II SA/Gl 171/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędzia WSA Stanisław Nitecki, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 listopada 2020 r. sprawy ze skargi G. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia Dobry Start uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta J. z dnia [...] r. nr [...] UZASADNIENIE Pismem z dnia [...] r., oznaczonym jako "informacja", Wydział Spraw Rodzinnych i Alimentacyjnych Urzędu Miasta J. rozpatrzył pozytywnie wniosek G. W. (dalej: "skarżący") i jednorazowo przyznał mu świadczenie w ramach programu "Dobry Start", na córkę K. W. (ur. [...] r.) w wysokości 300,- zł., na okres od 1 do 31 sierpnia 2018 r. Świadczenie to zostało wypłacone skarżącemu w dniu 31 sierpnia 2018 r. Zawiadomieniem z dnia [...] r. Prezydent Miasta J. z urzędu wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia wysokości i zwrotu nienależnie pobranego przez skarżącego świadczenia w ramach wyżej wymienionego programu "Dobry Start". Prezydent Miasta J. decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (M.P. z 2018 r. poz. 514, w skrócie: "rozporządzenie"), uznał wypłaconą skarżącemu kwotę 300,- zł. za świadczenie nienależnie pobrane oraz naliczył odsetki na dzień [...] r. w wysokości 23,93- zł., a także zobowiązał do zwrotu tych kwot na wskazany rachunek bankowy, bowiem władza rodzicielska nad córką została powierzona jej matce. W odwołaniu z dnia 13 listopada 2019 r. skarżący wyjaśnił, że nie może ponosić odpowiedzialności za błąd "niekompetentnego pracownika" organu I instancji, któremu opisał własną sytuację życiową i złożył oświadczenie o wspólnym zamieszkiwaniu wraz z córką. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...] r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazało, że Sąd Okręgowy w K. w wyroku z dnia [...] r. sygn. akt [...] w pkt 2 orzekł, że wykonanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią córką skarżącego powierza się jej matce (J. W.), oraz nałożył na skarżącego obowiązek płacenia alimentów w wysokości 400,- zł. miesięcznie (pkt 3 wyroku), pozostawiając mu prawo do współdecydowania co do ważnych spraw córki, takich jak kształcenie, czy sposób leczenia. Z tego powodu skarżącemu nie przysługuje pełna władza rodzicielska nad córką, dlatego nie spełnia przesłanek do przyznania prawa do świadczenia "Dobry Start". W skardze z dnia 9 stycznia 2020 r. skarżący domagał się uchylenia obu wydanych w jego sprawie niekorzystnych decyzji. Zaznaczył, że przed wydaniem decyzji przyznającej świadczenie "Dobry Start" został wezwany telefonicznie do złożenia oświadczenia dotyczącego wspólnego zamieszkiwania z córką. Oświadczenie o tej treści zostało przez niego złożone. Podał w nim, iż od miesiąca lipca [...] r. zamieszkuje razem z córką, która rozpoczęła naukę w szkole średniej w J., a jej matka nie sprzeciwiła się takiej decyzji. Zatem w dacie złożenia wniosku przez skarżącego mieszkał razem z córką pod wspólnym adresem. W załączeniu skargi przedłożył sporządzone w dniu [...] r. dokumenty w postaci: oświadczenia matki, oświadczenia córki, zaświadczenia ze szkoły córki i zaświadczenia Spółdzielni Mieszkaniowej "A" w J., które ten fakt potwierdzają. Zdaniem skarżącego, od miesiąca lipca [...] r. matka córki odsyła skarżącemu alimenty, ponieważ uległo zmianie miejsce jej pobytu. Organ zatem nie ustalił, kto faktycznie wykonywał od lipca [...] r. opiekę nad córką. Powołując się na orzecznictwo w sprawach o świadczenia rodzinne i świadczenie +500 skarżący uznał, że każde świadczenie dla dziecka powinno przysługiwać temu rodzicowi, który faktycznie sprawuje nad nim opiekę. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a odnosząc się do zarzutów skargi jeszcze raz podniosło, że skarżącemu niesłusznie zostało wypłacone świadczenie "Dobry Start". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Sprawę niniejszą rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie przewidzianym w art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 z późn. zm.), w związku z § 1 zarządzenia nr 31 Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw i wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach dalszych działań profilaktycznych przeciwdziałających rozprzestrzenianiu się wirusa SARS-CoV-2. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając nie kieruje się zasadami słuszności czy celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji - art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej w skrócie: "p.p.s.a."). Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji Kolegium stanowiły przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie szczegółowych warunków realizacji rządowego programu "Dobry start" (M.P. z 2018 r. poz. 514, w skrócie, tak jak dotychczas: "rozporządzenie"). Rozporządzenie to zostało wydane na podstawie art. 187a ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (obecnie tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 821). Program ten został ustanowiony w celu wsparcia rodzin z dziećmi w ponoszeniu wydatków związanych z rozpoczęciem roku szkolnego, zatem ma na celu częściowe pokrycie tych wydatków na utrzymanie dziecka, które związane są z realizacją obowiązku szkolnego. Zgodnie z § 2 pkt 1 rozporządzenia prawo do tego świadczenia przysługuje obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 22 marca 2019r. o