I SA/Wa 2962/21

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Protokolant referent Jolanta Replin, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 października 2022 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wydatków za pobyt w domu opieki społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...].04.2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz A. L. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. UZASADNIENIE Decyzją KOA/2008/Op/21 z dnia 6.10.2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako organ/SKO) na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa uchyliło w części decyzję Burmistrza Miasta i Gminy G. z 13 kwietnia 2021 r. nr OPS.5120.ZW.16.04.2021 w przedmiocie zwrotu wydatków za pobyt L. L. w Domu Pomocy Społecznej dla osób przewlekle somatycznie i psychicznie chorych w G. tj. w zakresie terminu wniesienia opłaty i orzekło, że zwrotu należy dokonać w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji, a w pozostałej części decyzję Burmistrza SKO utrzymało w mocy. SKO podało, że decyzją Burmistrza Miasta i Gminy G. z 13 listopada 2020 r. OPS.5120.23.11.2020 (dalej też jako decyzja z 2020r.) zobowiązano A. L. (dalej jako skarżący), syna pensjonariuszki, do odpłatności za pobyt matki L. L. w Domu Pomocy Społecznej (DPS) w wysokości 1161,77 zł miesięcznie od 1 września 2020 r. W uzasadnieniu tej decyzji podano, że koszt pobytu w DPS wynosi 4 348 zł miesięcznie, gmina wnosi zastępczo kwotę 3485,31 zł, przy czym mąż i córka - są zwolnieni z opłaty, ponieważ ich dochód nie przekracza kwoty 300% kryterium dochodowego zgodnego z ustawą o pomocy społecznej. Stąd syn A. L. dalej jako skarżący) został zobowiązany do wnoszenia 1/3 kwoty 3 485,31 zł, czyli 1161,77 zł miesięcznie. Następnie decyzją z 13 kwietnia 2021 r. znak OPS.5120.ZW.16.04.2021 Burmistrz Miasta i Gminy G. zażądał zwrotu wydatków za pobyt L. L. w DPS, które zastępczo wniosła gmina G. . W uzasadnieniu wskazano, że pobyt w DPS jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Podano, że opłatę za pobyt wnosi mieszkaniec domu do wysokości 70% swojego dochodu, zaś zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2021, poz. 2268, dalej jako ustawa) do ponoszenia opłat zobowiązani są: małżonek i zstępni. Organ wskazał, że każda z tych osób ponosi odpłatność w przypadającej na nią części, w tym przypadku - 1/3. SKO przywołało art. 60 ust. 1 i 2 ustawy a także w całości art. 61 ustawy i wskazało, że skarżący A. L. odmówił podpisania umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 ustawy; nie udzielił też dokładnych informacji na temat swojej sytuacji finansowej; podkreślał natomiast, że matka opuściła rodzinę gdy był małym chłopcem i nie utrzymywał z nią kontaktu. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu SKO podało, że przesłanką ustalenia opłaty są: istniejące pokrewieństwo między pensjonariuszem a osobą zobowiązaną do opłaty oraz wysokość dochodu tej osoby, ustalana na podstawie art. 8 ust. 3 ustawy. SKO podkreśliło, że skarżący pozostaje w związku nieformalnym, nazywanym partnerskim, polegającym na wspólnym gospodarowaniu i prowadzeniu wspólnego życia i powinien był udzielić pełnych informacji na temat dochodów jego dwuosobowego gospodarstwa, zaś jako syn jest zobowiązany do ponoszenia przypadającej na niego części opłaty za pobyt matki w DPS. SKO podało także, że kwestia stosunków i zależności rodzinnych, w tym bliskości między krewnymi nie jest badana, a z obowiązku odpłatności zwalnia jedynie art. 64a ustawy. Wskazało, że osobę zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona albo prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica. Dokonując oceny całości sprawy, SKO stwierdziło jednak, że organ I instancji nieprawidłowo w sentencji decyzji określił termin wniesienia opłaty i w tym zakresie zmieniło decyzję pierwszej instancji wskazując, że dopóki decyzja nie stała się ostateczna nie można uznać, że kwota jest wymagalna. W tym zakresie orzekło zatem reformatoryjnie, utrzymując w mocy pozostałą część decyzji burmistrza. W skardze na ww decyzję A. L. zarzucił SKO: 1) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 8 kpa, art. 10 § 1 , art. 11 kpa. 29 kpa, a także art.7 kpa, art. 7a kpc , art. 9 kpa, art. 77 § 1 kpa, oraz art. 80 kpa , art. 81 a kpa, art. 97 § 1 pkt 4, art. 107 § 3 kpa poprzez przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów skutkujące błędną oceną zgromadzonego materiału, wyciągnięcie nieprawidłowych wniosków i brak całościowej i spójnej oceny wszystkich okoliczności, nierozpoznanie wszystkich wątpliwości na korzyść skarżącego, co miało znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, złamanie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, niezastosowanie zasady prawdy obiektywnej etc. - mające wpływ na wynik sprawy; 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. naruszenie art. 8 ust. 3-4, art. 61 ust. 1-2, art. 64, art. 64a ustawy o pomocy społecznej w zw. z art. 15o ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID- 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374) zmieniony ustawą z dnia 31 marca 2020 r. poz. 568 w zw. z art. 106 ust. 4 ustawy i art. 107 ust. 1 ustawy. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji SKO KOA/2008/Op/21 oraz decyzji Burmistrza Miasta i Gminy G. z dnia 13 kwietnia 2021 r. o nr: QPS.5120.ZW.16.Q4.2021 a także o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi podkreślił, że SKO niezasadnie przyjęło, że pozostaje on w "związku partnerskim" gdyż z osobą, z którą zamieszkuje łączą go jedynie relacje intymne oraz że jako trener fitenss w ostatnich 2 latach przez ponad 6 miesięcy nie mógł w ogóle wykonywać swojego zawodu i tym samym zarobkować. Powołując się na zasady współżycia społecznego i orzecznictwo dot. art. 64 ust. 1 ustawy skarżący zarzucił też, że SKO nie odniosło się do relacji rodzinnych i postawy jego matki, jej alkoholizmu i porzucenia dzieci. Podczas rozprawy pełnomocnik skarżącego powołał się także na dodany do art. 64 ust. 1 ustawy pkt. 7, wskazując, że nowelizacja przepisów powinna być uwzględniona w ocenie całokształtu okoliczności niniejszej sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył co następuje: Zaskarżona decyzja i decyzja organu I instancji podlegają uchyleniu ale nie z przyczyn wyartykułowanych w skardze. Sąd nie jest jednak związany zarzutami skargi (art. 134 ppsa) i z urzędu dostrzegł nieprawidłowości w prowadzonym przez SKO postępowaniu. Trzeba podkreślić, że wg akt sprawy skarżący A. L. w oparciu o art. 60, 61, 62 i 64 ustawy decyzją Burmistrza Miasta i Gminy G. z 13 listopada 2020 r. OPS.5120.23.11.2020 został już zobowiązany do odpłatności za pobyt matki L. L. w DPS w wysokości 1161,77 zł miesięcznie w okresie od 10 września 2020r. Organ wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji na ww decyzję z 2020r. i jej kopia jest w aktach sprawy, nie wynika z nich jednak czy decyzja ta jest ostateczna. Jeśli jednak ww decyzja jest ostateczna, to prowadzenie postępowania w zakresie wysokości kosztów pobytu matki skarżącego w DPS w tym samym okresie, osób zobowiązanych do zapłaty tj. ustalania osób spokrewnionych i ich dochodów, a także ustalanie dochodu skarżącego – było w tej sprawie bezprzedmiotowe. Stąd postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia wspólnych dochodów "rodziny" skarżącego (w rozumieniu art. 6 pkt. 14 ustawy) a także zarzuty skargi i odnoszenie się tak przez organy jak i przez skarżącego do regulacji zawartej w art. 60, 61, 62 i 64 czy art. 64a ustawy – są chybione. Uzasadnienie decyzji SKO wskazuje na inny przedmiot postępowania niż w istocie miało to miejsce. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, że postępowanie w niniejszej sprawie dotyczyło ustalenia wysokości kwoty, jaką skarżący powinien zwrócić gminie G. w związku z poniesieniem przez tę gminę zastępczo za skarżącego kosztów określonych już w decyzji z 13 listopada 2020 r. OPS.5120.23.11.2020. Podstawę prawną decyzji w tym zakresie stanowi art. 104 ust. 3-8 ustawy, do którego odsyła art. 61 ust. 3 ustawy. Wskazał na powyższe organ I instancji. Obowiązek wnoszenia, przez osoby określone w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy, opłat za pobyt w DPS umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej z zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 ustawy. W ocenie Sądu w stosunku do skarżącego taka decyzja zapadła w 2020r. Tymczasem organ procedował tak jakby ponownie ustalał wysokość odpłatności skarżącego za pobyt jego matki w DPS. Stanowi o tym podstawa prawna przywołana przez SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (tj. art. 60 ust. 1 i 2 i art. 61 ustawy). Kwestia ta została już jednak przesądzona w decyzji z 13 listopada 2020r., o ile jest ona ostateczna. Skoro