II OZ 1320/14

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt II SAB/Bk 50/13 dotyczące cofnięcia przyznanego prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E. S. na przewlekłość postępowania Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Wysokiem Mazowieckiem w przedmiocie postępowania egzekucyjnego postanawia: oddalić zażalenie UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 6 maja 2014 r. sprawy ze skargi E.S. na przewlekłe prowadzenie postępowania egzekucyjnego przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Wysokiem Mazowieckiem postanowił odrzucić skargę oraz zwrócić Skarżącemu kwotę 100 złotych tytułem wniesionego wpisu sądowego. W wyniku rozpoznania wniosku E.S. (dalej jako skarżący) z dnia [...] maja 2014 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w celu złożenia skargi kasacyjnej), uzupełnionego urzędowym formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] czerwca 2014 r. referendarz sądowy postanowieniem z dnia 6 czerwca 2014 r. przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Referendarz sądowy ocenił, że wysokość osiąganego stałego miesięcznego dochodu (renta w wysokości 465,14 zł, oraz roczny czynsz dzierżawny w wysokości 1.000 zł i zwrot podatku akcyzowego w kwocie 1.200 zł na rok) w połączeniu z posiadanym zadłużeniem oraz brakiem zgromadzonych oszczędności pozwalają na stwierdzenie, że Skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 21 października 2014 roku cofnął Skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego przyznane mocą wspomnianego wyżej postanowienia referendarza sądowego. Sąd powołując się na treść art. 249 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. dalej jako P.p.s.a.) wskazał, że cofnięcie prawa pomocy może nastąpić w wypadku, gdy strona wprowadziła Sąd w błąd, co do swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej czy zdolności płatniczych. Na potwierdzenie słuszności przyjętego rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący podał, że źródłem jego stałego miesięcznego utrzymania pozostaje renta w wysokości 465,00 zł. Otrzymuje również czynsz dzierżawny w wysokości 1.000 zł oraz uzyskał jednorazowy dochód z tytułu: zwrotu podatku akcyzowego w kwocie 1.200 zł oraz kosztów sądowych – 290 zł. W skład jego majątku wchodzą: nieruchomość rolna o powierzchni 18 ha oraz drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r. Aktualnie ma zaległości w płaceniu bieżących rachunków oraz toczą się w stosunku do niego postępowania egzekucyjne na kwotę 14.000, co znacznie ogranicza produkcję rolną. W złożonym wniosku ([...] czerwca 2014 r.) skarżący nie wspomniał natomiast, że w dniu [...] stycznia 2013 r. została zasądzona na jego rzecz tytułem spłaty kwota [...] zł. Zdaniem Sądu świadczyło to o tym, iż ujawnione okoliczności faktyczne poddają w wątpliwość rzetelność oświadczenia Skarżącego, z którego wynika, że ma niskie dochody i wysokie zadłużenie. Sąd stwierdził, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy Skarżący nie przedstawił swojej sytuacji materialnej w sposób wyczerpujący, albowiem zataił informację o uzyskanej spłacie. Nadto z wniosku organu nadzoru budowlanego wynikało, że prowadzone przez Skarżącego gospodarstwo prosperuje bardzo dobrze. Świadczy o tym fakt posiadania maszyn rolniczych wysokiej jakości oraz hodowla kilkunastu sztuk bydła. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał dane przedstawione przez Skarżącego za niewiarygodne i z tego względu nie mogące stanowić podstawy do udzielania prawa pomocy. W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie okazało się, że okoliczności, na podstawie których przyznano prawo pomocy, nie istniały, albowiem Skarżący zataił przed Sądem istotne fakty mogące mieć znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Sąd zaznaczył, że podnoszona przez Skarżącego okoliczność, iż nie może dysponować zasądzoną kwotą spłaty, gdyż znajduje się ona w depozycie sądowym i jest zajęta przez komornika, nie znajdowała potwierdzenia w informacji uzyskanej z Sądu. Wynikało z niej bowiem, że z kwoty będącej w depozycie sądowym komornik dokonał zajęcia jedynie w wysokości 1.421,26 zł. W ocenie Sądu I instancji w tych okolicznościach zasadnym było cofnięcie Skarżącemu udzielonego prawa pomocy w oparciu o art. 249 w zw. z art. 263 P.