I SA/Kr 1611/11

SENTENCJA Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie - Monika Rudzka po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.D. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi J.D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 lipca 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania decyzji p o s t a n a w i a I) zwolnić J.D. od kosztów sądowych; II) w pozostałym zakresie wniosek oddalić UZASADNIENIE Wraz ze skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 15 lipca 2011 r. Nr: [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania decyzji skarżąca J.D. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie na jej rzecz doradcy podatkowego. Z oświadczenia zawartego we wniosku wynika, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jest osobą rozwiedzioną na własnym utrzymaniu. Ma dorosłą córkę posiadającą własną rodzinę, zamieszkałą w G. Jedynym źródłem dochodu skarżącej jest emerytura w wysokości 1.265 zł brutto (1.068,25 zł netto). W skład majątku skarżącej wchodzi mieszkanie własnościowe o powierzchni 48 m², trzy działki o łącznej powierzchni 46 arów położone na terenie zalewowym os. L. oraz udział we własności działki o powierzchni 12 arów zabudowanej starym domem o powierzchni około 100 m². Od 10 lutego 2010 roku skarżąca jest również współwłaścicielką działki o powierzchni 1.0071 ha zwróconej decyzją Prezydenta Miasta K., porośniętej drzewami i krzewami, bez dojazdu, sklasyfikowanej jako teren rekreacyjno – wypoczynkowy. Z nieruchomości tych skarżąca nie czerpie żadnych korzyści, a ich sprzedaż jest niemożliwa. J.D. ponosi miesięcznie następujące wydatki: czynsz za mieszkanie 405 zł, energia elektryczna 70 zł, gaz ok. 100 zł, telefon ok. 50 zł, podatek od nieruchomości w wysokości ok. 385 zł kwartalnie. W związku z podeszłym wiekiem (69 lat) i chorobami, na które cierpi (serce, cukrzyca, żylaki, nadciśnienie), skarżąca wydaje ponad 200 zł miesięcznie na lekarstwa. Nie posiada ona oszczędności, ani przedmiotów wartościowych. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, mającą na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi instytucja przyznania prawa pomocy, przysługuje osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (prawo pomocy w zakresie całkowitym), lub gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (prawo pomocy w zakresie częściowym). Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy przy tym rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić obie minimum warunków socjalnych. W niniejszej sprawie skarżąca domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie na jej rzecz doradcy podatkowego z urzędu. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest więc formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegający się o taką pomoc winien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. To bowiem z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się wszelkie wydatki związane z postępowaniem sądowym, w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienia dla niej fachowego pełnomocnika (por. postanowienie NSA z dnia 10.01.2005 r., sygn. akt FZ 478/04 i postanowienie SN z dnia 24.09.1984 r. sygn. II CZ 104/84). Oceniając przedstawioną sytuację materialną skarżącej, orzekający uznał, iż nie zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, sytuacja ta bowiem nie nosi znamion ubóstwa. Skarżąca uzyskuje stałe miesięczne dochody z emerytury, które przypadają tylko na nią, a ponadto jest właścicielką lub współwłaścicielką majątku nieruchomego w postaci kilku nieruchomości. W takiej sytuacji przyznanie skarżącej prawa pomocy w pełnym zakresie obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie na jej rzecz pełnomocnika z urzędu byłoby niezasadne. Zaakcentować należy, że prawo pomocy w zakresie całkowitym powinno mieć charakter wyjątkowy i winno być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem (przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia). Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2004 r., OZ 862/04, niepubl.). W ocenie orzekającego istnieją natomiast podstawy do przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie jej w całości od kosztów sądowych. Skarżąca jest osobą starszą i schorowaną, na konieczne leczenie przeznacza znaczną część uzyskiwanych dochodów. Ponosi także wysokie, w stosunku do dochodów, wydatki związane z koniecznym utrzymaniem. Posiadane nieruchomości ze względu na nieuregulowany stan prawny, bądź niską atrakcyjność ze względu na położenie, nie przynoszą skarżącej wymiernych korzyści. W takiej sytuacji wygospodarowanie przez skarżącą środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych oraz wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru byłoby zatem dla niej zbyt dużym obciążeniem. Dlatego orzekający przychylił się do wniosku skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Rozstrzygnięcie to zabezpiecza prawo do sądu strony skarżącej, a jednocześnie nie skutkuje przerzuceniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego. Na marginesie należy dodać, iż na obecnym etapie postępowania nie występuje konieczność działania przez kwalifikowanego pełnomocnika. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto należy wskazać, iż stronom działającym bez adwokata lub radcy prawnego Sąd udziela potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza je o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 powołanej ustawy). Uzupełnieniem tej regulacji jest przewidziany w art. 140 § 1 ustawy obowiązek Sądu pouczania stron działających bez adwokata lub radcy prawnego o terminie i trybie zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji. Z tych względów orzeczono w sentencji postanowienia na podstawie art. 245 § 1-3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zmianami).