III FSK 214/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D.B. i J.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2022 r. sygn. akt VII SA/Wa 1627/22 w sprawie ze skargi D.B. i J.B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 24 czerwca 2022 r. nr PR10.8011.55.2022.GOX w przedmiocie ulgi płatniczej 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od D.B. i J.B. na rzecz Ministra Finansów kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Zaskarżonym wyrokiem z 8 listopada 2022 r., sygn. akt VII SA/Wa 1627/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę D.B. i J.B. na postanowienie Ministra Finansów z 24 czerwca 2022 r., nr PR10.8011.55.2022.GOX w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a". Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli D.B. i J.B. zaskarżając ten wyrok w całości. Na podstawie art. 176 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zarzucili naruszenie następujących przepisów prawa (podstawy kasacyjne): I. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy przez nieuchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, podczas gdy przy wydawaniu go doszło do naruszenia szeregu przepisów, a mianowicie: 1. art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.) – dalej jako: "K.p.a" poprzez uznanie przez Ministra Finansów, że skarżący nie uprawdopodobnili, że nie ponoszą winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania jak również nieobdarzenie wiarą wyjaśnień skarżących co do powodów uchybienia terminu, podczas gdy wniesienie odwołania po terminie wynika tylko i wyłącznie z winy osoby trzeciej, na której działanie strony nie miały wpływu, a dowody załączone przez skarżących do odwołania (oświadczenie K.L.), jak też potwierdzenie odbioru przesyłki zawierającej decyzję potwierdzają wyjaśnienia strony i nie tylko uprawdopodabniają, a udowadniają, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy skarżących, bowiem działali oni w zaufaniu do swojej pracownicy i oparli termin do złożenia odwołania na naniesionej przez nią dacie wpływu dokumentu i w żaden sposób nie mogli przewidzieć, że doszło do pomyłki we wpisaniu daty odbioru decyzji; 2. art. 58 § 1 K.p.a. poprzez uznanie, że skarżący ponoszą winę w uchybieniu terminowi do złożenia odwołania, ponieważ omyłka pracownika skarżących jest równa ich winie w uchybieniu terminu do wniesienia środka zaskarżenia, podczas gdy treść tego przepisu wprost wskazuje się na brak winy strony w uchybieniu terminu, a nie na brak winy strony i podległych jej osób trzecich; 3. art. 32 ust 1 Konstytucji RP poprzez oddalenie skargi, podczas gdy w szeregu spraw o tożsamym stanie faktycznym - tj. gdy uchybienie nastąpiło wskutek błędnej informacji wygenerowanej przez osobę trzecią co do daty odbioru korespondencji uwzględniano wnioski o przywrócenie terminu, uznając iż w takiej sytuacji to nie wina strony spowodowała uchybienie terminu, a ww. przepis zobowiązuje organy administracji do stosowania prawa w tożsamy sposób wobec wszystkich obywateli. Powołując się na powyższe zarzuty skarżący wnieśli: 1. o uchylenie zaskarżonego wyroku na podstawie art. 188 P.p.s.a. i rozpoznanie skargi przez uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, a ewentualnie 2. o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Ministrowi Finansów, 3. zasądzenie od organu na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania administracyjnego za wszystkie instancje w tym kosztów wynagrodzenia pełnomocnika, według norm przepisanych. Skarżący oświadczyli, że zrzekają się rozprawy. Minister Finansów w odpowiedzi na skargę kasacyjną, wniósł o: 1) oddalenie skargi kasacyjnej, 2) zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, 3) rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw, zatem podlega oddaleniu. Zgodnie z art. 58 § 1 K.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Przepis art. 58 § 2 K.p.a. stanowi, że prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne. (art. 58 § 3 K.p.a.). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy sporna jest kwestia uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy zainteresowanego. Z przyjętego przez Sąd I instancji stanu faktycznego wynika, że strona uchybiła terminowi do wniesienia odwołania od decyzji w przedmiocie umorzenia opłaty legalizacyjnej. We wniosku o przywrócenie terminu podniesiono, że uchybienie nastąpiło bez winy skarżących, albowiem decyzja została odebrana przez pracownicę J.B. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą J., która omyłkowo podała datę odbioru korespondencji na dzień 10 maja 2022 r. We wniosku podano, że do obowiązków wskazanej osoby należy m. in. odbiór korespondencji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 7 K.p.a., zgodnie z którym, w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz art. 77 § 1 K.p.a. który stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Z akt sprawy wynika, co prawidłowo dostrzegł i ocenił Sąd I instancji, że organ administracji publicznej w sposób dokładny wyjaśnił stan faktyczny sprawy, jak również w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. Przy czym należy tutaj podkreślić, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 58 K.p.a. jest postępowaniem wnioskowym, i to strona ma obowiązek uprawdopodobnić zaistnienie braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. W tym aspekcie obowiązki organu wynikające z art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. należy odczytywać jako uwzględnienie i rozpatrzenie wszystkich dowodów, okoliczności i argumentów podniesionych przez stronę. Co do zasady organ nie ma obowiązku podejmowania z urzędu czynności dowodowych w tym zakresie, nie ma obowiązku uprawdopodobniana braku winy strony w uchybieniu terminu ustawowego zakreślonego dla dokonania czynności. Czym innym z kolei jest ocena zgromadzonego materiału dowodowego, o czym stanowi art. 80 K.p.a. zgodnie z którym, organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Niemniej, w skardze kasacyjnej nie został podniesiony zarzut naruszenia art. 80 K.p.a., stąd Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 183 § 1 P.p.s.a. kwestii tej nie może oceniać. Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 58 § 1 K.p.a. należy zauważyć, że wynikający z zasady pewności obrotu obiektywny charakter biegu terminów procesowych sprawia, że na ich upływ nie oddziałują towarzyszące temu okoliczności podmiotowe. Bez znaczenia dla zakończenia biegu terminu pozostają przyczyny ewentualnego uchybienia mu. Konstrukcja przywrócenia terminu służy natomiast uchyleniu negatywnych skutków niezachowania terminu w pewnych szczególnych przypadkach indywidualnych, pełniąc tym samym dla jednostki funkcję ochronną w postępowaniu. Instytucja ta realizuje uregulowaną w przepisie art. 8 § 1 zasadę budowy zaufania jednostki do organu oraz ustanowione w art. 112 zabezpieczenie strony postępowania przed ujemnymi dla niej konsekwencjami udzielonego przez organ błędnego pouczenia. (...). Należy mieć na uwadze, że z jednej strony zaliczenie przywrócenia terminu do odstępstw od zasady trwałości decyzji ostatecznej i pewności obrotu sprawia, że stosowanie tej instytucji uzależniono od spełnienia kilku przesłanek nadających jej charakter wyjątku. Z drugiej strony konstrukcja podstaw przywrócenia terminu pozwala na uwzględnienie indywidualnych okoliczności podmiotowych zainteresowanego. Z uwagi na przyjęcie w Kodeksie zasady odpowiedzialności strony za działania bądź zaniechania osób, którymi się posługuje (przede wszystkim pracownika lub pełnomocnika), przesłanki przywrócenia terminu należy odnosić również do aktywności tych osób, zob. wyroki NSA: z 29.08.2017 r., II FSK 2003/15, LEX nr 2360866; z 10.01.2017 r., II OSK 930/15, LEX nr 2248151. (Joanna Wegner w: Chróścielewski W. (red.), Kmieciak Z. (red.), Krawczyk A. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. WKP 2019. Lex (el.). Jakkolwiek można dostrzec w orzecznictwie sądowoadminisatrcyjnym stanowisko, w którym przyjmuje się, że: za zasadnością przywrócenia terminu może przemawiać udział osób trzecich w kształtowaniu relacji pomiędzy organem administracji publicznej a stroną, czego przykładem może być odebranie kierowanego do strony pisma przez osobę, która z przyczyn od siebie niezależnych nie miała możliwości przekazania go adresatowi (zob. wyrok NSA z 10.01.2018 r., I OSK 444/16, LEX nr 2443879) to jednak dotyczy to osób, którymi zainteresowany się posługuje. (nie są pełnomocnikami strony lub jego pracownikami). Zatem, skoro w okolicznościach rozpoznawanej sprawy mamy do czynienia z błędem pracownika, który jest, w zakresie swoich obowiązków pracowniczych uprawniony i zobowiązany do odbioru korespondencji kierowanej do skarżącego, zaś wolą skarżącego było aby korespondencja w niniejszej sprawie była kierowana na adres prowadzonej działalności gospodarczej to zaniechanie tego pracownika odnosi skutki prawne bezpośrednio w obszarze sytuacji prawnej zainteresowanego. W konsekwencji, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo uznał, że wskazana we wniosku okoliczność nie stanowi uprawdopodobnienia braku winy w zachowaniu terminu do wniesienia odwołania i tym samym zasadnie skargę oddalił. Odnośnie naruszenia art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, który stanowi, że wszyscy są wobec prawa równi; wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne trzeba wyjaśnić, że strona nie wykazała aby w szeregu spraw o tożsamym stanie faktycznym miało miejsce przywrócenie terminu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej dla potwierdzenia tego zarzutu przytoczona została tylko jedna sprawa, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 27 września 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 443/21. Co istotne, stan faktyczny powołanej spraw nie był tożsamy ze sprawą niniejszą. Dość wskazać, że strona we wskazanej wyżej sprawie w zakreślonym terminie dokonała czynności, a jedynie wskutek wadliwego podania kodu pocztowego w adresie organu, korespondencja została zwrócona nadawcy. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) – dalej jako: "P.p.s.a." oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 oraz art. 209 P.p.s.a. Stosownie do art. 182 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak sędzia NSA Jacek Brolik sędzia NSA Anna Dalkowska