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł Skarżący reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu domagając się jego uchylenia ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku. Pełnomocnik Skarżącego zarzucił, że Sąd I instancji wydał zaskarżone postanowienie z naruszeniem art. 249 w zw. z art. 263 P.p.s.a. Sąd bowiem dokonał błędnej wykładni tych przepisów co skutkować miało niewłaściwym ich zastosowaniem i wadliwym przyjęciem, że okoliczności na podstawie których przyznano prawo pomocy Skarżącemu nie istniały. W uzasadnieniu pełnomocnik stwierdził, że Inspektorat Nadzoru Budowlanego, na którego wniosku o cofnięcie prawa pomocy oparł się Sąd, nie jest organem, który posiada wiedzę na temat ilości i jakości gruntów posiadanych przez skarżącego. Nie posiada też wiedzy na temat składników majątku skarżącego, w szczególności jakiej wartości są posiadane przez niego maszyny, jaki jest ich status. Zatem treść wniosku Powiatowego Inspektora nadzoru Budowlanego nie poparta dowodami nie powinna być brana pod uwagę przy ocenie sprawy przez Sąd. Co do pieniędzy złożonych w depozycie Skarżący stwierdził, że nie ukrywał przed Sądem, że pieniądze te zostały złożone do depozytu sądowego. Wskazał, że nie korzysta z tych pieniędzy, albowiem nie zgadza się z postanowieniami Sądów wskazanymi przez Sąd I instancji w treści zaskarżonego postanowienia. Dlatego też złożył skargę kasacyjną na postanowienie Sądu Okręgowego w Łomży. Skarżący uważa, że na skutek rozpoznania skargi kasacyjnej zmianie może ulec zarówno kwota spłaty, jak również fakt posiadania przez skarżącego pieniędzy znajdujących się w depozycie sądowym. Skarżący uznał, że dopóki skarga kasacyjna nie jest rozpoznana to pieniądze w depozycie nie są jego własnością. Podkreślił, że pieniądze te zostały zajęte przez komornika sądowego. Dalej skarżący wskazał, że z uwagi na stan zdrowia, zaległości w opłatach, ograniczenie produkcji rolnej dalej kwalifikuje się do udzielenia mu pomocy prawnej w zakresie całkowitym. Nie wprowadzał Sądu w błąd co do swojej sytuacji materialnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 249 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte w całości lub w części, jeżeli się okaże, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczeń strony mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w razie potrzeby przedstawione przez stronę dowody. Z powyższego wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym. Cofnięcie prawa pomocy może nastąpić wyłącznie po wykazaniu, że strona wprowadziła sąd w błąd co do swojej sytuacji majątkowej, rodzinnej czy zdolności płatniczych lub, że sytuacja ta i zdolności płatnicze uległy znaczącej poprawie po wydaniu postanowienia o przyznaniu prawa pomocy. W każdym wypadku cofnięcie przyznania prawa pomocy powinno być poprzedzone przeprowadzeniem wnikliwego postępowania wyjaśniającego, które pozwoli na jednoznaczne ustalenie wystąpienia przesłanki wymienionej w art. 249 P.p.s.a. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy zgodzić się z dokonaną przez Sąd I instancji oceną sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącego, co znajduje swoje uzasadnienie w dokonanej przez Sąd I instancji analizy okoliczności sprawy, oświadczeń uczestnika postępowania T. M. oraz przekazanych przez Sądy powszechne orzeczeń, które mają bezpośredni wpływ na sytuację majątkową skarżącego w momencie kiedy składał oświadczenia na potrzeby przyznania prawa pomocy. Zwolnienie skarżącego z kosztów sądowych i ustanowienie dla niego radcy prawnego zostało oparte o możliwości płatnicze skarżącego wynikające z sytuacji finansowej i rodzinnej opisanej przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] czerwca 2014 r. Zasadnicze znaczenie dla oceny prawidłowości skarżonego postanowienia Sądu I instancji ma posiadany przez skarżącego od dnia [...] kwietnia 2014 r. depozyt sądowy w kwocie [...] zł, uzupełniony w dniu [...] czerwca 2014 r, kwotą [...] zł. Zatem już w dniu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący mógł dysponować kwotą, która niewątpliwie umożliwiała pokrycie kosztów postępowania przez sądem. Twierdzenie skarżącego, że została ona zajęta przez komornika jest chybione albowiem jak wynika z akt sprawy zajęcie dotyczyło jedynie kwoty 1.421,256 zł. Warto zaznaczyć, że oceniając możliwości finansowe strony na potrzeby prawa pomocy bierze się pod uwagę nie tylko to jakim majątkiem faktycznie i rzeczywiście dysponuje ale także jakie ma on możliwości finansowe. Chodzi o to jakim majątkiem mógłby rzeczywiście dysponować gdyby wykorzystał możliwości finansowe, które posiada np. zadysponowanie majątkiem, zaciągnięcie pożyczki, dokonanie oszczędności w wydatkach, które nie zaliczają się do koniecznych wydatków jego utrzymania. Fakt, że Skarżący uważa, że środki w depozycie nie są jego własnością dopóki sprawa zniesienia współwłasności nie zostanie ostatecznie rozstrzygnięta wyrokiem Sadu Najwyższego nie ma znaczenia dla oceny jego obiektywnej sytuacji finansowej. To, że skarżący mimo możliwości nie chce skorzystać ze środków zgromadzonych w depozycie sądowym nie znaczy, że należy uznać go za osobę ubogą. Wskazanie posiadania, czy też możliwości posiadania tak znacznej kwoty powinna być zgłoszona Sądowi na etapie rozpoznawania wniosku o udzielenie prawa pomocy. Niewątpliwie skarżący zataił tą informację mając nadzieję, że Sąd nie dowie się o jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Ujawnienie tej okoliczności w innym postępowaniu musiało zostać zweryfikowane, co zostało dokonane przez Sąd I instancji. W wyniku podjętych czynności wyjaśniających Sąd utwierdził się w przekonaniu, że wiarygodność oświadczeń skarżącego co do jego stanu majątkowego zasadniczo odbiega od przesłanek umożliwiających udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zarzut skarżącego, że Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego złożył wniosek o cofnięcie udzielonego skarżącemu prawa pomocy uzasadniając to posiadanym przez skarżącego majątkiem i innymi niż ujawnione przez skarżącego dochody, bez wskazania dowodów na potwierdzenie podniesionych okoliczności nie ma znaczenia dla sprawy. Sąd I instancji co prawda przywołał okoliczności wskazane w tym wniosku ale miało to na celu jedynie potwierdzenie tezy, że skarżący zataił informacje mające znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy. To jakiej klasy gleba należy do skarżącego i jakie środki majątkowe, o jakiej wartości posiada skarżący nie były przedmiotem oceny Sądu I instancji. Chodziło o wykazanie, że skarżący wybiórczo przedstawił swoją sytuację materialną, która była warunkiem udzielenia mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że Sąd I instancji zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że w istocie na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w dniu [...] czerwca 2014 r. nie istniały okoliczności przemawiające za udzieleniem skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Zatem po weryfikacji oświadczeń skarżącego w zestawieniu ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym w postaci oświadczeń T. M. oraz treści postanowień Sądów powszechnych należało przyjąć, że E. S. należało cofnąć udzielone postanowieniem referendarza sądowego z dnia 6 czerwca 2014 r. prawo pomocy obejmujące zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.