II GSK 1277/10

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała (spr.) Sędziowie Magdalena Bosakirska NSA Joanna Kabat-Rembelska Protokolant Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezydenta Miasta W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 24 czerwca 2010 r. sygn. akt I SA/Gd 224/10 w sprawie ze skargi Prezydenta Miasta W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułu wykonawczego oddala skargę kasacyjną UZASADNIENIE Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. oddalił skargę Prezydenta Miasta W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu tytułu wykonawczego. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym: Prezydent Miasta W. (dalej: wierzyciel) wystawił na B. Sp. z o.o. z siedzibą w G. tytuł wykonawczy z dnia 21 października 2009 r., obejmujący należność z tytułu podatku od nieruchomości za okres IX, X, XI, XII 2008 r. Następnie tytuł wykonawczy przekazał Naczelnikowi Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. wraz wnioskiem o wszczęcie egzekucji. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2009 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. zwrócił tytuł wykonawczy wierzycielowi, powołując się na art. 29 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej u.o.p.e.a.) - uznając, że nie jest właściwym organem egzekucyjnym do wszczęcia i prowadzenia egzekucji oraz wskazał Prezydenta Miasta G. jako właściwy organ egzekucyjny uprawniony do prowadzenia egzekucji. Dyrektor Izby Skarbowej w G. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2009 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Zdaniem organu, w sytuacji gdy wierzycielowi będącemu jednocześnie organem egzekucyjnym nie jest znany znajdujący się na terenie jego działania majątek zobowiązanego, z którego może prowadzić egzekucję, to kieruje on tytuł wykonawczy do organu egzekucyjnego uprawnionego do dochodzenia należności pieniężnych, na którego terenie znajduje się majątek zobowiązanego. W sytuacji gdy zobowiązany nie posiada majątku, ani miejsca zamieszkania na terenie objętym właściwością Prezydenta Miasta W., to organ ten stosownie do art. 22 § 2 u.o.p.e.a. winien przekazać przedmiotowe tytuły wykonawcze do realizacji Prezydentowi Miasta G., jako organowi egzekucyjnemu uprawnionemu do dochodzenia tego samego rodzaju należności pieniężnych. W sytuacji gdy wszczęta przez ten organ egzekucja okaże się w całości lub w części bezskuteczna, to zgodnie z treścią § 6 ust. 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm. dalej: rozporządzenie wykonawcze), wierzyciel kieruje tytuł wykonawczy do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego celem prowadzenia egzekucji. Z akt sprawy nie wynika, aby wszczęto egzekucję, o czym świadczy brak klauzuli organu egzekucyjnego o skierowaniu tytułu do egzekucji, zamieszczonej w polu "G" urzędowego druku tytułu wykonawczego. Brak takiej klauzuli stanowi podstawę do zwrotu tytułu wykonawczego na podstawie art. 29 § 2 w związku z art. 27 § 1 pkt 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Reasumując organ wskazał, że postępowanie egzekucyjne nie zostało nawet wszczęte, dlatego też nie można mówić o jego bezskuteczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę podniósł, że zgodnie z art. 19 u.o.p.e.a. właściwość rzeczowa organu egzekucyjnego została ustalona prawidłowo. Sąd I instancji nie podzielił argumentacji Prezydenta Miasta W. powołującego się w skardze na błędną interpretację art. 19 § 1 i 2, art. 22 § 2 oraz art. 26 § 4 u.o.p.e.a. oraz § 6 ust. 3 i 5 rozporządzenia wykonawczego. Miasto W. jest gminą o statusie miasta i zgodnie z art. 1c ustawy o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 121, poz. 844 ze zm.) Prezydent Miasta W. jest organem podatkowym właściwym w sprawach podatków i opłat lokalnych. Zgodnie z art. 19 § 1 u.p.e.a. naczelnik urzędu skarbowego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, do zabezpieczania takich należności w trybie i na zasadach określonych w dziale IV, a także do realizacji wniosków obcych państw o udzielenie pomocy w zakresie art. 66a § 1 u.o.p.e.a. Właściwy organ gminy o statusie miasta jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, dla których ustalania lub określenia i pobierania jest właściwy ten organ (art. 19 § 2 u.o.p.e.a.). Sąd I instancji podzielił argumentację Dyrektora Izby Skarbowej, że w przypadku gdy zobowiązany nie posiada majątku ani miejsca zamieszkania na terenie objętym właściwością Prezydenta Miasta W.,natomiast posiada nieruchomość i mieszka na terenie G. - to organ ten powinien, z mocy art. 22 § 2 u.o.p.e.a. przekazać tytuł wykonawczy do realizacji Prezydentowi Miasta G. – jako organowi egzekucyjnemu uprawnionemu do dochodzenia tego samego rodzaju należności pieniężnych. Dopiero, gdy wszczęta przez ten organ egzekucja okaże się w całości lub w części bezskuteczna, to z mocy § 6 ust. 3 i 5 rozporządzenia wykonawczego, wierzyciel winien skierować tytuł wykonawczy do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego celem przeprowadzenia egzekucji, przy czym przeprowadzone czynności nie mogą budzić wątpliwości, że egzekwowane wierzytelności nie mogą być zaspokojone z jakiejkolwiek części majątku dłużnika. W tej