II SA/Gl 696/22

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska,, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 października 2022 r. sprawy ze skargi L. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 4 marca 2022 r. nr SKO.4106.157.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Burmistrz Miasta M. decyzją z dnia 24 stycznia 2022 r., nr [...], działając na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej - k.p.a.), art. 17 i in. ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm. – dalej u.ś.r.), po rozpatrzeniu wniosku odmówił L. D. (dalej: strona, skarżący) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad M. G. W uzasadnieniu wskazano m. in., że osoba wymagająca opieki posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nadto, zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Strona nie jest zobowiązana do alimentacji. Nie zostały spełnione ww. przesłanki przyznania świadczenia wnioskodawcy. Strona złożyła odwołanie od ww. decyzji, w którym zarzuciła m. in., że wskutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego (z dnia 21 października 2014 roku, sygn. akt K 38/13), art. 17 ust. 1b u.ś.r. został uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje on prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Osoba wymagająca opieki traktuje wnioskodawcę jak syna (razem mieszkają). Nie ma innych osób, które mogłyby podjąć się opieki. Stąd wnioskodawca musiał zrezygnować z dobrze płatnej pracy. Świadczenie jest w pełni należne. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej SKO) decyzją z dnia 4 marca 2022 r., nr SKO.4106.157.2022, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że art. 17 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy, przewiduje wyjątek od wyrażonej w tym przepisie kolejności osób mogących ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jednak zgodnie z obowiązującymi przepisami osoba obca, wspólnie zamieszkująca z osobą wymagającą opieki, nie może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna, a osobą niepełnosprawną, wyróżnia grupę osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Strona złożyła skargę na ww. decyzję SKO, w której zarzuciła: 1) naruszenie zasad współżycia społecznego i słuszności; 2) brak uwzględnienia ciężkich i szczególnych okoliczności towarzyszących sprawie; 3) naruszenie art. 5 Kodeksu cywilnego. Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o zmianę decyzji i przyznanie prawa do świadczenia. W uzasadnieniu powtórzono argumentację z odwołania. Podano, że prawo to jest w pełni należne. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Podał, że działał na podstawie i w granicach prawa, a rozstrzygnięcie znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym. W uzasadnieniu powtórzył swą poprzednią argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2022 roku, poz. 329 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm. – dalej k.r.o.) stanowi, że obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 §1 k.r.o.). Zatem, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). W art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w ustawie – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Skarżący, jako osoba niespokrewniona z osobą wymagającą opieki, nie należy do kręgu osób podlegających obowiązkowi alimentacyjnemu. Sąd nie kwestionuje tego, że skarżący faktycznie sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawną osobą, wymagającą pomocy w codziennych czynnościach życiowych. Wskazać jednak należy, że konstrukcja prawna świadczenia pielęgnacyjnego jest tego rodzaju, że pomoc finansowa państwa była i jest sprzężona z obowiązkami alimentacyjnymi ciążącymi na osobach starających się o takie świadczenie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym konsekwentnie odmawia się uznania za uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego osoby nieobciążone obowiązkiem alimentacyjnym względem osób wymagających opieki (por. wyrok WSA w Poznaniu z 17 września 2020 r., sygn. IV SA/Po 652/20 i podane tam orzecznictwo). Skoro skarżący posiadał dobrze płatną pracę, to rozwiązaniem było w tej sytuacji utrzymanie jej i opłacanie innego opiekuna bez rezygnacji z zatrudnienia. Jest to praktyka bardzo powszechna, że osoby pracujące finansują opiekę nad inną osobą z własnego zarobku (albo w ramach alimentacji, albo dobrowolnie, nie będąc zobowiązane prawnie, ale odczuwając taki moralny obowiązek). Organ administracji publicznej nie działa na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego, w tym zasad współżycia społecznego i słuszności, ale – w tym przypadku – na podstawie przepisów u.ś.r., która zawiera konkretne przesłanki upoważniające do przyznania ww. świadczenia. Jeśli skarżący uważa, że nie są one sprawiedliwe, powinien swe pretensje kierować do ustawodawcy. Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 §1, 80, 107 §1 i 3, 138 §1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust. 1 pkt 1 – 4 u.ś.r., ani też innych przepisów, uzasadniających uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona w stopniu oczywistym podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.