II SA/Ol 720/10

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędziowie Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Protokolant Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2010 r. sprawy ze skargi S. G. na postanowienie Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia "[...], nr "[...]" w przedmiocie wydania zaświadczenia oddala skargę. UZASADNIENIE Wnioskiem datowanym na dzień "[...]" (data wpływu do organu "[...]") S. G. zwrócił się do Wojskowej Komendy Uzupełnień w "[...]" o wydanie zaświadczenia potwierdzającego odbywanie pracy przymusowej w Powszechnej Organizacji Służba Polsce. Wskazał, iż był wcielony do "[...]" Hufca Pracy od "[...]" (praca przy budowie lotniska wojskowego), a od "[...]" został przeniesiony do "[...]" Brygady POSP w "[...]" (praca przy budowie wzmocnień ziemnych nad bunkrami z materiałami wybuchowymi). Zwolnienie ze służby nastąpiło "[...]". Do wniosku załączył kserokopie stron "Legitymacji junackiej" nr "[...]". potwierdzających, że w chwili wydania legitymacji posiadał przydział służbowy do "Hufca wiejskiego SP "[...]"", "dnia (zapis nieczytelny) przeniesiony do "[...]" Brygady POSP", "dnia "[...]" przeniesiony do "[...]" Brygady POSP", "dnia "[...]" przeniesiony do Hufca wiejskiego SP". Wojskowy Komendant Uzupełnień w "[...]" postanowieniem Nr "[...]" z dnia "[...]" odmówił S. G. wydania zaświadczenia o odbywaniu pracy przymusowej w PO Służba Polsce w okresie od "[...]" do "[...]". Jako podstawę prawną orzeczenia podał art. 219 w zw. z art. 218 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako: k.p.a.). Podniósł m.in., że w "Karcie ewidencyjnej" S. G., będącej w posiadaniu WKU w "[...]" i stanowiącej jedyne źródło informacji na temat przebiegu jego służby wojskowej, istnieją zapisy o odbywaniu przez niego służby wojskowej w JW "[...]" w okresie "[...]" – "[...]". Wprawdzie w pkt. 11 Karty ewidencyjnej "Przysposobienie wojskowego, zawodowe i wychowanie fizyczne" istnieje zapis: ,,"[...]" Brygada "[...]" 4 miesiące w r. "[...]", "[...]" Brygada "[...]" 2 miesiące w r. "[...]", lecz miało to miejsce przed powołaniem wnioskodawcy do służby wojskowej. Ponieważ w ewidencji wojskowej WKU w "[...]" brak było informacji, jakoby służba S. G. miała charakter przymusowy, w ramach postępowania wyjaśniającego zwrócono się do: - wnioskodawcy o przesłanie Legitymacji Junackiej, ze względu na konieczność analizy całości dokumentu oraz nieczytelność przesłanych kserokopii; - Ogólnopolskiego Związku Represjonowanych Politycznie Żołnierzy Batalionów Budowlanych o wyrażenie opinii w sprawie. Dnia "[...]" do WKU w "[...]" wpłynęła odpowiedź z wymienionej instytucji, w której wskazano m. in., że Zarząd Związku "nie dysponuje żadną dokumentacją dotyczącą PO Służba Polsce, jak również nie prowadzi ewidencji osób wcielonych do tych brygad" i nie jest w stanie udzielić informacji na temat S. G.; - Centralnego Archiwum Wojskowego w Warszawie o wyrażenie opinii w sprawie. W odpowiedzi otrzymano informację, że CAW nie posiada materiałów archiwalnych PO "Służba Polsce". Pismo Komendanta WKU zostało przekazane do Archiwum Państwowego w "[...]", które poinformowało, że: "nie odnaleziono informacji potwierdzających istnienie w latach "[...]" w "[...]" "[...]" Hufca Pracy PO "Służba Polsce". Z materiałów archiwalnych wynika, że zgrupowani w "[...]" Brygadzie junacy prawdopodobnie pracowali przy niwelacji terenu pod lotnisko w "[...]". Ponadto z rozkazów dziennych wynika, że junak S. G., syn "[...]", przybył do "[...]" Brygady w dniu "[...]". Z dniem "[...]" wraz z innymi junakami został zdjęty z ewidencji "[...]" Brygady i