II SAB/Gl 117/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi B. P. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie świadczenia wychowawczego postanawia: odrzucić skargę. UZASADNIENIE Pismem z 21 czerwca 2023 r., skierowanym bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, B. P. (dalej "skarżąca") wniosła skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej "organ" lub "ZUS") w przedmiocie świadczenia wychowawczego. W skardze wskazała, że nie otrzymała świadczenia wychowawczego "500+" za maj i za czerwiec 2023 r. oraz nie otrzymała odpowiedzi na pismo w tej sprawie z dnia 23 maja 2023 r. Skarżąca wyjaśniła, że w lipcu 2022 r. została poinformowana o przyznaniu jej świadczenia wychowawczego na córkę na okres do dnia 31 maja 2023 r. Świadczenie było wypłacane do kwietnia 2023 r. Mimo prawomocnego przyznania świadczenia do 31 maja 2023 r. wypłata za maj 2023 r. nie została zrealizowana. W dniu 23 kwietnia 2023 r. skarżąca złożyła wniosek o świadczenie "500+" na kolejny okres, tj. 2023/2024 i do chwili obecnej nie dostała żadnej decyzji w tym przedmiocie. Skarżąca wniosła o stwierdzenie, że w sprawie doszło do przewlekłości i bezczynności organu oraz, że miały one miejsce z rażącym naruszeniem prawa, ukaranie organu grzywną oraz o zasądzenie stosownej kwoty pieniężnej od organu na rzecz skarżącej. Skarżąca wniosła o nakazanie organowi niezwłocznej wypłaty świadczenia wychowawczego wraz z ustawowymi odsetkami za czas zwłoki. W odpowiedzi na skargę (doręczoną 1 sierpnia 2023 r.) organ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie o umorzenie postępowania. ZUS wyjaśnił, że nie doszło do bezczynności ani przewlekłości postępowania. W dniu 23 czerwca 2023 r. wydano decyzję o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego przyznanego na córkę skarżącej na okres od dnia 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. Uchylenie prawa do świadczenia nastąpiło od 1 lutego 2023 r., tj. od miesiąca w którym ojciec dziecka wystąpił z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na dziecko. Prezes ZUS decyzją z 31 lipca 2023 r. utrzymał w mocy decyzję o uchyleniu świadczenia. Również wniosek skarżącej z dnia 23 kwietnia 2023 r. o świadczenie wychowawcze na okres trwający od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2023 r. został rozpoznany. Decyzją z dnia 23 czerwca 2023 r. skarżącej odmówiono prawa do świadczenia, a Prezes ZUS decyzją z dnia 31 lipca 2023 r. utrzymał w mocy tę decyzję. Organ podniósł także, że ponaglenie na działanie ZUS nie zostało wniesione do organu wyższego stopnia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu. Merytoryczne rozpoznanie zasadności skargi poprzedzone jest w postępowaniu przed sądem administracyjnym badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a.") prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jego przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy sądowoadministracyjne). Przepis art. 3 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Zakres właściwości rzeczowej sądów administracyjnych określają przepisy art. 3 § 2, 2a i 3, art. 4 i art. 5 p.p.s.a. Kognicja sądu administracyjnego w zakresie bezczynności i przewlekłości organów administracji publicznej wynika z art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 p.p.s.a. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Chodzi tu o bezczynność lub przewlekłość organu w sprawach dotyczących wydania decyzji administracyjnej, postanowienia wydawanego w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończącego postępowanie, postanowienia rozstrzygającego sprawę co do istoty, postanowienia wydawanego w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, czy też pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego wydawanej w indywidualnych sprawach, opinii zabezpieczających i odmowy ich wydania. Ponadto chodzi o bezczynność lub przewlekłość organu w sprawach dotyczących innego aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczącego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 i 803), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r. poz. 2651, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, z późn. zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.). Dopuszczalność skargi do sądu administracyjnego na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, składanej na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., zależy zatem od tego, czy w danej sprawie dopuszczalna jest skarga na decyzje, postanowienia albo inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej. Innymi słowy, dopuszczalność skargi na bezczynność albo przewlekłe prowadzenie postępowania jest pochodną dopuszczalności skargi na inny rodzaj działalności administracji. Skarga na bezczynność albo przewlekłość nie jest dopuszczalna wówczas, gdy sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpatrzenia skargi na dany akt wskazany w art. 3 § 2 pkt 1- 4a p.p.s.a. Stosownie zaś do art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a. kontrola sądu administracyjnego obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Przepis ten stanowi podstawę do złożenia skargi na bezczynność lub przewlekłość w wydaniu tych aktów i czynności, które choć nie mieszczą się w katalogu określonym w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. ale mają charakter aktów lub czynności, na podstawie których strona otrzymuje prawo lub na stronę zostaje nałożony obowiązek. W rozpoznawanej sprawie skarżąca złożyła skargę na bezczynność oraz działanie bez podstawy prawnej przez organ w związku z brakiem wypłaty świadczenia wychowawczego za maj i za czerwiec 2023 r. oraz w związku z brakiem odpowiedzi na pismo z dnia 23 maja 2023 r. Pismo z dnia 23 maja 2023 r. stanowiło interwencję skarżącej w sprawie braku wypłaty świadczenia wychowawczego za maj 2023 r. Z uzasadnienia skargi wynika, że skarżąca domaga się od organu dokonania czynności faktycznej polegającej na wypłaceniu jej zaległego w jej ocenie świadczenia wychowawczego na córkę. Przedmiotem skargi nie jest zatem akt ani czynność, o jakich mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., ale określona czynność faktyczna polegającą na nie wypłaceniu określonych kwot pieniężnych z tytułu przysługującego skarżącej, jej zdaniem, prawa do świadczenia wychowawczego "500+". Uprawnienie skarżącej do świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. zostało określone informacją z dnia 4 lipca 2022 r. o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego. W dniu 23 czerwca 2023 r. wydano decyzję o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego przyznanego na córkę skarżącej na okres od dnia 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. Prezes ZUS decyzją z 31 lipca 2023 r. utrzymał w mocy decyzję o uchyleniu świadczenia. Również wniosek skarżącej z dnia 23 kwietnia 2023 r. o świadczenie wychowawcze na okres trwający od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2023 r. został rozpoznany. Decyzją z dnia 23 czerwca 2023 r. skarżącej odmówiono prawa do świadczenia, a Prezes ZUS decyzją z dnia 31 lipca 2023 r. utrzymał w mocy tę decyzję. W rozpoznawanej sprawie kwestia uprawnienia skarżącej do świadczenia wychowawczego "500+" na córkę za maj 2023 r. i czerwiec 2023 r. została zatem określona czynnością materialno-techniczną (informacja o przyznaniu świadczenia) oraz rozstrzygnięta decyzjami administracyjnymi. Czynność wypłaty świadczenia nie przyznaje, nie stwierdza, nie uznaje żadnych uprawnień i obowiązków, zaś zaniechanie wypłaty świadczenia nie przesądza o braku lub pozbawieniu prawa do tego świadczenia. Realizacja bądź zaniechanie czynności wypłaty świadczenia nie wywołuje następstwa przewidzianego w przepisach prawa w zakresie uprawnień lub obowiązków strony, tj. nie ma znaczenia dla materialnoprawnych uprawnień i obowiązków skarżącej. Czynność wypłaty świadczenia wychowawczego nie jest czynnością, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a ani czynnością, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a. Dlatego jej niedokonanie przez organ nie może zostać uznane za bezczynność bądź przewlekłość w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 i pkt 9 p.p.s.a. Kwestie dotyczące tego czy istniały podstawy do uchylenia skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 lutego 2023 do 31 maja 2023 r. oraz do odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. mogą być przedmiotem badania przez sąd administracyjny przy ocenie legalności wydanych przez Prezesa ZUS decyzji w przypadku skorzystania przez skarżącą z prawa do złożenia na nie skargi do sądu administracyjnego. Zaniechanie wypłaty świadczenia może zostać objęte skargą z art. 227 kodeksu postępowania administracyjnego. Wyjaśnić należy, że sprawę rozpoznano w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 4 p.p.s.a., z uwagi na to, że przedmiotem skargi jest przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ administracji publicznej. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 oraz art. 58 § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.