II SA/Sz 421/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Sędzia WSA Maria Mysiak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 września 2020 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącej A. G. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia [...] lipca 2019 r. A. G. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem A. G.. Decyzją z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.), zwanej dalej: "K.p.a." oraz art. 2 pkt 2, art. 17, art.20 ust. 3, art. 24, art. 25, art. 27 i art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111), dalej jako "u.ś.r.", Prezydent Miasta S. odmówił wnioskodawczyni przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem od dnia 1 lipca 2019 r. W uzasadnieniu organ podał, że w świetle orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] października 2017 r. niepełnosprawność A. G., ur. [...] r., istnieje od 26 lipca 2017 r. Podobnie od 26 lipca 2019 r. datuje się jego niepełnosprawność w stopniu znacznym. W tym czasie nie był on uczniem żadnej szkoły, a zatem nie ustalono, że niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Ponadto, wnioskodawczyni jest uprawniona na podstawie decyzji z dnia [...] listopada 2018 r. do specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. Od powyższej decyzji A. G., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła odwołanie, w którym domagała się przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 lipca 2017 r., powołując się przy tym na orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego i sądów administracyjnych mające zastosowanie w przedmiotowej sprawie. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i przyznało A. G. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad synem, począwszy od dnia 1 lipca 2019 r. do dnia 31 października 2019 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył treść art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium wskazało, że istota sporu w tej sprawie sprowadza się do tego, czy na gruncie obowiązujących przepisów opiekunowi może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 u.ś.r., pomimo że niepełnosprawność dorosłej osoby niepełnosprawnej, która pozostaje pod jego opieką, nie powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej do ukończenia 25 roku życia (stosownie do treści art. 17 ust. 1 b u.ś.r.). Przy rozważaniu tej kwestii konieczne jest wzięcie pod uwagę treści i skutków płynących z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13, Dz. U. z 2014 r., poz. 1443; OTK-A 2014/9/104) dla określenia ich wpływu na sytuację prawną odwołującej się. W niniejszej sprawie organ I instancji uznał, że z uwagi na okoliczność, iż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okresie, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 b u.ś.r., tym samym wnioskodawczyni nie spełnia warunku do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego określonego w tym przepisie. Organ odwoławczy wyjaśnił, że Trybunał Konstytucyjny w punkcie II sentencji wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie Kolegium, zaistniała zatem podstawa do uwzględnienia odwołania, bowiem ww. wyrokiem Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 17 ust. 1 b u.ś.r. w zakresie, który stanowił podstawę orzekania w niniejszej sprawie. Ponadto, organ zwrócił uwagę, na linię orzeczniczą sądów administracyjnych, które w odniesieniu do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych wnoszących o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego po wyroku Trybunału, dostrzegają jego wpływ ich na obecną sytuację i stwierdzają o konieczności uchylenia decyzji. Kolegium wskazało dalej, że na skutek błędnego stanowiska organu I instancji, dokonanego z naruszeniem art. 17 ust. 1b ustawy w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, stwierdzającego, że skarżąca nie może uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku spełnienia przez osobę wymagającą opieki kryterium wieku niezbędnego do przyznania tego świadczenia, zostało naruszone też prawo skarżącej do skutecznego dokonania wyboru świadczenia. Fakt ustalenia skarżącej prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie jest bowiem sytuacją nieodwracalną. W świetle art. 27 ust. 5 ustawy, regulującego kwestię zbiegu uprawnień do świadczeń, w przypadku wyboru przez skarżącą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego istnieje podstawa do usunięcia z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ odwoławczy zauważył, że zgodnie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych już sam wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego winien być potraktowany przez organ orzekający jako skorzystanie z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego, to jest świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzja w sprawie specjalnego zasiłku opiekuńczego podlega zatem uchyleniu w trybie art. 155 K.p.a. przez organ I instancji od 1 lipca 2019 r. Wyżej opisaną decyzję Kolegium A. G., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, wnosząc o jej uchylenie w części i ustalenie na jej rzecz świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem do dnia 30 listopada 2021 r. oraz o zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie i przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 31 października 2019 r., a nie do dnia 30 listopada 2021 r. Jednocześnie wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności A. G., z którego wynika, że jego niepełnosprawność została ustalona przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. do dnia 30 listopada 2021 r. Skarżąca podniosła, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że z posiadanego w aktach orzeczenia o stopniu niepełnosprawności A. G. wynika, iż jego niepełnosprawność ustalona została do dnia 31 października 2019 r. W związku z tym organ był związany tym orzeczeniem i nie mógł przyznać świadczenia bezterminowo. W międzyczasie jednak zostało wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. orzeczenie, z którego wynika, że niepełnosprawność A. G. została ustalona do dnia 30 listopada 2021 r. W związku z tym zaistniała potrzeba zaktualizowania wydanej decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Powołując się na treść art. 24 ust. 2 i ust. 4 ustawy oświadczeniach rodzinnych skarżąca podniosła, że istnieją przesłanki, aby ustalić świadczenie pielęgnacyjne na jej rzecz do dnia 30 listopada 2021 r. - zgodnie z wydanym aktualnie orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Kolegium zauważyło, że dopiero na etapie skargi skarżąca informuje o istnieniu orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 12 listopada 2019 r., dołączając kserokopię ww. orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Zaskarżona decyzja została wydana w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu; opiekunowi faktycznemu dziecka; osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej; innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie do art. 24 ust. 2 ww. ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 24 ust. 2a ww. ustawy). W przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczeń rodzinnych ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia, nie dłużej jednak niż do końca okresu zasiłkowego (art. 24 ust. 3 ww. ustawy). Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (art. 24 ust. 4 ww. ustawy). W okolicznościach niniejszej sprawy niesporne jest to, że skarżąca w dniu [...] lipca 2019 r. wystąpiła do organu I instancji z wnioskiem o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem. Do ww. wniosku skarżąca dołączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w S. z dnia [...] października 2017 r. o zaliczeniu jej syna do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym. W orzeczeniu tym wskazano, że niepełnosprawność syna istnieje od 26 lipca 2017 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od również od 26 lipca 2017 r. Orzeczenie to wydano na czas określony, tj. do dnia 31 października 2019 r. Niesporne jest w sprawie ponadto, że w odpowiedzi na ww. wniosek organ I instancji decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia. Na skutek rozpatrzenia odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją dnia [...] kwietnia 2020 r. uchyliło ww. decyzję i przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne, począwszy od dnia 1 lipca 2019 r. (czyli od miesiąca, w którym skarżąca złożyła wniosek w tym przedmiocie) do dnia obowiązywania orzeczenia syna o niepełnosprawności, czyli do dnia 31 października 2019 r., w wysokości [...] zł. Odnosząc się do podniesionej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczności wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, sąd wskazuje, że wobec treści uzasadnienia ww. orzeczenia i przestawionych w uzasadnieniu decyzji rozważań prawnych, nie nasuwają się wątpliwości co do prawidłowości uznania przez organ odwoławczy naruszenia prawa skarżącej do skutecznego wyboru świadczenia – w sytuacji zbiegu uprawnień do świadczeń specjalnego zasiłku opiekuńczego i świadczenia pielęgnacyjnego. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych mają charakter bezwzględnie obowiązujący, zatem decyzje organów orzekających w sprawie przyznania, bądź odmowy przyznania świadczeń rodzinnych, w tym także zasiłków pielęgnacyjnych, nie mają charakteru uznaniowego, a organy przy podejmowaniu decyzji muszą ściśle przestrzegać obowiązujących przepisów prawa, co w niniejszej sprawie oznacza związanie organów w zakresie terminu określonego w art. 24 ust. 2 i ust. 2a ustawy oświadczeniach rodzinnych, od którego świadczenie może być przyznane. W tym miejscu zauważyć jednak trzeba, że z treści skargi wynika, że w dniu wydania zaskarżonej decyzji, tj. 10 kwietnia 2020 r. syn skarżącej legitymował się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] listopada 2019 r., wydanym do dnia 30 listopada 2021 r. Wspomniana wyżej okoliczność faktyczna istniała w dacie wydania zaskarżonej decyzji, choć była organowi nieznana i wyszła na jaw dopiero na etapie wniesienia skargi do tutejszego sądu. Zdaniem sądu, ujawnienie w skardze faktu istnienia orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] listopada 2019 r. stanowi okoliczność faktyczną, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ten stanowi podstawę wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Z kolei, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w skrócie: "P.p.s.a") sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Powyższe oznacza, że stwierdzenie przez sąd zaistnienie przesłanki, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. stanowi przesłankę do uchylenia kontrolowanej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. W tym miejscu zaznaczyć należy, że pojęcia "naruszenia prawa", o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., nie można ograniczać do sytuacji, gdy zachodzi prosta sprzeczność między treścią przepisu, a sposobem jego zastosowania przez organ administracji. W postępowaniu administracyjnym przez wydanie decyzji z naruszeniem prawa rozumie się także takie sytuacje, w których organowi administracji nie można postawić zarzutu naruszenia przepisów w chwili wydawania decyzji, a taka sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie. Dotyczy to na przykład niektórych podstaw wznowienia postępowania administracyjnego, np. określonych w art. 145 § 1 pkt 5 i 8 K.p.a., czy też w art. 145a K.p.a. Tak więc w razie stwierdzenia przez sąd, że kontrolowany akt narusza prawo, a naruszenie to daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, to zachodzi podstawa do uchylenia takiego aktu w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a., bowiem dyspozycja tego przepisu ma na celu przede wszystkim ochronę obiektywnego porządku prawnego (por.: wyrok NSA z 30 marca 2017 r. o sygn. akt II GSK 1953/15 17 - dostępny na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponownie rozpoznając sprawę, Kolegium będzie się kierować wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi przez sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku, a przede wszystkim winno odnieść się do posiadanego przez A. G. aktualnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności i wziąć pod uwagę okres, na jaki zostało wydane. W tym stanie sprawy sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit b P.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a. Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.