sygn. akt. II SA/Łd 96/19 (dostępnym w internetowej bazie orzeczeń NSA, dalej: "CBOS"), charakter i cel tego świadczenia winny mieć nadrzędne znaczenie przy ustalaniu praw do niego. Służy ono zaspokojeniu potrzeb dziecka, dbałości o jego dobro i ochronę. Skierowane jest natomiast do podmiotów, które sprawują opiekę nad dzieckiem. Tymczasem, ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny budzi wątpliwości, bowiem nie było przez organy orzekające w sprawie zakwestionowane, że córka skarżącego ze względu na pobieranie nauki mieszka wraz z nim od [...] roku życia, to jest od [...] r. Sprawa ta jest istotna, gdyż jednorazowo wypłacone skarżącemu w dniu 31 sierpnia 2018 r. świadczenie "Dobry start" w kwocie 300,- zł., dotyczyło okresu od 1 do 31 sierpnia 2018 r. i zostało uznane za nienależnie pobrane. Władza rodzicielska, jak wynika z przywołanego wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r. sygn. akt [...], nie została skarżącemu ograniczona, ale przysługuje obojgu rodzicom. Powierzenie tej władzy matce było zrozumiałe z uwagi na wiek córki w [...] r. ([...] lat). Wyrok ten nie zawiera również określenia miejsca jej zamieszkania. Zgodnie z treścią § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, w przypadku małoletnich dzieci świadczenie "Dobry start" przysługuje łącznie rodzicom. Należy zatem wyprowadzić z tego wniosek, że każdy z nich ma prawo do wystąpienia o przyznanie tego świadczenia w sytuacji, w której występuje pomiędzy nimi zbieg do tego prawa. Biorąc pod uwagę przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 2086, dalej: "k.r.i.o.") z sytuacją taką mamy do czynienia gdy obojgu rodzicom przysługuje władza rodzicielska i w konsekwencji każde z nich posiada takie samo, pełne prawo do opieki nad dzieckiem. Wtedy też każde z nich ma prawo złożyć wniosek o przyznanie przedmiotowego świadczenia (§ 10 ust. 1 rozporządzenia). Gdy opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez dwóch rodziców, to zgodnie z § 30 ust. 2 rozporządzenia, świadczenie wypłaca się temu z nich, kto pierwszy złożył wniosek. Zgodnie z § 30 ust. 1 rozporządzenia, w przypadku takiego zbiegu, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Teza, zgodnie z którą prawo do świadczenia "Dobry start" należy wiązać z osobą sprawującą faktyczną opiekę nad dzieckiem, znajduje uzasadnienie nie tylko w literalnym brzmieniu postanowień § 30 ust. 1 rozporządzenia, ale także w systemowej analizie § 30, w szczególności jego ust. 3 i 4, a ponadto w rezultatach wykładni celowościowej przepisów dotyczących tego świadczenia. Jak zauważono na wstępie, świadczenie to ma na celu wsparcie rodzin z dziećmi w ponoszeniu wydatków związanych z rozpoczęciem roku szkolnego, dlatego celowym jest przyznanie uprawnień w tym zakresie osobie, która faktycznie wydatki takie ponosi. Należy podzielić stanowisko, iż pojęcie "miejsce zamieszkania" należy szukać w przepisach ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm., dalej: "k.c"). Zgodnie z art. 25 k.c. miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. Można mieć jedno miejsce zamieszkania (art. 28 k.c.). Ustalenie zamiaru stałego pobytu, a więc woli stałego zamieszkiwania, powinno być oparte o kryteria zobiektywizowane. Samo zameldowanie nie dowodzi zamieszkiwania w danej miejscowości, czyli adres zameldowania nie przesądza o miejscu zamieszkania osoby fizycznej (por. postanowienie NSA z dnia 24 września 2014 r. sygn. akt I OW 96/14, CBOS). Miejsce zamieszkania jest konstrukcją prawną, na którą składają się dwa elementy - fizyczne przebywanie w danej miejscowości (corpus) i zamiar, wola stałego pobytu (animus). Oba elementy muszą występować łącznie. O miejscu zamieszkania rozstrzyga zawsze całokształt okoliczności konkretnej sprawy. Nie ulega wątpliwości, że w myśl § 31 ust. 2 pkt 1-3 rozporządzenia za nienależne pobrane świadczenie uważa się: świadczenia wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie, wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia, bądź wypłacone osobie innej niż osoba uprawniona do tego świadczenia, z przyczyn niezależnych od organu, który przyznał to świadczenie. W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji powołały się na wypłacenie skarżącemu świadczenia "Dobry start" mimo braku prawa do tego świadczenia, a więc przesłankę określoną w § 31 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia, jednocześnie nie ustalając, czy za ten sam okres od 1 do 31 sierpnia 2018 r. świadczenie to zostało wypłacone innej osobie uprawnionej, czyli matce. W tym stanie rzeczy, Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w związku z art. 135 p.p.s.a., postanowił uchylić zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, uznając je za obarczone tą samą wadą, polegającą na niezastosowaniu w sprawie § 30 ust. 1 w związku z § 31 rozporządzenia, w konsekwencji przedwczesne ustalenie, że wypłacone skarżącemu za okres od 1 do 31 sierpnia 2018 r. świadczenie "Dobry start" było przez niego nienależnie pobrane. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji rozważy podnoszone przez skarżącego twierdzenia oraz oświadczenia córki i jej matki, oraz ustali pod czyją opieką znajdowała się córka skarżącego od dnia [...] r., stosownie do zaprezentowanej w niniejszym uzasadnieniu wykładni prawa. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z uwag wyżej poczynionych.