II SA/Ol 519/20

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Chybicki (spr.) Sędziowie sędzia WSA Beata Jezielska sędzia WSA Marzenna Glabas po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 września 2020 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE M. C. złożył 9 stycznia 2020 r. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad synem L. C. Decyzją z "[...]" Wójt Gminy "[...]" odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wskazano, że postanowieniem Sądu Rejonowego z 14 września 2009 r. wnioskodawca został pozbawiony władzy rodzicielskiej nad synem, który został umieszczony w rodzinie zastępczej. Następnie postanowieniem z 7 czerwca 2010 r. syn został umieszczony w placówce opiekuńczo-wychowawczej, gdzie przebywał do ukończenia 18-go roku życia (tj. do 19 listopada 2019 r.). Wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności L. C. został złożony przez opiekuna prawnego i orzeczeniem z 11 stycznia 2018 r. zaliczono go do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe. W wyniku przesłuchania wnioskodawcy organ ustalił, że syn jest osobą niepełnosprawną od około trzech lat. Jest samodzielny w zakresie samoobsługi, pielęgnacji, samodzielnie porusza się po domu, samodzielnie spożywa posiłki. Potrzebuje pomocy przy gotowaniu obiadu, zaś pozostałe posiłki przygotowuje samodzielnie. Pomoc ze strony wnioskodawcy ogranicza się do asysty przy wyjazdach do lekarza, palenia w piecu, gotowania i podania lekarstw. Zeznania te potwierdza również wywiad środowiskowy. Stwierdzono, że czynności, które wykonuje wnioskodawca (zamieszkując wspólnie i prowadząc wspólne gospodarstwo domowe) w zakresie pomocy synowi (pomoc przy dawkowaniu lekarstw, asysta przy wizytach lekarskich) nie są czynnościami typowo opiekuńczymi i pielęgnacyjnymi. Obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (gotowanie, palenie w piecu, pranie) wykonywane są codziennie przez większość osób pracujących. Nie wykluczają one podjęcia zatrudnienia, bowiem obowiązki związane z pomocą w prowadzeniu gospodarstwa domowego można również wykonywać po godzinach pracy. Organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111; dalej w skrócie: u.ś.r.) świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Według oświadczenia wnioskodawcy, pracował on ok. 12 lat temu, nie poszukiwał zatrudnienia, nawet w okresie kiedy syn przebywał w Placówce (potwierdza to weryfikacja ZUS oraz weryfikacja z Centralnej Aplikacji Rynku Pracy), wobec czego warunek rezygnacji z zatrudnienia nie jest spełniony. Zdaniem organu, również zakres czynności, które wnioskodawca wykonuje w związku z opieką jest zbyt mały i nie jest na tyle absorbujący, żeby nie móc pogodzić go z wykonywaniem pracy (której i tak od wielu lat Pan nie wykonywał). W odwołaniu od tej decyzji M. C. stwierdził, że jest z niej niezadowolony i nie zgadza się z nią. Zaskarżona decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]". W uzasadnieniu wskazano, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika bowiem, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Oznacza to, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni. Organ odwoławczy stwierdził, że takiego związku nie sposób dostrzec w sprawie wnioskodawcy, który nie podejmuje pracy od 12 lat i w obecnej sytuacji faktycznej, pomoc niepełnosprawnemu synowi nie wyklucza, czy nie umożliwia podjęcia zatrudnienia. Ponadto należy wziąć pod uwagę cel i funkcję świadczenia pielęgnacyjnego. Celem omawianego świadczenia jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej. W odróżnieniu od innych świadczeń opiekuńczych świadczenie pielęgnacyjne, jako tego rodzaju forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. W tym miejscu organ zwrócił uwagę na to, że od 2 marca 2020 r. L. C. jest uczestnikiem Środowiskowego Domu Samopomocy w "[...]", który prowadzi swoją działalność 5 dni w tygodniu (od poniedziałku do piątku) w godz. 7.30-15.30, w tym co najmniej 6 godzin dziennie na zajęcia z uczestnikami. Wskazano, że wnioskodawca nie może uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego również dlatego, że został pozbawiony władzy rodzicielskiej nad synem (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). W skardze M. C. wniósł o przyznanie mu wnioskowanego świadczenia. Wskazał, że jego syn jest niepełnosprawny od urodzenia, komisja lekarska orzekła, że jest całkowicie niezdolny do pracy. Wspólnie z nim prowadzi gospodarstwo domowe. Nikogo innego nie ma w domu. W związku z chorobami syna musi jeździć do lekarzy i podawać leki po śniadaniu i kolacji. Syn często nie pamięta, gdzie coś położył. Trzeba mu przypominać o toalecie porannej i wieczornej. Przy robieniu posiłków rzeczy wypadają mu z rąk. Uczęszcza do Środowiskowego Domu Samopomocy, co jednak nie zwalnia z obowiązku opieki nad nim, ponieważ trzeba rozpalić pod kuchnią, nagrzać wodę do mycia, przygotować ubranie, podać leki i odprowadzić do samochodu, odebrać. Bywa, że zostaje w domu ze względu na złe samopoczucie. Skarżący stwierdził, że nie wyobraża sobie, żeby syn został sam w domu. Od 20 listopada 2019 r., gdy syn z nim zamieszkał, nie podejmował żadnej pracy dorywczej, ponieważ syn potrzebuje stałej opieki. Bez niego sobie nie poradzi. Skarżący wyjaśnił, że nie pracował przez 12 lat, gdyż "brak było zatrudnienia przez P.U.P." Starał się szukać pracy na własną rękę, ale bezskutecznie. Została praca dorywcza. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, stwierdzając, że treść skargi nie wpływa na zmianę jego poglądu w sprawie, zaś argumenty w niej podniesione nie skutkują możliwością jej uwzględnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 i art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej w skrócie: p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności zaskarżonego aktu, czyli ocenia jego zgodność z prawem według stanu prawnego i faktycznego sprawy z daty jego podjęcia, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Uchylenie zaskarżonej decyzji przez sąd administracyjny następuje tylko w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). Badając legalność zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad dzieckiem posiadającym orzeczenie o niepełnosprawności. Materialnoprawną przesłankę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy u.ś.r. Zgodnie z jej art. 17 ust. 1, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przedmiotowe świadczenie przysługuje nie tylko w sytuacji spełnienia wszystkich przesłanek pozytywnych z art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale i braku wystąpienia przesłanek negatywnych. Jedna z przesłanek negatywnych wynika z art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. Według tego przepisu, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy rodzice osoby wymagającej opieki zostali pozbawieni praw rodzicielskich. Słusznie więc stwierdzono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że rodzic, który został pozbawiony władzy rodzicielskiej nie może uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego na niepełnosprawnego syna mimo sprawowania nad nim opieki. Bezdyskusyjnie więc skarżący nie może uzyskać wnioskowanego świadczenia póki w obrocie prawnym pozostaje postanowienie Sądu Rejonowego z 14 września 2009 r. o pozbawieniu go władzy rodzicielskiej nad synem. W tej sytuacji nie ma znaczenia, czy spełnia pozostałe warunki ustawowe. W ich zakresie słuszna jest jednak argumentacja zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku rodzica względem dziecka (pozbawienie władzy rodzicielskiej nie oznacza pozbawienia praw i obowiązków niewchodzących w zakres tej władzy), lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W rozpatrywanym przypadku nie zachodzi sytuacja, w której wnioskodawca musiał zrezygnować z pracy zarobkowej, czy też nie może jej podjąć ze względu na konieczność sprawowania permanentnej opieki. Według protokołu przesłuchania z 6 lutego 2020 r. skarżący nie tylko bowiem nie zrezygnował z podjęcia pracy (pkt 3), ale nawet jej poszukuje (pkt 1). Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.