zaś sprawie zasadnie podkreślono w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że brak klauzuli organu egzekucyjnego o skierowaniu tytułu do egzekucji (pole G) świadczy, że w sprawie trudno mówić o bezskuteczności egzekucji, skoro w ogóle jej nie wszczęto. Z mocy art. 29 § 2 i art. 27 § 1 pkt 10 u.o.p.e.a., brak klauzuli stanowi podstawę do zwrotu tytułu wykonawczego. W świetle powyższego przekazanie tytułu wykonawczego z dnia 21 października 2009 r. Naczelnikowi Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. nie było czynnością zgodną z przepisami prawa. Skargę kasacyjną na powyższe orzeczenie wniósł Prezydent Miasta W., zaskarżając je w całości, wnosząc o jego uchylenie i rozpoznanie skargi oraz o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego kosztów postępowania. Alternatywnie kasator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego kosztów postępowania. Skargą kasacyjną zarzucił: - błędną wykładnię art. 19 § 1 i 2 i art. 22 § 2 u.o.p.e.a. oraz § 6 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego przez przyjęcie, że właściwy organ gminy o statusie miasta może prowadzić postępowanie egzekucyjne w stosunku do należności, co do których wierzycielem jest inna gmina o takim statusie i przez uznanie, że w przypadku gdy zobowiązany nie posiada majątku ani miejsca zamieszkania na terenie objętym właściwością Prezydenta W. natomiast posiada nieruchomość i mieszka na terenie G., to organ ten powinien przekazać tytuł wykonawczy do realizacji Prezydentowi Miasta G. jako organowi uprawnionemu do dochodzenia tego samego rodzaju należności pieniężnych; - niewłaściwe zastosowanie § 6 ust. 5 rozporządzenia wykonawczego i przyjęcie, że na mocy tego przepisu wierzyciel winien skierować tytuł wykonawczy do właściwego naczelnika urzędu skarbowego celem przeprowadzenia egzekucji dopiero gdy wszczęta przez Prezydenta Miasta G. egzekucja okaże się bezskuteczna; - błędną wykładnię art. 29 § 2 i art. 27 § 1 pkt 10 u.o.p.e.a. poprzez przyjęcie, że brak klauzuli organu egzekucyjnego o skierowanie tytułu wykonawczego egzekucji świadczy o jej bezskuteczności. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł m.in., iż postępowanie egzekucyjne może być prowadzone, gdy organ gminy o statusie miasta jest jednocześnie właściwy miejscowo i rzeczowo, tzn. gdy jest właściwy do ustalania lub określania i pobierania należności pieniężnych oraz gdy na jego terenie znajduje się miejsce zamieszkania lub siedziba zobowiązanego. Twierdzenie powyższe nie odnosi się więc do przypadku, gdy zobowiązany zamieszkuje na terenie działania innego organu egzekucyjnego niż ustalony zgodnie z art. 19 § 2 u.o.p.e.a. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Wbrew zarzutom zawartym w skardze kasacyjnej, Sąd I instancji nie naruszył art. 19 § 1 i 2 u.o.p.e.a. przyjmując, iż (...) obowiązujące przepisy nie wykluczają możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez właściwy organ gminy o statusie miasta – a to w stosunku do należności, co do których wierzycielem jest inna gmina o takim statusie". W art. 19 § 2 u.o.p.e.a. została uregulowana wyłącznie kwestia właściwości rzeczowej właściwego organu gminy o statusie miasta, co wynika z treści tego przepisu. Zgodnie bowiem z tym przepisem właściwy organ gminy o statusie miasta, wymienionej w odrębnych przepisach oraz gminy wchodzącej w skład powiatu warszawskiego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, dla których ustalania lub określania i pobierania jest właściwy ten organ. W sprawie było zaś bezsporne, iż Prezydent Miasta W. jest organem podatkowym właściwym w sprawach podatków i opłat lokalnych, a więc należności pieniężnych o jakich mowa w art. 19 § 2 omawianej ustawy. Właściwość rzeczowa organu nie przesądza jednak o tym – jak twierdzi się w skardze kasacyjnej – iż samorządowy organ egzekucyjny uprawniony jest do prowadzenia egzekucji wyłącznie "własnych wierzytelności", czyli co do których orzeka o ich wysokości i dla których poboru jest właściwy. Gdyby – jak twierdzi kasator – postępowanie egzekucyjne mogło być prowadzone przez organ gminy o statusie miasta, który jest jednocześnie właściwy miejscowo i rzeczowo, to zbędna byłaby regulacja ustawowa dotycząca właściwości miejscowej organu. Tak jednak nie jest, co jednoznacznie wynika z treści art. 22 § 2 p.o.p.e.a. W myśl tego ostatniego przepisu właściwość miejscową organu egzekucyjnego należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego z zastrzeżeniem § 3. W sprawie zaś było bezsporne, iż siedziba zobowiązanego – B. Spółki z o.o. znajdowała się na terenie G., a zatem organem egzekucyjnym właściwym miejscowo był Prezydent Miasta G. W świetle powyższych rozważań nie budzi też wątpliwości stanowisko Sądu I instancji, iż dopiero wówczas, gdy wszczęta przez organ egzekucja okaże się w całości lub w części bezskuteczna, to z mocy § 6 ust. 3 i 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.) wierzyciel może skierować tytuł wykonawczy do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego celem przeprowadzenia egzekucji. W przedmiotowej zaś sprawie jeszcze nie wszczęto egzekucji, a zatem trudno jest mówić o jej bezskuteczności. Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 184 p.p.s.a.