II SA/Po 624/12

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Drzazga (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jolanta Szaniecka Sędzia WSA Tomasz Świstak Protokolant st. sekr. sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 listopada 2012 r. sprawy ze skargi A.K. na decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej 3091 w Poznaniu z dnia 13 kwietnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wypłaty ekwiwalentu; oddala skargę UZASADNIENIE II SA/Po 624/12 Uzasadnienie Decyzją z dnia 14 lutego 2012 r. Dowódca Jednostki Wojskowej 1156, po rozpoznaniu wniosku A.K. o zapłatę ekwiwalentu pieniężnego za pełnienie służby w godzinach nadliczbowych, na podstawie art. 104 ust. 1 i art. 60 ust. 1, 2, 4a i 5 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz.U. z 2008 r., Nr 141, poz. 892) oraz § 4 ust. 1, § 8 i 9 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 26 czerwca 2008 r. w sprawie czasu służby żołnierzy zawodowych (Dz.U. Nr 122, poz. 786), odmówił wypłaty żądanego ekwiwalentu. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że A.K. pełnił zawodową służbę woskową w Jednostce Wojskowej 1156 od dnia 1 marca 2007 r. W dniu 22 listopada 2009 r. skarżący popełnił na terenie jednostki przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji i chcąc uniknąć konsekwencji przewidzianych w art. 111 pkt 14 w związku z art. 94 ust. 6 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych tj. dyscyplinarnego zwolnienia i pozbawienia odprawy w związku ze skazaniem, w dniu 24 listopada 2009 r. wypowiedział stosunek służby, prosząc jednocześnie o skrócenie ustawowego, sześciomiesięcznego okresu wypowiedzenia do jednego miesiąca i zwolnienie ze służby z dniem 31 grudnia 2009 r. Dowódca przychylił się do prośby skarżącego i w dniu 24 listopada 2009 r. wydał rozkaz personalny nr 27 o skróceniu wypowiedzenia do jednego miesiąca i zwolnieniu A.K. ze służby w dniu 31 grudnia 2009 r. Skazanie karne skarżącego miało miejsce w dniu 4 lutego 2010 r. W dniu 31 grudnia 2009 r. organ wydał decyzję nr [...], przyznającą skarżącemu odprawę w wysokości 50% uposażenia zasadniczego i dodatkowe uposażenie roczne w wysokości 12/12 uposażenia zasadniczego. Skarżący się od niej nie odwołał, mimo nieprzyznania mu ekwiwalentu za służbę w godzinach nadliczbowych. Wniosek o wypłatę tego ekwiwalentu skarżący złożył w dniu 27 stycznia 2010 r. Zdaniem organu, skarżący sam pozbawił się możliwości otrzymania czasu wolnego w tym samym wymiarze w jakim wykonywał zadania służbowe w wymiarze przekraczającym ustalony tygodniowy czas służby, składając nagle wypowiedzenie i wniosek o skrócenie okresu wypowiedzenia. Ani ustawa o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, ani wydane na jej podstawie rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 26 czerwca 2008 r. w sprawie czasu służby żołnierzy zawodowych nie przewidują możliwości wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za "godziny nadliczbowe". Skarżący złożył od powyższej decyzji odwołanie, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i wypłaty ekwiwalentu. Zdaniem skarżącego, nie miał on możliwości wykorzystania czasu wolnego od służby, przysługującego mu zgodnie z art. 60 ust. 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, gdyż na jego wniosek skrócono mu okres wypowiedzenia. Skrócenie wypowiedzenia było zgodne z art. 114 ww. ustawy, zatem brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący utracił swoje ustawowe uprawnienia. W ocenie skarżącego, kwestia postępowań karnych prowadzonych przeciwko niemu nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Wprawdzie brak jest podstaw wynagrodzenia za niewykorzystany czas wolny przysługujący za pracę w godzinach nadliczbowych osobom pełniącym służbę, ale sytuacja skarżącego jest odmienna, bowiem nie pozostaje on obecnie w czynnej służbie