wbrew zobowiązaniu wynikającemu z tej decyzji skarżący nie ponosił ww opłat w ogóle, i zastępczo ponosiła je gmina w oparciu o treść art. 61 ust. 3 ustawy, to następnie gmina powinna jedynie udokumentować jaką kwotę z określonej w decyzji z 13 listopada 2020r. kwoty 1161,77 zł ponosiła za skarżącego. Zgodnie z art. 61 ust. 3 ustawy, w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji (...), opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio. Powyższe oznacza, że uiszczone przez gminę koszty pobytu matki skarżącego w DPS w ramach kwoty 1161,77 określonej w decyzji z 2020r., zapadłej na podstawie art. 61 ust. 2d/e ustawy - ściągane są w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym, natomiast w kolejnej decyzji administracyjnej ustala się jedynie ich wysokość, o czym stanowi art. 104 ust. 3 ustawy. W tym wypadku gdy mowa o wysokości kosztów – chodzi o wysokość kosztów uiszczanych przez gminę w ramach zobowiązania nałożonego na skarżącego decyzją z 13 listopada 2020r. Trzeba podkreślić, że wg art. 61 ust. 2 pkt. 3 ustawy gmina wnosi zastępczo koszty utrzymania matki skarżącego w DPS – zamiast pozostałych członków jej rodziny nieposiadających odpowiednich dochodów, a osobną podstawę prawną ponoszenia przez gminę za skarżącego kosztów utrzymania matki w DPS stanowi art. 61 ust. 3 ustawy - w związku z niewywiązywaniem się przez niego z ponoszenia opłat określonych w decyzji z 2020r. W stosunku do skarżącego gmina może więc żądać zwrotu uiszczonych za niego kosztów maksymalnie w wysokości określonej w decyzji z 2020r. Przykładowo, gdyby zamiast określonej w ww decyzji kwoty 1161,77 zł skarżący uiszczał DPS jedynie 500 zł a gmina wykazałaby, że za skarżącego ponosiła pozostałą wysokość kosztów (np. w wysokości 661,77 zł), bądź każdorazowo inną – w zależności od nieregularnych płatności zobowiązanego, to przedmiotem opartej o art. 104 ust. 3 ustawy decyzji określającej wysokość podlegających ściągnięciu poniesionych przez gminę kosztów byłoby wyłącznie matematyczne rozliczenie ww należności. Na tym etapie sprawy, przy wydawaniu decyzji określającej wysokość zobowiązania wobec gminy, nie bada się już przesłanek z art. 64 czy 64a ustawy, a tym bardziej z art. 60 czy 61 ust. 1 i 2 – gdyż te powinny być przedmiotem rozważań organu administracji przy procedowaniu nad określeniem zobowiązania zawartego w decyzji z 13 listopada 2020r. wydawanej na podstawie art. 61 ust. 2d/e ustawy. Innymi słowy decyzja zobowiązująca do zwrotu kosztów pobytu w DPS uiszczonych zastępczo przez gminę w ramach art. 61 ust. 3 ustawy ma charakter wtórny w stosunku do decyzji z 2020r. Tym niemniej w tego typu sprawie obowiązkiem organu jest odpowiednie zastosowanie art. 104 ust. 4 ustawy w zw. z jej art. 61 ust. 3. Stanowi on, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie (...) w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Ani decyzja organu I instancji ani decyzja organu II instancji nie odnosi się do ww regulacji. Dlatego ponownie rozpoznając sprawę organ gminy, uznając, że decyzja z 13 listopada 2020r. jest ostateczna, powinien - udokumentować wpłaty dokonywane za skarżącego niewywiązującego się z obowiązku nałożonego na niego w tej decyzji, (skarżący nie kwestionuje zresztą, że z obowiązku tego nie wywiązywał się w ogóle) i orzec jedynie o wysokości kwot (kwoty) podlegającej ściągnięciu w trybie egzekucji administracyjnej (art. 61 ust. 3 w zw. z art. 104 ust. 3 ustawy) – jak to zresztą miało miejsce w decyzji I instancji. Jednak, przy nakładaniu na skarżącego obowiązku zwrotu uiszczonych przez gminę kwot, organ powinien też odnieść się w uzasadnieniu decyzji do okoliczności podnoszonych przez tegoż skarżącego w kontekście regulacji zawartej w art. 104 ust. 4 ustawy (w zw. z art. 61 ust. 3 ustawy), a nie, jak domaga się tego strona skarżąca - do art. 64 czy art. 64a ustawy. Rozważań w tym zakresie zabrakło w uzasadnieniu decyzji organów obu instancji pomimo zarzutów skarżącego wskazującego na szczególne okoliczności sprawy. Na tym etapie Sąd nie przesadza wyniku sprawy, wskazuje jedynie, że organy pominęły w swoich rozważaniach regulację określoną w art. 104 ust. 4 ustawy. Skutkowało to uchyleniem decyzji obu instancji - na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit a i c ppsa w zw. z art. 61 ust. 3 i w zw. z art. 104 ust. 3-8 ustawy. Podstawę uchylenia decyzji I instancji stanowił art. 135 ppsa.