II OSK 1396/21

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Miron Sędziowie Sędzia NSA Leszek Kiermaszek Sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Małgorzata Mańkowska po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 2 marca 2021 r. sygn. akt III SA/Kr 613/20 w sprawie ze skargi P. J. na decyzję Wojewody [...] z dnia 27 marca 2020 r. nr WO-I.621.1.20.2019 w przedmiocie uchylenia czynności materialno-technicznej zameldowania oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE 1. Wyrokiem z 2 marca 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 613/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: "WSA w Krakowie") oddalił skargę P. J. (dalej: "skarżący", "skarżący kasacyjnie") na decyzję Wojewody [...] (dalej: "Wojewoda") z 27 marca 2020 r. nr WO-I.621.1.20.2019. Decyzją tą utrzymano w mocy decyzję Burmistrza [...] (dalej: "Burmistrz") z 4 lipca 2019 r., nr SO-51151/3/08 którą uchylono czynność materialno-techniczną polegającą na zarejestrowaniu w dniu [...] faktu zameldowania skarżącego na pobyt stały w [...] ul. [...]. 2. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył P. J. zaskarżając go w pkt. 1 tj. w zakresie oddalenia skargi. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit.c i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 8 oraz art. 9 k.p.a. poprzez błędne nieuwzględnienie, że postępowanie administracyjne zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji zostało wszczęte i było następnie prowadzone jako postępowanie w sprawie o wymeldowanie, tymczasem decyzja Burmistrza (podtrzymana decyzją Wojewody) została wydana w przedmiocie uchylenia czynności materialno-technicznej polegającej na zameldowaniu skarżącego w [...], a które to; uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż spowodowało brak uchylenia nieprawidłowego rozstrzygnięcia administracyjnego i nieuwzględnienie skargi; 2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit.c i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez błędne nieuwzględnienie naruszenia przepisów postępowania - ww. organy administracji publicznej naruszyły art. 105 § 1 k.p.a. poprzez to, że w sytuacji śmierci wnioskodawczyni i zasadności wydania decyzji o umorzeniu postępowania w całości, nie wydały takiej decyzji, a które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż spowodowało brak uchylenia nieprawidłowego rozstrzygnięcia administracyjnego i nieuwzględnienie skargi; 3) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne nieuwzględnienie naruszenia ww. przepisów k.p.a. w danym postępowaniu administracyjnym przez organy administracji ustalające stan faktyczny sprawy, co skutkowało nieuwzględnieniem przez te organy w całości okoliczności wskazujących na to, że co najmniej do dnia [...] włącznie R. J. nie opuściła dobrowolnie ani trwale danego lokalu mieszkalnego, a które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż spowodowało brak uchylenia nieprawidłowego rozstrzygnięcia administracyjnego i nieuwzględnienie skargi; 4) naruszenie, przez błędną wykładnię, prawa materialnego - art. 31 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2019 r. poz. 1397, dalej: "u.e.l.") w związku z art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 1984 r. nr 32 poz. 174, dalej: "ustawa o ewidencji ludności z 1974 r.") - w brzmieniu obowiązującym na 25 września 1998 r. oraz w związku z art. 26 § 1 Kodeksu cywilnego i art. 92 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w ten sposób, że zgodnie z błędną wykładnią, istotną okolicznością dla rozstrzygnięcia danej sprawy miał być fakt niezamieszkiwania przez skarżącego w danym miejscu w dniu [...], podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów powinna polegać na uzależnieniu prawidłowości zameldowania skarżącego w danym dniu pod danym adresem od tego, czy adres ten był właściwy w danym dniu w zakresie zameldowania jego matki. Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o zmianę punktu 1 wyroku, w taki sposób, by uwzględniona została skarga i obie decyzje zostały w całości uchylone, a postępowanie administracyjne, w ramach którego zostały wydane umorzone; ewentualnie uchylenie wyroku w zakresie jego punktu 1 w przypadku gdyby Naczelny Sąd Administracyjny uznał istotę sprawy za niedostatecznie wyjaśnioną. Jednocześnie wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. 3.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. 3.3. Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r. sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA). 3.4. Dla oceny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej w realiach niniejszej sprawy zasadnicze znaczenie ma to, że zaskarżona decyzja Wojewody oraz poprzedzająca ją decyzja Burmistrza z 4 lipca 2019 r., zostały wydane na skutek oddalenia przez WSA w Krakowie wyrokiem z 4 czerwca 2011 r., sygn. akt III SA/Kr 200/11, skargi R. J. działającej w imieniu własnym oraz małoletnich dzieci: P. J. i R. K., na decyzję Wojewody z dnia 25 sierpnia 2009 r. nr SO.I.5110-250-08. Decyzją tą Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Burmistrza z 3 lipca 2009 r. w części dotyczącej wymeldowania R. J. z miejsca pobytu stałego przy ul. [...] w [...] oraz uchylił decyzję organu I instancji w części dotyczącej wymeldowania małoletnich dzieci P. J. i R. K. z miejsca pobytu stałego z powyższego adresu i przekazał w tym zakresie sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Skarga