wojskowej. W tej sytuacji powinny być, zdaniem skarżącego, zastosowane w drodze analogii przepisy Kodeksu pracy, tak aby nie pozbawiać skarżącego wypracowanych uprawnień. Po rozpatrzeniu odwołania, Dowódca J. W. 3091 decyzją z dnia 13 kwietnia 2012 r. odmówił uchylenia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy odnosząc się do treści odwołania, wskazał, że stosunek służby wojskowej nie jest stosunkiem pracy, jest stosunkiem prawno-administracyjnym uregulowanym autonomicznie przez ustawę o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i wydane na jej podstawie przepisy wykonawcze i dlatego nie można w drodze analogii stosować Kodeksu pracy. Powyższa decyzja organu odwoławczego jest przedmiotem skargi A.K. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i podtrzymał stanowisko zaprezentowane w odwołaniu. Jako podstawę prawną swojego żądania wypłaty ekwiwalentu pieniężnego wskazał przepisy art. 151 i 151 Kodeksu pracy. Skarżący wnosił o wypłatę wynagrodzenia w kwocie [...] zł, bowiem liczba nadgodzin w poszczególnych miesiącach sięgała 300, podczas gdy standardem była służba w wymiarze 240 godzin. Skarżący podniósł nadto, że brak wskazania w przepisach regulujących świadczenia wypłacane przy zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej należności za "nadgodziny", nie jest podstawą do braku możliwości wypłaty takiego świadczenia. Ustawodawca chciał bowiem, żeby czas wolny był wykorzystywany przez żołnierzy w naturze. Duża ilość wypracowanych przez skarżącego nadgodzin świadczy jednak o zaniedbaniach dowódcy w planowaniu czasu służby. Jeżeli nie zostaną pomocniczo zastosowane przepisy Kodeksu pracy, to dojdzie do naruszenia praw skarżącego, bowiem będzie on ponosił negatywne konsekwencje nieprawidłowego działania jego przełożonych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. W piśmie z dnia 31 lipca 2012 r. skarżący podtrzymał dotychczasowe stanowisko, podkreślając, że skorzystał z przysługującemu mu uprawnienia do skrócenia okresu wypowiedzenia, ale ta sytuacja nie może prowadzić do naruszenia jego praw poprzez pozbawienie go wynagrodzenia za przepracowanie 3 pełnych miesięcy (61 dni czasu wolnego należnego za przepracowane "nadgodziny"). |Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: | |Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.| |U. z 2002r., nr 153, poz. 1269) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami | |administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012, poz. 270 – dalej p.p.s.a.), ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów | |administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się więc do zbadania czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie | |naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, czy zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 kpa | |dokonano ustalenia stanu faktycznego a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji | |sporządzonym zgodnie z art. 107 kpa, a więc w sposób przekonujący. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak | |związany powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 p.p.s.a.). | |Skarga kontrolowana w powyższym zakresie podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. | |Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Dowódcy Jednostki Wojskowej 3091 z dnia 13 kwietnia 2012 r., utrzymująca w | |mocy decyzję Dowódcy Jednostki Wojskowej 1156 z dnia 14 lutego 2012 r., odmawiającą A.K. wypłaty ekwiwalentu pieniężnego za pełnienie| |służby w godzinach nadliczbowych. | |Artykuł 60 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t. jedn. Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. | |593 ze zm.), dalej ustawa, stanowi, że wymiar czasu służby żołnierzy zawodowych jest określony ich zadaniami służbowymi. Zgodnie z | |art. 60 ust. 2 tej ustawy zadania służbowe żołnierzy zawodowych powinny być ustalane przez przełożonych w sposób pozwalający na ich | |wykonywanie w ramach czterdziestu godzin służby w tygodniu. Wykonywanie zadań służbowych nie może przekraczać przeciętnie | |czterdziestu ośmiu godzin w tygodniu, w czteromiesięcznym okresie rozliczeniowym. W zamian za czas służby przekraczający czterdzieści| |godzin służby w tygodniu, żołnierzowi zawodowemu przysługuje czas wolny od służby w takim samym wymiarze. | |Działając na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego art. 60 ust. 5 ustawy, Minister Obrony Narodowej określił, w drodze | |rozporządzenia, dodatkowe dni wolne od służby, rozkład czasu służby w tygodniu, sposób udzielania czasu wolnego oraz sposób | |prowadzenia ewidencji czasu służby, a także okoliczności powodujące przekroczenie tygodniowego czasu służby, wskazując w | |szczególności jak wyznaczyć rozkład czasu służby w tygodniu, aby ustalić zadania służbowe w ramach czterdziestu godzin w | |pięciodniowym tygodniu służby. | |Kwestie te, w obecnym stanie prawnym, reguluje rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 26 czerwca 2008 r. w sprawie czasu | |służby żołnierzy zawodowych. (Dz. U. Nr 122, poz. 786), które zastąpiło poprzednio obowiązujące rozporządzenie Ministra Obrony | |Narodowej z dnia 29 sierpnia 2006 r w sprawie dodatkowych dni wolnych od służby oraz rozkładu czasu służby żołnierzy zawodowych. (Dz.| |U. Nr 161, poz. 1138). W poprzednich przepisach rekompensowanie ponadnormatywnego czasu służby następowało przez udzielenie dni | |wolnych od służby (§ 6, 9, 10 rozporządzenia). W obecnie stanie prawnym, rozporządzenie z dnia 26 czerwca 2008 r. reguluje te kwestie| |w § 8 – 10. | |Powyższe przepisy nie przewidują możliwości rekompensowania ponadnormatywnego czasu służby dodatkowym wynagrodzeniem. | |Nie ma również podstaw do przyjęcia, iż taka zamiana dopuszczalna jest przy zwalnianiu żołnierza ze służby w sytuacji, gdy do daty | |zwolnienia, za ponadnormatywny czas służby nie udzielono mu czasu wolnego. Takiej możliwości nie przewidują przepisy regulujące | |wypłatę należności przy zwalnianiu ze służby. | |W myśl art. 95 ustawy żołnierzowi zwolnionemu z zawodowej służby wojskowej, niezależnie od odprawy, o której mowa w art. 94, | |przysługują następujące należności pieniężne: | |1/ przez okres jednego roku po zwolnieniu ze służby wypłacane co miesiąc świadczenie pieniężne w wysokości kwoty uposażenia | |zasadniczego wraz | |z dodatkami o charakterze stałym, należnego w ostatnim dniu pełnienia służby, | |2/ ekwiwalent pieniężny za urlop wypoczynkowy, w tym za dodatkowy urlop wypoczynkowy, niewykorzystany w roku zwolnienia ze służby | |oraz za lata poprzednie, nie więcej jednak niż za trzy lata, | |3/ dodatkowe uposażenie roczne za rok, w którym nastąpiło zwolnienie ze służby, | |5/ gratyfikacja urlopowa niewykorzystana w roku zwolnienia ze służby, | |6/ zwrot kosztów jednorazowego przejazdu żołnierza i członków jego rodziny oraz zwrot kosztów przewozu urządzenia domowego do | |obranego przez żołnierza miejsca zamieszkania w kraju - w wysokości i na zasadach określonych jak dla żołnierzy zawodowych | |przeniesionych do pełnienia służby w innej miejscowości. | |Skoro przepis ten jednoznacznie wskazuje na należności przysługujące żołnierzowi zwalnianemu ze służby i nie przewiduje ekwiwalentu | |za niewykorzystany czas wolny za ponadnormatywną służbę, to uwzględniając fakt, iż ustawodawca taki ekwiwalent przewidział za | |niewykorzystany urlop wypoczynkowy, w tym dodatkowy urlop wypoczynkowy, można stwierdzić, iż gdyby ustawodawca miał taki zamiar, tj. | |zamiany także niewykorzystanego czasu wolnego na ekwiwalent pieniężny, to tego rodzaju należności byłyby wskazane w przepisach. | |Również we wcześniejszych aktach prawnych, a mianowicie w rozporządzeniach Ministra Obrony Narodowej z dnia 22 stycznia 2002 r. w | |sprawie