III FZ 551/22

SENTENCJA Dnia 21 października 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 21 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 sierpnia 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1478/22 w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi M. T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej Warszawie z dnia 22 kwietnia 2022 r., nr 1401-IOM.4104.42.2022/EO w przedmiocie podatku od spadków i darowizn postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE 1. Postanowieniem z 24.08.2022 r. o sygn. III SA/Wa 1478/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi M. T. (dalej: skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 22.04.2022 r., nr 1401-IOM.4104.42.2022/EO, wydaną w przedmiocie podatku od spadków i darowizn odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 61 § 3 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.). 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. 2.1. Skarżąca w skardze zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, powołując się w uzasadnieniu na wadliwość rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji i nienajlepszą sytuację materialną. Skarżąca zaakcentowała, że wykonanie zaskarżonej decyzji może doprowadzić do wszczęcia postępowania egzekucyjnego i spowodować istotny uszczerbek w majątku skarżącej. 2.2. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu skarżąca nie wykazała, dlaczego wykonanie zaskarżonej decyzji miałoby spowodować powstanie znacznej szkody lub doprowadzić do trudnych do odwrócenia skutków. Skarżąca nie uprawdopodobniła ściśle przesłanek wstrzymania wykonania decyzji, nie złożyła bowiem stosownej argumentacji i dokumentacji. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji uznał, że samo złożenie wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu oraz przekonanie strony o wadliwości zaskarżonego aktu nie może stanowić wystarczającego uzasadnienia dla wstrzymania jego wykonania. Postrzegana przez skarżącą niezgodność działań organów administracji publicznej z prawem nie może przemawiać za zasadnością wniosków w postępowaniach wpadkowych. Byłby to wtedy rodzaj niedopuszczalnego prawnie "przedsądu". 3. Stanowisko skarżącej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 3.1. Skarżąca wniosła zażalenie na ww. postanowienie, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Warszawie owaz zasądzenie kosztów postępowania. Postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów: 1. art. 61 § 3 w związku z art. 6 ust 1 i 3 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z 4.11.1950 r. (Dz.U. 1993 Nr 61, poz. 284; dalej: EKPCz) oraz art. 45 Konstytucji RP z 2.04.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483, dalej: Konstytucja RP) przez bezpodstawne wydanie postanowienia odmawiającego wstrzymania wykonania decyzji i błędne uznanie, że skarżąca nie wykazała, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w razie wykonania decyzji, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki uzasadniające wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, ze względu na to, że wykonanie decyzji doprowadzi do powstania trudnych do odwrócenia skutków przejawiających się w tym, że realizacja zaskarżonej decyzji mogłaby spowodować poważne konsekwencje finansowe w majątku skarżącej, zaś prawidłowe zabezpieczenie postępowania i zrealizowanie prawa do sądu powinno umożliwić skarżącej weryfikację decyzji bez zagrożenia jej egzystencji; 2. art. 61 § 3 p.p.s.a. przez bezpodstawne wydanie odmowy wstrzymania zaskarżonej decyzji bez dokładnej analizy okoliczności i akt sprawy bowiem w przypadku prawidłowej analizy akt i okoliczności sprawy Sąd pierwszej instancji wydałby postanowienie wstrzymujące wykonanie decyzji z tego względu, że wykonanie decyzji doprowadzi do trudnych do odwrócenia skutków dla skarżącej, gdyż realizacja zaskarżonej decyzji może spowodować poważne konsekwencje finansowe w majątku skarżącej, które będą dla skarżącej trudne do odwrócenia; 3. art. 61 § 3 p.p.s.a. przez jego błędną wykładnię i w efekcie nieprawidłowe zastosowanie oraz wydanie postanowienia odmawiającego wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, podczas gdy istniała podstawa do wstrzymania wykonania decyzji, a brak jej wstrzymania doprowadzi do powstania trudnych do odwrócenia dla skarżącej skutków, przejawiających się w tym, że realizacja zaskarżonej decyzji mogłaby spowodować poważne konsekwencje finansowe w majątku skarżącej, a sam fakt, że przedmiotem decyzji jest zobowiązanie pieniężne, które jest zobowiązaniem odwracalnym i w przypadku jego nienależnego uiszczenia podlega zwrotowi z odsetkami dla skarżącej, tych trudnych do odwrócenia skutków w razie braku wstrzymania wykonania decyzji by nie zniwelował; 4. art. 61 § 3 p.p.s.a. przez wydanie postanowienia odmawiającego wstrzymania wykonania decyzji i błędne uznanie, że skarżąca nie wykazała, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w razie wykonania decyzji, ponieważ Sąd ograniczył się przy rozpoznaniu sprawy i wydaniu postanowienia odmawiającego wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji wyłącznie do okoliczności wskazanych przez skarżącą we wniosku mimo faktu, że Sąd rozpatrując wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji ma obowiązek uwzględnić z urzędu, a więc bez wniosku, okoliczności decydujące o wstrzymaniu bądź odmowie wstrzymania wykonania aktu lub czynności zaskarżonych do sądu, czego w przedmiotowej sprawie Sąd nie zrobił; 5. art. 61 § 3 p.p.s.a. przez bezpodstawne wydanie odmowy wstrzymania zaskarżonej decyzji bez dokładnej analizy okoliczności i akt sprawy, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik postępowania, bowiem w przypadku prawidłowej analizy akt i okoliczności sprawy Sąd pierwszej instancji wydałby postanowienie wstrzymujące wykonanie decyzji z tego