skierowany do miejscowości "[...]"". Zwrócono się ponadto do Archiwum Państwowego w "[...]", które to Archiwum uznało się za niewłaściwe w sprawie i przekazało pismo do Archiwum Państwowego w "[...]". W dniu "[...]" AP w "[...]" przesłało pismo, w którym stwierdzono m. in., że "w wyniku poszukiwań przeprowadzonych w aktach organizacyjnych Komendy Wojewódzkiej Powszechnej Organizacji Służba Polsce oraz aktach Komend Powiatowych tej organizacji z terenu województwa "[...]" nie odnaleziono materiałów mogących stanowić podstawę do potwierdzenia służby S. G. od miesiąca "[...]" do miesiąca "[...]", najpierw w "[...]" Brygadzie Powszechnej Organizacji Służba Polsce przy budowie lotniska wojskowego w "[...]", następnie w "[...]" przy budowie magazynów" . Organ wskazał, iż biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić należy, że zarówno przepisy prawa dotyczące wydawania zaświadczeń o pracy przymusowej, jak i zapisy w karcie ewidencyjnej WKU dotyczącej S. G., oraz dokumentacja nabyta w trakcie postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień nie dają podstaw do wydania zaświadczenia żądanego przez wnioskodawcę, bowiem brak jest informacji poświadczającej obywanie przez niego pracy przymusowej. W zażaleniu na powyższe postanowienie S. G. ponownie zwrócił się o wydanie zaświadczenia objętego wnioskiem. Dodał, iż tylko zapisy w legitymacji junackiej potwierdzają prawdziwość jego twierdzeń. Postanowieniem z dnia "[...]", Nr "[...]", podjętym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 i 219 k.p.a., Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego utrzymał w mocy zakwestionowane postanowienie organu pierwszej instancji. Uzasadniając wskazał, iż w sprawie bezsporne jest, że wnioskodawca jako przedpoborowy pracował w "[...]" Brygadzie "[...]" 4 miesiące w "[...]" i w "[...]" Brygadzie "[...]" 2 miesiące w "[...]", natomiast w ewidencji WKU w "[...]" oraz dokumentacji nabytej w trakcie postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień w "[...]" brak jest potwierdzenia faktów wskazanych w żądaniu wnioskodawcy, tj., że praca w powyższym okresie w obu Brygadach miała charakter przymusowy. Podniósł, że zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnionym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych przymusowa praca w ponad kontyngentowych brygadach "Służba Polsce" odnosiła się jedynie do pracy w kopalniach węgla i kamieniołomach, a nadto, co równie istotne, dotyczyła osób o statusie żołnierza i to z poboru, który miał miejsce tylko i wyłącznie w 1949 r. Skarżący niewątpliwie nie należy do kategorii takich osób. Ponadto, zgodnie z normą art. 218 § 2 k.p.a. organ administracji obowiązany jest wydać zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów lub stanu prawnego wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów, bądź innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Z prowadzonej przez Wojskowego Komendanta Uzupełnień w "[...]" ewidencji jednoznacznie wynika, że w posiadaniu WKU w "[...]" brak jest danych, które potwierdzałyby okoliczności wskazane przez samego wnioskodawcę. Dlatego organ pierwszej instancji nie mógł potwierdzić faktu pracy przymusowej w "[...]" Brygadzie "[...]" i "[...]" Brygadzie "[...]" w roku "[...]", jak tego domaga się wnioskodawca, gdyż nie wynika to z prowadzonej przez ten organ ewidencji. Skoro zatem zakres informacji, jakich umieszczenia w treści zaświadczenia domaga się wnioskodawca, nie znajduje się w zasobach Wojskowego Komendanta Uzupełnień, to brak jest podstaw prawnych do wydania takiego zaświadczenia, w którym organ administracji potwierdziłby je