czasu służby żołnierzy zawodowych oraz zasad udzielania czasu wolnego za wykonywanie zadań służbowych poza normalnymi | |godzinami służby (Dz. U. Nr 10, poz. 100) oraz z dnia 27 stycznia 2004 r. w sprawie dodatkowych dni wolnych od służby oraz rozkładu | |czasu służby żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 16, poz. 161), również nie przewidywano możliwości zamiany niewykorzystanego czasu pracy| |na ekwiwalent pieniężny. | |Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie ma też żadnych podstaw do przyjęcia unormowań zawartych w innych pragmatykach służbowych. | |Wskazuje na to wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 IV 2009 r., I PK 221/08, Lex 653425, w którym stwierdzono, że uprawnienie oraz sposób | |wykorzystania czasu wolnego w zamian za czas ponadnormatywnej służby podlegają różnej regulacji w pozapracowniczych stosunkach | |służbowych, co oznacza, że regulacje pragmatyk dotyczących danej grupy funkcjonariuszy nie mogą być wprost ani w drodze analogii | |stosowane do funkcjonariuszy podlegających innym pragmatykom. Sąd Najwyższy wskazał też w powyższym wyroku, że w utrwalonej | |judykaturze Sądu Najwyższego oraz Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości przyjmuje się, iż regulacje określające prawo do czasu | |wolnego, przysługującego w zamian za ponadnormatywny czas pracy lub służby, mają na celu i realizują przede wszystkim podstawowe | |prawo do ochrony zdrowia oraz bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników bądź służby funkcjonariuszy służb mundurowych. Oznacza to, | |że nieusprawiedliwione są oczekiwania zmierzające do osiągnięcia innych celów, w tym względy ekonomiczne, które nie mogą i nie | |powinny zastępować ani rekompensować finansowo obowiązku udzielania równoważnego czasu wolnego w zamian za czas pełnienia | |ponadnormatywnej służby. W szczególności przyjmuje się, że w zamian za ponadnormatywny czas pracy lub służby powinien być udzielony | |równoważny wolny czas odpoczynku, a w razie jego niewykorzystania nie przysługują żadne inne rekompensaty finansowe (materialne) niż | |określone wyraźnymi przepisami prawa. W ocenie Sądu Najwyższego, brak w ustawie pragmatycznej wyraźnego przepisu prawa uprawniającego| |do uzyskania rekompensaty pieniężnej za czas wolny od służby w zamian za czas pełnienia ponadnormatywnej służby, który powinien być | |wykorzystany najpóźniej do dnia zwolnienia ze służby, wyklucza możliwość dochodzenia roszczeń majątkowych o świadczenia pieniężne, | |które nie wynikają expressis verbis ze stosunku służby. | |Nietrafny jest też pogląd skarżącego, że istniejącą lukę prawną w odniesieniu do sytuacji prawnej skarżącego należy wypełnić poprzez | |stosowanie przepisów Kodeksu pracy, bowiem do żołnierzy zawodowych przepisy tego aktu prawnego nie mają zastosowania. | |Wskazać należy, że stosunek służbowy żołnierzy zawodowych ma charakter administracyjnoprawny, tym samym zasadniczo różni się od | |stosunku pracy o charakterze cywilnoprawnym. Analiza przepisów ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i aktów wykonawczych | |prowadzi do wniosku, iż zawiera ona pełną regulację dotyczącą czasu służby i udzielania czasu wolnego, a ustawodawca w żadnej kwestii| |nie przewiduje odesłania do stosowania przepisów Kodeksu pracy. | |Należy jedynie wskazać na naruszenie przez organ odwoławczy przepisu art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, który| |w przypadku rozstrzygnięcia organu odwoławczego zgodnego z rozstrzygnięciem organu pierwszej instancji, przewiduje utrzymanie w mocy | |zaskarżonej decyzji. W niniejszej sprawie organ odwoławczy użył w sentencji decyzji sformułowania "odmawia uchylenia zaskarżonej | |decyzji", ale to uchybienie to nie miało istotnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. | |W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. | | |