II SA/Ol 908/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marzenna Glabas (spr.) Sędziowie sędzia WSA Piotr Chybicki asesor WSA Grzegorz Klimek Protokolant specjalista Marta Przewłucka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 grudnia 2023 r. sprawy ze skargi I. G. na niewykonanie przez Dyrektora Szkoły Podstawowej w K. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 27 czerwca 2023 r. w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 69/23 I. wymierza Dyrektorowi Szkoły Podstawowej w K. grzywnę w wysokości 100 zł (sto złotych) za niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 27 czerwca 2023 r. w sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 69/23; II. stwierdza, że bezczynność Dyrektora Szkoły Podstawowej w K. nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. zasądza od Dyrektora Szkoły Podstawowej w K. na rzecz skarżącej kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Wyrokiem z 27 czerwca 2023 r. (sygn. akt II SAB/Ol 69/23) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, po rozpoznaniu skargi na bezczynność organu, w punkcie pierwszym wyroku zobowiązał Dyrektora Szkoły Podstawowej (dalej jako: "organ") do rozpoznania wniosku I. G. (dalej jako: "skarżąca") z dnia 11 stycznia 2023 r., w terminie 14 dni. W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, że wskazanym wnioskiem skarżąca zwróciła się do organu o udostępnienie informacji publicznej dotyczącej arkuszy/formularzy sprawdzających prac pisemnych, tj. prac klasowych dla ówczesnej klasy Vb a teraźniejszej VIb, każdej z podzielonej grupy klasowej nauczyciela A. W. w okresie roku szkolnego od września 2022 r. do 30 stycznia 2023 r. Organ nie udzielił żądanej informacji, w odpowiedzi na skargę na bezczynność podniósł, że wniosku skarżącej nie otrzymał. Sąd wskazał, że wniosek skarżącej został przesłany pocztą elektroniczną (e-mailem) w dniu 11 stycznia 2023 r. na adres mailowy wskazany w Biuletynie Informacji Publicznej jako adres do korespondencji szkoły. Do akt sprawy przedłożono wydruk z poczty elektronicznej potwierdzający wskazaną wysyłkę wraz z informacją o dostarczeniu korespondencji. Wobec prawnej dopuszczalności wnoszenia podań drogą elektroniczną do obowiązków organów administracji publicznej należy zapewnienie prawidłowego funkcjonowania systemów służących do komunikacji z tymi organami. W szczególności do obowiązków tych organów należy taka konfiguracja poczty elektronicznej, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na wskazany przez niego adres podań. Jeżeli organ posługuje się konkretnym adresem poczty elektronicznej, to wszelkie konsekwencje nieprawidłowości w funkcjonowaniu poczty elektronicznej obciążają ten podmiot. Skoro zatem skarżąca wysłała wniosek prawidłowo na adres podany w Biuletynie Informacji Publicznej, co potwierdza kopia wydruku z poczty elektronicznej, a organ tych okoliczności nie kwestionuje, to organ zobowiązany był do rozpoznania wniosku w terminach przewidzianych w ustawie z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902, dalej jako u.d.i.p.). Sąd podkreślił, że niewątpliwie szkoła podstawowa jest podmiotem publicznym, gdyż wykonuje zadania publiczne w zakresie edukacji, jak również dysponuje majątkiem publicznym. Tym samym kierujący taką placówką dyrektor jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej jako organ władzy publicznej w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.d.i.p., o ile ma ona charakter informacji publicznej. Sąd uznał, że żądane przez skarżącą informacje stanowią informację publiczną w rozumieniu przepisów u.d.i.p. Wnioskowane arkusze/formularze sprawdzających prac pisemnych, tj. prac klasowych, niewątpliwie służą sprawdzeniu umiejętności nauczanych w szkole, a także dostarczają