I OSK 402/23

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maciej Dybowski Sędziowie: NSA Zygmunt Zgierski (sprawozdawca) del. WSA Arkadiusz Blewązka Protokolant: starszy asystent sędziego Krzysztof Ważny po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Prezydenta m.st. Warszawy od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 września 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1148/22 w sprawie ze skargi P.D. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta m.st. Warszawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 lipca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 367/15 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę, 2. zasądza od P.D. na rzecz Prezydenta m.st. Warszawy kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 1 września 2022 r., po rozpoznaniu skargi P.D. w przedmiocie niewykonania przez Prezydenta m.st. Warszawy wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 lipca 2015 r., sygn. akt I SAB/Wa 367/15, wymierzył Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości 3 000 zł, stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, oddalił skargę w pozostałej części oraz zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wyrokiem z 9 lipca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zobowiązał Prezydenta m.st. Warszawy do rozpoznania wniosku z dnia 21 czerwca 2012 r. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie, przy dawnej ul. [...], hip. nr [...], w terminie trzech miesięcy od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy oraz stwierdził, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wyrokiem z 29 czerwca 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 446/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wymierzył Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości 1 000 zł z tytułu niewykonania wyroku z 9 lipca 2015 r. Wyrokiem z 28 kwietnia 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 315/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wymierzył Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości 5 000 zł, przyznał od organu na rzecz skarżącej sumę pieniężną w kwocie 2 000 zł oraz stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wyrokiem z 12 kwietnia 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 2126/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wymierzył Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości 8 000 zł, przyznał od organu na rzecz skarżącej sumę pieniężną w kwocie 3 000 zł oraz stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wyrokiem z 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1902/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wymierzył Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości 10 000 zł, przyznał od organu na rzecz skarżącej sumę pieniężną w kwocie 5 000 zł oraz stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Wyrokiem z 27 stycznia 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2474/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wymierzył Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości 12 000 zł, przyznał od organu na rzecz skarżącej sumę pieniężną w kwocie 6 000 zł oraz stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Następnie decyzją z [...] lutego 2021 r. organ rozpoznał wniosek skarżącej, umarzając postępowanie z powodu niewykazania przez nią, że była następcą prawnym dawnego właściciela nieruchomości. Decyzja ta została uchylona decyzją Wojewody Mazowieckiego z 22 czerwca 2021 r. Pismem z 12 sierpnia 2021 r. skarżąca wezwała organ do niezwłocznego wykonania wyroku z 9 lipca 2015 r., a następnie w dniu 29 marca 2022 r. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na niewykonanie przez organ tego wyroku. Decyzją z [...] czerwca 2022 r. Prezydent m.st. Warszawy odmówił przyznania skarżącej odszkodowania za sporną nieruchomość. Przywołanym na wstępie wyrokiem z 1 września 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wymierzył Prezydentowi m.st. Warszawy grzywnę w wysokości 3 000 zł za niewykonanie wyroku z 9 lipca 2015 r. w terminie, stwierdził, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, oddalił skargę w pozostałej części oraz zasądził od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że co prawda wniosek skarżącej o przyznanie odszkodowania za sporną nieruchomość został ostatecznie rozpatrzony przez organ pierwszej instancji decyzją z [...] czerwca 2022 r., ale miało to miejsce już po wniesieniu przez nią skargi. Zwrócił przy tym uwagę, że zakończenie postępowania nastąpiło półtora roku od zwrotu akt organowi. W ocenie Sądu okoliczności te wskazywały na zasadność orzeczenia grzywny przy jednoczesnym stwierdzeniu, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Jednocześnie Sąd uznał, że w sprawie brak było podstaw do przyznania skarżącej sumy pieniężnej. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył organ. Zaskarżył to rozstrzygnięcie w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji celem ponownego rozpoznania bądź oddalenie skargi oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Dodatkowo organ zrzekł się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie art. 154 § 1, 2 i 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej: ppsa, przez uwzględnienie skargi na niewykonanie wyroku z 9 lipca 2015 r. zobowiązującego organ do rozpoznania wniosku skarżącej z 21 czerwca 2012 r. o przyznanie odszkodowania za sporną nieruchomość, podczas gdy organ wykonał ten wyrok, wydając w dniu [...] lutego 2021 r. decyzję o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego, zaś późniejsze uchylenie tejże decyzji przez organ odwoławczy nie wpływa na fakt wykonania wyroku zobowiązującego do rozpoznania wniosku o przyznanie odszkodowania, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem doprowadziło do błędnego uznania, że organ nie wykonał ww. wyroku i skutkowało bezzasadnym wymierzeniem organowi grzywny, stwierdzeniem, że bezczynność organu w wykonaniu wyroku miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa oraz obciążeniem organu kosztami postępowania sądowego. Uzasadniając powyższy zarzut, organ podniósł, że wyrok z 9 lipca 2015 r. został wykonany przez wydanie decyzji z [...] lutego 2021 r., która następnie została uchylona rozstrzygnięciem Wojewody Mazowieckiego z 22 czerwca 2021 r. Argumentował, że następcze uchylenie decyzji organu pierwszej instancji nie może prowadzić do uznania, że ostatecznie wyrok ten został wykonany dopiero na skutek wydania decyzji z [...] czerwca 2022 r. Wskazał, że nadrzędnym celem postępowania jest rzetelne ustalenie stanu sprawy. Podkreślił przy tym, że organ wdrożył szereg środków naprawczych mających na celu skrócenie postępowań w tego typu sprawach, oraz zaznaczył, że przeszkodą dla terminowego załatwienia sprawy było ogłoszenie stanu epidemiologicznego. W piśmie procesowym z 21 grudnia 2022 r. skarżąca wniosła o przeprowadzenie rozprawy, a w odpowiedzi na skargę kasacyjną z tej samej daty domagała się oddalenia skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ppsa Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Biorąc pod uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna okazała się zasadna. W rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, że wniosek skarżącej został rozpatrzony przez organ zobowiązany wyrokiem z 9 lipca 2015 r. w dniu [...] lutego 2021 r. przez wydanie decyzji umarzającej postępowanie. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 154 § 1 ppsa w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Analiza zacytowanego przepisu wskazuje, że zastosowanie tej regulacji możliwe jest w sytuacji braku reakcji na zobowiązanie organu wyrokiem sądowym do wydania w określonym terminie rozstrzygnięcia w sprawie. Odnotować przy tym należy, że zarówno treść aktu wydanego przez zobowiązany organ, jak i jego prawidłowość są pozbawione znaczenia z punktu widzenia art. 154 § 1 ppsa. Przepis ten bowiem nie posługuje się żadnymi określeniami przybliżającymi warunki, w jakich należy uznać wydane przez organ orzeczenie za wykonanie wyroku sądu. Tym samym przyjąć należy, że aktem administracyjnym powodującym wykonanie zobowiązania nałożonego przez sąd w trybie art. 149 ppsa będzie zarówno decyzja uwzględniająca wniosek w całości, decyzja odmowna, czy decyzja umarzająca postępowanie, przy czym rozstrzygnięcia te mogą okazać się tak prawidłowe, jak i wadliwe w stopniu zasługującym na ich eliminację w instancyjnym toku postępowania (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 lipca 2018 r., sygn. akt II OSK 71/18, z 23 lutego 2023 r., sygn. akt I OSK 1337/22, czy z 12 kwietnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1989/22). W rozpoznawanej sprawie Prezydent zakończył postępowanie administracyjne w przedmiocie wniosku skarżącej o przyznanie odszkodowania za nieruchomość, umarzając to postępowanie decyzją z [...] lutego 2021 r., z powodu niewykazania przez skarżącą, że jest ona następcą prawnym dawnego właściciela nieruchomości. Oznacza to, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 lipca 2015 r. został wykonany, gdyż postępowanie z wniosku skarżącej prowadzone przez organ pierwszej instancji uległo zakończeniu. Fakt następczego uchylenia tej decyzji przez organ odwoławczy nie wpływa na wykonanie pierwotnego zobowiązania nałożonego na Prezydenta. Tym samym rozważania Sądu pierwszej instancji w zakresie niewykonania wyroku z 9 lipca 2015 r. okazały się błędne w tym sensie, że wyrok zobowiązujący wspomniany organ do rozpatrzenia wniosku skarżącej został już wykonany, a zatem brak było podstaw do stosowania art. 154 § 1, 2 i 6 ppsa. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 ppsa, orzekł jak w pkt 1 sentencji, tj. uznając skargę kasacyjną za zasadną, uchylił zaskarżony wyrok, a przyjmując, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 151 ppsa, oddalił skargę. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 ppsa (pkt 2 sentencji).