urzędowo w zakresie objętym w zgłoszonym żądaniu. W skardze wniesionej na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie S. G. opisał rodzaj i charakter odbytej przez siebie pracy przymusowej. Podniósł, iż skierowanie pracy (służby) w Powszechnej Organizacji Służba Polsce miało charakter przymusowy (okres stalinowski). Odmowa odbycia służby groziła represjami, nawet w stosunku do jego rodziców, z pozbawieniem wolności włącznie. Dodał, iż nie ponosi winy za to, że nie otrzymywał świadectw pracy. W odpowiedzi na skargę Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego, w całości podtrzymując argumentację zawartą w zakwestionowanym postanowieniu, wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd zobowiązany jest do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze. Podstawowym aktem prawnym, który reguluje problematykę będącą przedmiotem niniejszej sprawy jest ustawa z dnia 2 września 1994 r. o świadczeniu pieniężnym i uprawnieniach przysługujących żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych (Dz. U. z 2001 r. Nr 60, poz. 622 ze zm., dalej jako: ustawa o świadczeniu pieniężnym). Z treści ustawy, jak i samej jej nazwy wynika, iż świadczenia w niej wskazane przysługują żołnierzom. W preambule ustawy o świadczeniu pieniężnym, postanowiono, że przymusowe zatrudnianie żołnierzy zastępczej służby wojskowej w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach wydobywania rud uranu i batalionach budowlanych stanowiło szczególny rodzaj represji z przyczyn politycznych. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym, żołnierzom zastępczej służby wojskowej, którzy w latach 1949-1959 byli przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla, kamieniołomach oraz w zakładach pozyskiwania i wzbogacania rud uranowych, z poboru w 1949 r., którzy byli wcielani do ponadkontyngentowych brygad "Służby Polsce" i przymusowo zatrudniani w kopalniach węgla i kamieniołomach oraz przymusowo zatrudniani w batalionach budowlanych w latach 1949-1959 - przysługuje, z zastrzeżeniem ust. 2, świadczenie pieniężne. Z przytoczonych przepisów wynika, iż nie każdemu żołnierzowi zatrudnianemu w kopalniach węgla i kamieniołomach oraz w batalionach budowlanych, przysługuje świadczenie pieniężne. Świadczenia przysługują żołnierzom zastępczej służby wojskowej, natomiast takie świadczenia nie przysługują, co do zasady żołnierzom zasadniczej służby wojskowej, jak i osobom niepełniącym w ogóle służby wojskowej. Wyjątek od powyższej zasady dotyczy żołnierzy z poboru w 1949 r., którzy byli wcieleni do ponadkontyngentowych brygad "Służby Polsce". Wobec powyższego podstawowym zagadnieniem, które wymaga rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy skarżący jest objęty zakresem podmiotowym ustawy o świadczeniu pieniężnym. Z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, ze skarżący w okresie od "[...]" do "[...]" odbywał służbę wojskową, a w okresie od "[...]" do "[...]" był skierowany do pracy w Powszechnej Organizacji Służba Polsce. Między stronami nie istnieje spór dotyczący faktu, iż skarżący w okresie odbywania zasadniczej służby wojskowej nie wykonywał pracy przymusowej. Wskazać należy, iż ustawa z dnia 25 lutego 1948 r. o powszechnym obowiązku przysposobienia zawodowego, wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego młodzieży oraz o organizacji spraw kultury fizycznej i sportu (Dz. U. Nr 12, poz. 90 ze zm.), "celem włączenia twórczego zapału młodego pokolenia do pracy nad rozwojem sił i bogactwa Narodu oraz celem rozszerzenia systemu wychowania narodowego, przedłużenia kształcenia i wychowania młodzieży poza okres