kasacyjna R. J. od wyroku WSA w Krakowie z 14 czerwca 2011 r. została oddalona wyrokiem NSA z 21 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 2264/11. Przypomnienie tych prawomocnych orzeczeń wydanych w granicach niniejszej sprawy było konieczne z uwagi na związanie organów oraz sądów ocenami prawnymi i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w uzasadnieniach tych wyroków (art. 153 p.p.s.a.), a także z uwagi na instytucję prawomocności materialnej (art. 170 p.p.s.a.). Określona w art. 170 p.p.s.a. moc wiążąca prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego w odniesieniu tak do organu administracji publicznej, jak i do sądu administracyjnego oznacza, że muszą one przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu, co powinno skutkować uwzględnieniem treści prawomocnego wyroku w wydawanych przez nie rozstrzygnięciach. Oznacza to, że w kolejnym postępowaniu, w którym pojawia się dana kwestia, nie może być ona ponownie weryfikowana, a tym bardziej odmiennie rozważona. Przedmiotowe związanie prawomocnym orzeczeniem sądu administracyjnego rozciąga się na motywy wyroku w takich granicach, w jakich zdeterminowały one treść jego sentencji. Jak się przyjmuje jednolicie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, ratio legis art. 170 p.p.s.a. polega na tym, że gwarantuje on zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie dających się pogodzić w systemie sprawowania władzy publicznej (por. np. wyrok NSA z 4 stycznia 2023 r. sygn. akt II OSK 1419/22 oraz wyrok NSA z 10 maja 2023 r. sygn. akt II OSK 1373/22 - CBOSA). 3.5. Przenosząc powyższe ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy po pierwsze stwierdzić, że prowadzenie dalszego postępowania wobec skarżącego w trybie uchylenia czynności zameldowania było konsekwencją ocen prawnych zawartych w uzasadnieniu przywołanego wyżej wyroku WSA w Krakowie z 14 czerwca 2011 r. W szczególności, w wyroku tym stwierdzono: "Sąd uznaje natomiast za trafne stanowisko organu odwoławczego, co do konieczności wyjaśnienia w odrębnym postępowaniu kwestii przebywania małoletnich dzieci skarżącej – P. J. i R. K. Istotne jest, bowiem, jak to podnosi organ odwoławczy, gdzie przebywali: P. w chwili rejestracji – w dniu [...], a R. - w dniu [...] zgodnie z art. 14 ust. 2 ustawy zgłoszenie urodzenia dziecka zastępuje zameldowanie. Datą zameldowania dziecka jest zaś data sporządzenia aktu urodzenia. W przypadku, więc ustalenia błędnego wpisu, organ administracji zobowiązany będzie do podjęcia działań w oparciu o art. 47 ust. 2 ustawy)". Już z tego powodu bezzasadny okazał się zatem zarzut z punktu 1 petitum skargi kasacyjnej. Po drugie, w sprawie niniejszej skarżący nie mógł skutecznie kwestionować ustalenia, że w chwili urodzenia skarżącego (tj. [...]), R. J. nie przebywała z zamiarem stałego pobytu w lokalu przy ul. [...] w [...]. Kwestia ta została bowiem już rozstrzygnięta w prawomocnych orzeczeniach sądów administracyjnych. W szczególności, w uzasadnieniu przywołanego wyżej wyroku NSA z 21 marca 2013 r. wskazano, że matka skarżącego w [...] ponownie zamieszkała w przedmiotowym lokalu skąd w [...] wyjechała do [...], gdzie w [...] wyszła za mąż. Po powrocie do Polski w [...] zamieszkała natomiast w lokalu przy ul. [...] w [...], gdzie mieszka wraz z rodziną do chwili obecnej. NSA podkreślił, że słusznie zwrócono uwagę na fakt, iż skarżąca nie podejmowała we właściwym czasie środków prawnych zmierzających do powrotu do lokalu przy ul. [...] w [...]. Tym samym bezzasadne są zarzuty z punktu 3 petitum skargi kasacyjnej. Po trzecie, zgodnie z oceną prawną wyrażoną w wyroku WSA w Krakowie z 14 czerwca 2011 r., dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy konieczne było ustalenie, gdzie skarżący przebywał w chwili jego urodzin tj. [...]. Tymczasem, z niezakwestionowanych skutecznie ustaleń faktycznych wynika, że skarżący nie zamieszkiwał w tej dacie w spornym lokalu. Skoro tak, to czynność materialno-techniczna zameldowania skarżącego w lokalu przy ul. [...] w [...] była nieprawidłowa. Uzasadniało to z kolei wydanie decyzji uchylającej tę czynność w oparciu o art. 31 ust. 1 u.e.l. (w zw. z art. 69 tej ustawy). Bezzasadny okazał się zatem również zarzut z punktu 4 petitum skargi kasacyjnej. 3.6. Bezzasadny okazał się również zarzut naruszenia art. 105 § 1 k.p.a. Sprawa uchylenia wadliwej czynności zameldowania nie staje się bezprzedmiotowa z tego powodu, że zmarła osoba, która była wnioskodawcą w sprawie dotyczącej wymeldowania. 3.7. Końcowo, w świetle lektury akt administracyjnych, należy tylko informacyjnie wskazać, że obecnie instytucja zameldowania ma charakter czysto ewidencyjny. Obowiązek meldunkowy służy przede wszystkim prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji. Oznacza to w szczególności, że zameldowanie nie służy powstaniu, czy też potwierdzeniu prawa własności lub innego prawa do określonego lokalu, w tym prawa najmu. Celem decyzji o wymeldowaniu lub decyzji uchylającej czynność zameldowania jest doprowadzenie do zgodności ewidencji ze stanem faktycznym, a nie rozstrzyganie, czy strona ma prawa do zamieszkiwania w danym lokalu (por. np. wyrok NSA z 5 czerwca 2023 r., sygn. akt II OSK 527/22, CBOSA). Kwestie te wymagały podkreślenia w niniejszej sprawie, albowiem w jej tle znajduje się spór związany z prawem do zamieszkiwania w lokalu komunalnym przy ul. [...] w [...]. 3.8. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.