wiedzy o sposobach, prawidłowości i poziomie edukacji prowadzonej przez nauczycieli, czyli osoby pełniące funkcje publiczne, które realizują określone ustawą zadania publiczne. Żądana informacja zawiera zatem informacje o podmiocie zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej i zasadach jego funkcjonowania, czyli o sprawach publicznych, więc posiada charakter informacji publicznej. Nie są to przy tym dokumenty wewnętrzne. . Powyższy wyrok uprawomocnił się z dniem 26 sierpnia 2023 r. Pismem z 4 września 2023 r. skarżąca wezwała organ do wykonania opisanego wyżej wyroku w terminie 7 dni. W odpowiedzi e-mailami z 5 i 8 września (przesłanymi poprzez portal Librus) organ poinformował skarżącą, że jej żądanie jest bezzasadne, gdyż wyrok został wykonany jeszcze przed jego uprawomocnieniem. W dniu 31 lipca 2023 r. na adres [...] wysłane zostały dokumenty, o które wnosiła skarżąca. Organ nie otrzymał od skarżącej informacji zwrotnej z zastrzeżeniami co do przekazanych dokumentów. W skardze na niewykonanie wyroku, wywiedzionej do tutejszego Sądu, skarżąca zarzuciła organowi, że nie udzielił jej informacji, o które wnioskowała i mimo wniesionego przez nią wezwania do wykonania wyroku, nadal go nie wykonał. Podnosząc powyższe zarzuty wniosła o wymierzenie organowi grzywny. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie ewentualnie o wymierzenie grzywny w najmniejszej możliwej wysokości. Wskazał, że 31 lipca 2023 r. przesłał skarżącej zawnioskowane dokumenty, które były w jego dyspozycji wraz z informacją, że część dokumentów w postaci prac pisemnych klasy Vb z końcem roku szkolnego 2021/2022 została zniszczona i nie ma możliwości ich udostępnienia. Ponadto organ nadmienił, że nie mógł udostępnić prac z okresu 11 stycznia 2023 r. do dnia 30 stycznia 2023 r., gdyż w dniu złożenia wniosku, tj. 11 stycznia 2023 r. prace jeszcze nie istniały, albowiem się nie odbyły. Na dowód powołał się na wydruk z korespondencji elektronicznej z dnia 5 i 8 września 2023 r. przesłanej za pośrednictwem systemu Librus. W piśmie z 19 października 2023 r. skarżąca, odnosząc się do odpowiedzi na skargę, podniosła, że dyrektor wysyłając wiadomości za pośrednictwem dziennika elektronicznego Librus zmusza ją do poszukiwania informacji w innej niż wskazana we wniosku formie i pod innym adresem, wykorzystując do tego celu wygodne dla organu formę i adres. W odpowiedzi na żądanie Sądu w przedmiocie nadesłania informacji, czy dokumenty, o które wnioskowała skarżąca przesłane zostały na adres e-mail wskazany przez nią we wniosku, organ pismem z 30 października 2023 r. wyjaśnił że dokumenty "zostały przesłane na adres e-mail skarżącej". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Przedmiotem zaskarżenia w rozpoznawanej sprawie jest niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z 27 czerwca 2023 r., sygn. akt II SAB/Ol 69/23, którym organ został zobowiązany do rozpoznania wniosku skarżącej z dnia 11 stycznia 2023 r., w terminie 14 dni. Zgodnie z art. 154 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej jako "p.p.s.a."), w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Grzywnę, o której mowa w tym przepisie, stosownie do art. 154 § 6 p.p.s.a., wymierza się do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, na podstawie odrębnych przepisów. Stosownie do art. 154 § 2 p.p.s.a. Sąd w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Skarga przewidziana tym przepisem różni się od wszystkich pozostałych skarg przewidzianych art. 3 § 2 p.p.s.a. i przepisami szczególnymi. Jej celem nie jest kontrola zgodności z prawem jakiegoś konkretnego aktu czy czynności organu administracyjnego. Istota skargi wszczynającej to postępowanie sprowadza się do zapewnienia skuteczności wyroków sądów administracyjnych, nie