obowiązku szkolnego", wprowadziła obowiązek powszechnego przysposobienia zawodowego, wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego młodzieży - art. 1 ust. 1. Przepisy tej ustawy zostały uchylone z dniem 1 grudnia 1956 r. przez art. 4 ustawy z 15 listopada 1956 r. o zniesieniu i zmianach podporządkowania niektórych urzędów centralnych (Dz. U. Nr 54, poz. 246 ze zm.). Powyższe oznacza m.in., iż w latach "[...]" tj. w okresie służby skarżącego w Brygadach PO "Służba Polsce", omawiana ustawa obowiązywała. Ustanawiała ona w bardzo szerokim zakresie wyznaczone w jej tytule obowiązki, stanowiąc w art. 32 ust. 1, że podlegają im obywatele polscy obojga płci w wieku od 16 do 21 lat włącznie. Z art. 58 lit. "a" oraz art. 47 ust. 2a ustawy z dnia 25 lutego 1948 r. o powszechnym obowiązku przysposobienia zawodowego, wychowania fizycznego i przysposobienia wojskowego młodzieży oraz o organizacji spraw kultury fizycznej i sportu wynika, iż wykonywanie powszechnego obowiązku przysposobienia wojskowego odbywało się łącznie z wykonywaniem powszechnego obowiązku przysposobienia zawodowego nie mogło przekraczać 6 miesięcy. Natomiast obowiązująca w 1952 r. ustawa z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. Nr 6, poz. 46 ze zm.) w art. 48 ust. 1 stanowiła, że czas trwania zastępczej służby wojskowej wynosi 2 lata. Powyższe przede wszystkim oznacza, że służby skarżącego w PO "Służba Polsce" nie można traktować, jako służby wojskowej, bowiem musiałaby ona trwać dwa lata, a nie od "[...]" do "[...]". Ponadto należy zauważyć, iż zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym powszechnemu obowiązkowi wojskowemu podlegają mężczyźni - obywatele polscy w wieku od 18 do 50 lat. Z akt sprawy wynika, iż skarżący urodził się w "[...]", a więc w roku "[...]", tj. w roku rozpoczęcia służby w PO "Służba Polsce", miał "[...]" lat, a więc nie podlegał jeszcze powszechnemu obowiązkowi wojskowemu. Powyższe wywody służą przede wszystkim do wykazania, że skarżący w okresie od "[...]" do "[...]" nie odbywał służby wojskowej (tę odbył , w okresie od "[...]" do "[...]" lecz służył, jako junak, w Brygadach PO "Służba Polsce", tzn. odbywał, zgodne z obowiązującym wówczas prawem, powszechnie obowiązujące przysposobienie wojskowe (połączone z pracą). Wprawdzie w ściśle określonych przypadkach osobom odbywającym powszechny obowiązek przysposobienia zawodowego przysługują uprawnienia z ustawy o świadczeniu pieniężnym, to jednakże skarżący tych przesłanek nie spełnia. Zgodnie z art. 104 ust. 2 ustawy z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym osoby, wykonujące w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy tj. w dniu 29 maja 1950 r. powszechny obowiązek przysposobienia zawodowego w zakresie, określonym w art. 47 ust. 2 lit. "b" ustawy z dnia 25 lutego 1948 r., stają się z mocy prawa żołnierzami, odbywającymi zastępczą służbę wojskową w ramach powszechnego obowiązku wojskowego, a odbyty przez te osoby czas pracy w ramach obowiązku przysposobienia zawodowego zalicza się im na poczet czasu trwania zastępczej służby wojskowej. W niniejszej sprawie skarżący odbywał powszechny obowiązek przysposobienie zawodowego w okresie od "[...]" do "[...]", a więc po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym. Skarżącego nie można również uznać za żołnierza z poboru w 1949 r., skoro dopiero w okresie późniejszym odbywał zasadniczą służbę wojskową. Wobec powyższego zdaniem Sądu do skarżącego nie mają zastosowania przepisy ustawy o świadczeniu pieniężnym i rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładu rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami. W