względu, że wykonanie decyzji doprowadzi do trudnych do odwrócenia skutków dla skarżącej w związku z faktem, że realizacja zaskarżonej decyzji mogłaby spowodować poważne konsekwencje finansowe w majątku strony, a zebrany materiał dowodowy i okoliczności sprawy to potwierdzały; 6. art. 45 ust. 1 w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP przez jego niezastosowanie i wydanie postanowienia, które nie zabezpiecza praw skarżącej, zaś realizacja prawa do sądu stanie się w przypadku skarżącej iluzoryczna; 7. art. 141 § 4 p.p.s.a. przez wydanie postanowienia niezawierającego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz nieprzedstawienie stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia, co skutkuje uniemożliwieniem poznania procesu rozumowania, jaki doprowadził Sąd pierwszej instancji do tego, że nie wstrzymał on wykonania zaskarżonej decyzji, podczas gdy Sąd powinien odnieść się do wszystkich okoliczności sprawy i wyjaśnić podstawę swojego rozstrzygnięcia w sposób umożliwiający jego kontrolę instancyjną. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu. Stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, o których mowa w § 1 cytowanego artykułu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Użyte przez prawodawcę nieostre pojęcia "znaczna szkoda lub trudne do odwrócenia skutki" wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie przedstawionych okolicznościach, zobrazowanych przez zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy. Taka konkretyzacja jest obowiązkiem wnioskodawcy. Aby wniosek mógł być rozpatrzony pozytywnie, strona musi go poprzeć stosownymi twierdzeniami i dokumentami na okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Konieczne jest zatem wykazanie we wniosku szczegółowych przyczyn uzasadniających możliwość wystąpienia sytuacji, która spowoduje zajście choćby jednej z przesłanek wymienionych w art. 61 § 3 p.p.s.a. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie podkreślano, że podstawą badania zasadności wstrzymania wykonania decyzji lub aktu jest prawidłowo uzasadniony wniosek oraz zwracano uwagę na obowiązki ciążące w tym zakresie na wnioskodawcy. To w interesie strony leży takie sformułowanie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności, by powołane w nim okoliczności wskazywały na zajście w jej przypadku przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. oraz poparcie twierdzeń w tym zakresie stosownymi dokumentami. Sąd musi mieć o nich wiedzę i możliwość jej zweryfikowania, a dostarczenie odpowiednich informacji i dokumentów w tym zakresie obciąża stronę. Należy się więc zgodzić z WSA w Warszawie, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie tylko nie uprawdopodobniła zaistnienia przesłanek, które dawałyby podstawę do zastosowania środka ochrony tymczasowej, ale również nie przedstawiła jakiejkolwiek dokumentacji, wykazującej że wykonanie kwestionowanej decyzji może spowodować niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Także uzasadnienie zażalenia jest lakoniczne i nie podważa skutecznie argumentacji wojewódzkiego sądu administracyjnego. W zażaleniu skarżąca wyjaśniła, że konieczność zapłaty podatku, którego wysokość stanowi iloraz ponad 9 miesięcznych rent (4500 zł miesięcznie) doprowadzi do istotnych konsekwencji finansowych skarżącej. Nie przedstawiła przy tym żadnych dokumentów, a także nie wyjaśniła, jak obecnie kształtuje się jej sytuacja materialna. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że samo wskazanie przez skarżącą, że kwota wynikająca z zaskarżonej decyzji jest w jego ocenie "znaczna" nie uprawdopodabnia istnienia przesłanek do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, skoro twierdzeń tych nie poparto stosownymi dokumentami i wyliczeniami – niezależnie już od okoliczności, że trudna sytuacja materialna strony postępowania sądowoadministracyjnego nie jest sama w sobie przesłanką wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, jako że nie można utożsamiać przesłanek do udzielenia ochrony tymczasowej z przesłankami do przyznania prawa pomocy względnie udzielenia ulgi w spłacie zobowiązania podatkowego. Poza tym sam fakt istnienia obowiązku wykonania aktu administracyjnego nie może stanowić podstawy uzasadniającej pozytywne rozpatrzenie wniosku o wstrzymanie wykonalności. Tak samo zresztą, jak i wysokość zobowiązania objętego decyzją nie jest okolicznością, która co do zasady prowadziłaby do zaistnienia przesłanek z art. 61 § 3 p.p.s.a. Powyższej oceny nie może zmienić podniesiony dopiero na etapie zażalenia argument o ograniczeniu możliwości zarobkowych skarżącej z uwagi na status cudzoziemki, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpatruje ponownie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji, a jedynie bada zgodność z prawem podjętego w tej materii rozstrzygnięcia wojewódzkiego sądu administracyjnego, okoliczność spóźnionego przytoczenia argumentacji wspierającej wniosek tym bardziej wskazuje na jego niewyczerpujące uzasadnienie. Ponadto, wykonanie obowiązku o charakterze pieniężnym ma charakter odwracalny, gdyż pobrane kwoty mogą zostać zwrócone. W konsekwencji doprowadzenie do jego wykonania nie powoduje niebezpieczeństwa spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skarżąca nie wykazała okoliczności świadczących o wystąpieniu przesłanki niebezpieczeństwa wyrządzenia wykonaniem decyzji znacznej szkody, czy też spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o jakich mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a. W przedstawionym stanie faktycznym WSA w Warszawie zobligowany był więc odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, co też zgodnie z przepisami obowiązującego prawa uczynił. 4.2. Mając na uwadze powyżej przedstawioną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Sędzia NSA Stanisław Bogucki