tylko poprzez dyscyplinowanie organów do podjęcia stosownych działań, ale także ukaranie organu za nierespektowanie orzeczenia sądowego. Celem skargi na niewykonanie prawomocnego wyroku sądu, stwierdzającego bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, jest przymuszenie organu do działania w sytuacji, gdy ignoruje on orzeczenie sądu i nie podejmuje czynności, do których został przez sąd zobowiązany. Skarga jest środkiem ostatecznym, służącym wymuszeniu na organie załatwienie sprawy. Przez niewykonanie wyroku należy rozumieć pozostawanie w bezczynności w podjęciu lub kontynuacji postępowania mającego na celu zakończenie sprawy decyzją administracyjną lub w innej formie przewidzianej prawem (por. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, SIP LEX oraz wyrok NSA z 30 maja 2001 r., II SA 2015/00, Lex nr 57180). Skuteczność skargi na niewykonanie wyroku zależy od tego, czy organ podjął czynności zmierzające do wykonania wyroku, bez zbędnej zwłoki (terminowo) wykonał wskazania sądu, a nie od końcowego efektu tych czynności, czyli treści rozstrzygnięcia (załatwienia) sprawy (por. wyrok NSA z dnia 5 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 230/11, wyrok WSA w Białymstoku z 12 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Bk 765/20, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). W orzecznictwie podkreśla się też, że w postępowaniu wywołanym skargą wniesioną na podstawie art. 154 § 1 p.p.s.a., należy ustalić, jak przebiegało postępowanie organu i dokonać jego oceny pod kątem, czy ustalone fakty wskazują na bezczynność (przewlekłe prowadzenie postępowania) organu, czy też ta bezczynność (przewlekłe prowadzenie postępowania) jest wynikiem innych okoliczności niezależnych od organu prowadzącego postępowanie (por. wyroki NSA z dnia 12 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 3478/18, oraz z dnia 14 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 694/21, CBOSA). W uzasadnieniu powołanego wyroku, którego niewykonania skarga dotyczy, Sąd wskazał, że organ winien rozpoznać wniosek skarżącej i załatwić go w sposób przewidziany w ustawie z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. Ustawa ta, stanowiąc generalną zasadę udostępniania informacji publicznej, reguluje zarówno zakres podmiotowy i przedmiotowy jej stosowania oraz procedurę i tryb udostępniania informacji publicznej, przewidując różne sposoby udostępniania informacji publicznych. Jedną z form dostępu do informacji publicznej jest jej udostępnienie na wniosek strony (art. 7 ust. 2, w związku z art. 10 u.d.i.p.). Udostępnienie na wniosek następuje co do zasady, bez zbędnej zwłoki i nie później niż w terminie 14 dni (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.) oraz w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem, chyba że środki techniczne, którymi dysponuje podmiot obowiązany do udostępnienia, nie umożliwiają udostępnienia informacji w sposób i w formie określonych we wniosku (art. 14 ust. 1 u.d.i.p.). W sprawie o sygn. akt II SAB/Ol 69/23 tutejszy Sąd rozpoznawał skargę na bezczynność wynikającą z nierozpoznania przez organ wniosku skarżącej. Co prawda organ jeszcze przed uprawomocnieniem wyroku przesłał część objętych wnioskiem informacji, ale dokonał tego na wybrany przez siebie adres e-mail, inny niż wskazany przez skarżącą we wniosku z 11 stycznia 2023 r. Nie upewnił się też, czy korespondencja wysłana na ten inny adres dotarła do skarżącej. Nie można zatem uznać, że żądana przez nią informacja została udzielona, a co za tym idzie, że doszło do skutecznego wykonania wyroku z 27 czerwca 2023 r. Zgodnie z powołanymi wyżej przepisami u.d.i.p. to wnioskujący o informację publiczną wskazuje formę jej udzielenia i adres na jaki ma być przesłana. Skarżąca jednoznacznie wskazała, że domaga się przesłania dokumentów w formacie PDF pocztą elektroniczną na adres e-mail: [...]