wydanym na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 16 grudnia 1994 r. w sprawie organów wojskowych właściwych do wydawania zaświadczeń żołnierzom zastępczej służby wojskowej przymusowo zatrudnianym w kopalniach węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu i batalionach budowlanych oraz trybu postępowania przed tymi organami (Dz. U. Nr 136, poz. 707 ze zm.), postanowiono w § 1 ust. 2, iż zaświadczenia wydaje się na podstawie ewidencji wojskowej, a w razie jej braku - na podstawie przedłożonych przez wnioskodawcę innych dowodów oraz przeprowadzonego w koniecznym zakresie postępowania wyjaśniającego, w trybie określonym w Kodeksie postępowania administracyjnego. Organ prowadzący postępowanie zasięga opinii właściwego stowarzyszenia zrzeszającego byłych żołnierzy górników, a także w razie potrzeby Centralnego Archiwum Wojskowego, archiwów państwowych i innych instytucji. Oznacza to, że mają w tym zakresie zastosowanie przepisy Działu VII ustawy Kodeks postępowania administracyjnego regulujące tzw. postępowanie zaświadczeniowe. Problematykę wydawania zaświadczeń w ogólności regulują przepisy k.p.a. w Dziale VII w artykułach 217 - 220. Wynika z nich m.in., że organ administracji publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie, jeżeli urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa lub osoba ubiegająca się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego. Organ administracji publicznej, przed wydaniem zaświadczenia, może przeprowadzić w koniecznym zakresie postępowanie wyjaśniające. Odmowa wydania zaświadczenia, bądź zaświadczenia o treści żądanej przez osobę ubiegającą się o nie następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie. Z jednym z przypadków odmowy wydania zaświadczenia żądanej treści mamy do czynienia wówczas, gdy nie można spełnić żądania odnośnie treści zaświadczenia, ze względu na treść posiadanych danych lub dokumentów, jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie, w której organy przeprowadziły wnikliwe i wyczerpujące postępowanie wyjaśniające. W rozpatrywanej sprawie z posiadanych przez organ dokumentów wynikało, iż skarżący w okresie od "[...]" do "[...]" nie odbywał służby wojskowej, lecz jedynie służył, jako junak w Brygadach PO "Służba Polsce". W ewidencji prowadzonej przez Komendanta WKU nie było natomiast zapisów świadczących o tym, że skarżący w powyższym okresie przymusowo pracował w kopalni węgla, kamieniołomach, zakładach rud uranu lub batalionach budowlanych. Skoro żądanie skarżącego nie znalazło oparcia w prowadzonej ewidencji i dokumentach posiadanych przez organ pierwszej instancji, bowiem organ nie posiadał materiałów potwierdzających, że skarżący odbywał pracę przymusową, to orzeczenie o odmowie wydania zaświadczenia o żądanej przez niego treści było w pełni zasadne. Zaświadczenie nie może być bowiem wydane co do faktów lub okoliczności, które nie wynikają bezpośrednio z danych znajdujących się w posiadaniu organu. Przepis art. 217 § 1 ust 2 k.p.a. (a contrario) nakazuje organowi odmowę wydania zaświadczenia, gdy strona domaga się jego wydania ze względu na swój interes prawny, zaś organ nie dysponuje danymi pozwalającymi potwierdzić określone fakty lub stan prawny. Godzi się zauważyć, że treścią zaświadczenia musi być jedynie pozytywne załatwienie wniosku osoby ubiegającej się o potwierdzenie faktu lub stanu prawnego. W sytuacji, gdy dowody posiadane przez organ nie pozwalają na uwzględnienie wniosku, organ ten może wydać jedynie orzeczenie odmawiające wydania zaświadczenia W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.