I FZ 536/15

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Barbara Wasilewska, , , po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 października 2015 r. sygn. akt I SA/Rz 399/15 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi M.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 16 lutego 2015 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania podatkowe spółki. postanawia oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 października 2015 r., sygn. akt I SA/Rz 399/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek M.P. (dalej zwanego: "skarżącym" lub "wnioskodawcą") o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 16 lutego 2015 r. w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki. Ze stanu faktycznego przedstawionego przez Sąd I instancji wynika, że skarżący zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym podał, że gospodaruje samodzielnie, nie posiada jednak jakiegokolwiek majątku ani źródła dochodów. W wyniku sądowego wezwania złożył dodatkowe oświadczenie, w ramach których wyjaśnił, że nie posiada żadnych rachunków bankowych, kart kredytowych oraz środków transportu. Zamieszkuje u rodziców, którzy ponoszą całkowite koszty jego utrzymania. Stwierdził także, że to właśnie rodzice pokryli koszty ustanowienia w sprawie zawodowego pełnomocnika, z którego usług korzysta. Niezależnie od powyższego skarżący wyjaśnił, że pozostaje bez pracy, nie jest jednak zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Nie korzysta przy tym z pomocy społecznej, zaś wartość pomocy udzielanej mu przez rodziców oszacował na kwotę 1.000 zł miesięcznie. Oceniając wniosek strony Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał, że zachodzą przesłanki do zastosowania wobec niego prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący występując o przyznanie prawa pomocy utrzymywał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jednakże, jak wynika z przedstawionych przez niego informacji, faktycznie pozostaje całkowicie na utrzymaniu rodziców, w których domu mieszka. Sąd zaznaczył, że skarżący zignorował pismo sądowe, na mocy którego został wezwany również do przedstawienia sytuacji materialnej jego rodziców. W ocenie Sądu I instancji odmawiając przedstawienia tych danych skarżący przesądził o negatywnym załatwieniu jego wniosku, gdyż nie można było stwierdzić czy spełnia on przesłanki uzyskania wsparcia w postaci prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił obrazę art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."), przez odmówienie prawa pomocy, pomimo tego, że wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Zaznaczył, że nie uzyskuje nawet minimalnego wynagrodzenia, co statuuje go wśród osób egzystujących na skraju ubóstwa. Mając powyższe na uwadze strona skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zaznaczyć, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada odpłatności drogi sądowej. Jednak jej realizacja nie powinna naruszać prawa obywateli do sądu. Z tej przyczyny powstała instytucja zwolnienia od kosztów sądowych, której realizację stanowią m.in. wskazane w sprawie przepisy dotyczące przyznania prawa pomocy. Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Jednakże ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 P.p.s.a. może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z możliwości uregulowanej w art. 255 P.p.s.a. Sąd I instancji skorzystał, uznając, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF nie były wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Przypomnieć należy, że strona skarżąca została, na mocy zarządzenia z dnia 20 lipca 2015 r., wezwana do przedłożenia szeregu dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej skarżącego oraz jego rodziców pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie przedłożonych dotychczas informacji stanie majątkowym. Skoro zaś do wyłącznej oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki, to uchylając się od przedstawienia wymaganej przez sąd dokumentacji strona skarżącą winna liczyć się z przyjęciem, że brak będzie wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione bądź też niemożliwe okaże się ocenienie sytuacji finansowej, w której się obecnie znajduje. Strona uchylając się od przedłożenia dokumentów w żądanym przez Sąd I instancji zakresie de facto uniemożliwiła dokonanie oceny aktualnej sytuacji finansowej, w której się znajduje. Strona nie wyjaśniła również dlaczego nie nadesłała wymaganych dokumentów. W tej sytuacji za odpowiadające prawu należało uznać stanowisko przyjęte przez Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu. Na marginesie można wskazać ponadto, że również w drugiej ze spraw prowadzonej z udziałem skarżącego w przedmiocie prawa pomocy Sąd I instancji nie przychylił się do wniosku strony, mimo że strona zastosowała się do sądowego wezwania i przedstawiła dane dotyczące sytuacji majątkowej swoich rodziców (postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt I SA/Rz 400/15) . Sąd uznał bowiem, że zestawienie dochodów uzyskiwanych przez osoby pozostające ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym do wysokości wymaganego wpisu od skargi wynoszącym – podobnie jak w niniejszej sprawie – 500 zł, prowadzi do wniosku, że uiszczenie kwoty wpisu nie spowoduje konsekwencji w postaci pozbawienia skarżącego i jego domowników środków utrzymania. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.