Sądu powyższe wezwanie i pouczenie powinno być do Z. G. skierowane, gdyż w ten sposób zagwarantowana zostanie ochrona jego praw. Skarżący, jak wynika z okoliczności sprawy, zdaje się nie orientować w skomplikowanych skądinąd regulacjach postępowania egzekucyjnego, a do tego nie został w piśmie z dnia [...] października 2019 r., [...] pouczony o trybie z art. 135 w zw. z art. 64c § 7 u.p.e.a. Jeżeli Z. G. oświadczy, że jego wystąpienie z dnia [...] listopada 2019 r. jest wnioskiem o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, powinno ono zostać przekazane według właściwości do Burmistrza. Jeżeli natomiast skarżący stanowczo optował będzie za koniecznością potraktowania go jako zażalenia od pisma z dnia [...] października 2019 r., [...], to wówczas spełnione będą przesłanki do potraktowania go jako środek zaskarżenia spełniający przesłanki niedopuszczalności z art. 134 w zw. z art. 144 K.p.a. W tym stanie rzeczy Sąd orzekł o uchyleniu postanowienia Kolegium na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.). O kosztach postępowania nie orzekano, gdyż skarżący był z nich zwolniony. O wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego na zasadzie prawa pomocy referendarz sądowy orzeknie w odrębnym postanowieniu.