. Nie wskazała innego, alternatywnego adresu, więc organ powinien udostępnić informację na ten właśnie adres. Tymczasem uczynił to za pomocą portalu Librus, na adres "[...]", nie uzyskując potwierdzenia od skarżącej, że tak zaadresowana wiadomość do niej dotarła. W związku z tym, że wyrok z 27 czerwca 2023 r. sygn. akt II SAB/Ol 69/23 nie został wykonany przez organ w wyznaczonym przez Sąd terminie, jak również nie został wykonany przed wniesieniem skargi na niewykonanie tego wyroku, konieczne stało się uwzględnienie skargi opartej na art. 154 § 1 p.p.s.a., a w konsekwencji wymierzenie organowi grzywny, o czym Sąd rozstrzygnął w pkt I. wyroku. Wskazać należy, że ustalenie wysokości wymierzonej grzywny pozostawione zostało miarkowaniu Sądu, a jedynie jej górną granicę określa art. 154 § 6 p.p.s.a., odwołujący się w swojej treści do ogłaszanej corocznie przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, na podstawie odrębnych przepisów, wysokości przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku poprzednim. W przypadku wymierzenia grzywny poniżej tej granicy nie jest konieczne, aby kwota wymierzonej grzywny odpowiadała określonej wielokrotności tego wskaźnika. W orzecznictwie przyjmuje się, że o ile uwzględnienie skargi opartej na art. 154 § 1 p.p.s.a. obliguje sąd do wymierzenia grzywny, o tyle przy ustalaniu jej wysokości sąd winien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, w tym m.in. przyczyny niewypełnienia przez organ ciążącego na nim obowiązku, (zob. postanowienie NSA z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt I OZ 675/10, CBOSA). Wymierzając grzywnę w wysokości 100 zł, Sąd wziął pod uwagę, że organ nie spełnił poprawnie ciążącego na nim obowiązku i nie wykonał prawidłowo wyroku. Niemniej jednak przekazał żądane przez skarżącą dokumenty, tyle, że na adres przez siebie wybrany, a nie wskazany przez skarżącą. Dlatego też Sąd uznał, że taka kwota wymierzonej grzywny spełni swoje zadanie i będzie miała charakter zarówno represyjny, jak i prewencyjny, tak aby podobna sytuacja nie powtórzyła się w przyszłości. W przypadku uwzględnienia skargi na niewykonanie wyroku ustawodawca w art. 154 § 2 nałożył na sąd obowiązek orzeczenia, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie Sądu omówiona bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, o czym orzeczono w pkt II. wyroku. Rażące naruszenie prawa to stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2012 r., sygn. I OSK 675/12, dostępny CBOSA). Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne (por. B. Adamiak i J. Borkowski, Komentarz do kodeksu postępowania administracyjnego, Warszawa 1998 r., s. 808-812). Kwalifikacja naruszenia jako rażącego musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. postanowienie NSA z 27 marca 2013 r., sygn. II OSK 468/13 , wyrok WSA we Wrocławiu z 10 kwietnia 2014 r., sygn. II SAB/Wr 14/14; wyroki WSA w Poznaniu z 11 marca 2015 r., sygn. IV SAB/Po 19/15, CBOSA). Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Postępowanie organu ocenić można jako niewłaściwe, ale pozbawione cechy lekceważącego traktowania przez organ obowiązków ustawowych, czy jaskrawego braku woli załatwienia sprawy, zwłaszcza, że organ jeszcze przed uprawomocnieniem wyroku przesłał część objętych wnioskiem dokumentów i wyjaśnił, dlaczego nie może udostępnić pozostałych, tyle, że zrobił to na wadliwy adres poczty elektronicznej i nie upewnił się, czy skarżąca je otrzymała. O kosztach postępowania, obejmujących zwrot od organu na rzecz skarżącej uiszczonego wpisu od skargi w kwocie 200 zł, Sąd orzekł w pkt III. wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. .