I OSK 101/20

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Zygmunt Zgierski Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 12 września 2019 r. sygn. akt II SA/Ol 562/19 w sprawie ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 20 maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oddala skargę kasacyjną. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 12 września 2019 r. sygn. akt II SA/Ol 562/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 20 maja 2019 r. w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy: W dniu 25 października 2018 r. Burmistrz M. wezwał skarżącego do osobistego stawienia się w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w M., w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego. Pomimo doręczenia wezwania, strona nie zgłosiła się w wyznaczonym terminie. W związku z tym zawiadomieniem z dnia 7 stycznia 2019 r. zostało wszczęte postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W dniu 14 marca 2019 r. do organu I instancji wpłynęło pismo strony z prośbą o ponowne wyznaczenie terminu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego. W związku z tym pracownik organu I instancji w dniu 18 marca 2019 r. skontaktował się telefonicznie ze stroną, która zobowiązała się do stawienia w organie w dniu 21 marca 2019 r. W terminie tym skarżący nie zgłosił się. Decyzją z dnia 22 marca 2019 r. wydaną przez Burmistrza M., na podstawie art. 5 ust. 3 w zw. z art. 5 ust. 3a ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r. poz. 554 ze zm.), dalej powoływanej jako "u.p.o.u.a.", uznano dłużnika alimentacyjnego A. P. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie. Decyzją z dnia 20 maja 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Elblągu utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając stanowisko organu I instancji, że w sprawie zachodzą przesłanki do uznania strony za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 10 § 1 K.p.a.; 2) art. 55 § 1 K.p.a. w zw. z art. 39 K.p.a.; 3) art. 40 § 2 K.p.a.; 4) art. 104 K.p.a.; 5) art. 4 ust. 1 u.p.o.u.a.; 6) art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalając skargę wskazał, że w niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżący w okresie 6 miesięcy poprzedzających wszczęcie postępowania administracyjnego nie wywiązał się ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżących alimentów. Jak wynika bowiem z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Przemyślu z dnia 22 stycznia 2019 r. w okresie od 1 lipca 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. nie wyegzekwowano od skarżącego żadnych należności alimentacyjnych, a z kolejnego zaświadczenie Komornika z dnia 20 marca 2019 r. wynika, że skarżący nie uiścił żadnych należności z tego tytułu także w okresie od 1 styczna do 28 lutego 2019 r. Zatem spełniony został warunek, o którym mowa w art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. W ocenie Sądu organy prawidłowo uznały, że zaistniała przesłanka, o której stanowi art. 5 ust. 3 pkt 1 u.o.p.o.u.a., albowiem skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego oraz – pomimo wezwania - nie złożył oświadczenia majątkowego. Wskazano przy tym, że wezwanie skarżącego do stawienia się w organie celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego w terminie 14 dni od doręczenia wezwania, datowane na dzień 25 października 2018 r., zostało skutecznie doręczone na adres skarżącego w trybie art. 43 K.p.a. Wprawdzie pełnomocnik skarżącego twierdzi, że w tym czasie skarżący nie przebywał stale pod tym adresem, ale musiał uzyskać informację o wezwaniu, skoro w dniu 14 marca 2019 r. do organu wpłynęła jego prośba o ponowne wyznaczenie terminu celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Co więcej skarżący ustalił telefonicznie z pracownikiem organu termin jego stawienia się w organie na dzień 21 marca 2019 r. Potwierdza to zarówno notatka urzędowa, jak i pismo pełnomocnika skarżącego z dnia 18 marca 2019 r., w którym wniósł o wyjaśnienie powodów wezwania skarżącego do stawiennictwa w organie. W tych okolicznościach Sąd stwierdził, że w rozmowie telefonicznej ustalono jedynie – i to na wniosek skarżącego - kolejny termin stawienia się skarżącego celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, co jest dopuszczalne nie tylko w świetle art. 55 K.p.a., ale także jest zgodne z ogólną zasadą szybkości postępowania, określoną w art. 12 § 1 K.p.a. Podkreślono przy tym, że pomimo ustalonej daty skarżący nie pojawił się w organie, nie wyjaśnił przyczyn swojej nieobecności, ani też nie podjął żadnych działań, które wskazywałyby na gotowość złożenia oświadczenia majątkowego, czy też umożliwienia organowi przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Takich wyjaśnień brak jest także w piśmie pełnomocnika skarżącego z dnia 18 marca 2019 r. Ponadto w odwołaniu od decyzji organu I instancji pełnomocnik skarżącego wprawdzie zakwestionował prawidłowość doręczenia wezwania przez organ, ale nie wskazał na gotowość złożenia oświadczenia majątkowego, czy też informacji w ramach wywiadu alimentacyjnego przez skarżącego. Odnosząc się do zarzutów pominięcia działającego w sprawie pełnomocnika Sąd wyjaśnił, że od momentu jego zgłoszenia się do postępowania, co miało miejsce dopiero w dacie wpłynięcia jego pisma do organu, tj. w dniu 21 marca 2019 r., organy dokonywały doręczeń na adres pełnomocnika. Natomiast co do zarzutu naruszenia art. 10 § 1 K.p.a. Sąd podniósł, że faktycznie przed wydaniem decyzji organ winien umożliwić stronie wypowiedzenie się odnośnie do zgromadzonego materiału dowodowego. Jednakże zarzut ten mógłby odnieść skutek, jeśli wskazane uchybienie miałoby istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Skoro jednak podstawą wydania zaskarżonej decyzji był brak złożenia oświadczenia majątkowego i uniemożliwienia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, a zatem postępowanie dowodowe ograniczyło się w zasadzie czynności, do których zobowiązany był wyłącznie skarżący, to nie sposób uznać, że wskazywane uchybienie proceduralne miało wpływ na treść rozstrzygnięcia. Ponadto skarżący - uniemożliwiając przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego oraz uchylając się od złożenia oświadczenia majątkowego – pozbawił organ możności prowadzenia jakichkolwiek ustaleń związanych z sytuacją majątkową skarżącego, a tym samym prowadzenia postępowania wyjaśniającego. Dlatego też niezasadny jest także zarzut niekompletności materiału dowodowego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący, opierając ją na następujących podstawach: - art. 174 ust. 2 P.p.s.a. poprzez dokonanie przez WSA w Olsztynie naruszenia art. 145 § 1 ust. 1 pkt c P.p.s.a. tj. naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to: 1) art. 10 § 1 K.p.a. poprzez brak zapewnienia czynnego udziału stronie w postępowaniu administracyjnym polegające na niepoinformowaniu skarżącego o zakończeniu postępowania wyjaśniającego i przed wydaniem decyzji nie umożliwieniu ani skarżącemu ani jego pełnomocnikowi wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; 2) art. 40 § 2 K.p.a. poprzez "pominięcie w przedmiocie doręczenia pisma ustanowionego w sprawie pełnomocnika"; 3) art. 55 § 1 K.p.a. w zw. z art. 39 K.p.a. poprzez wezwanie skarżącego do stawiennictwa w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego telefonicznie zamiast za pośrednictwem operatora pocztowego w sytuacji gdy sprawa nie miała charakteru "nie cierpiącej zwłoki"; 4) art. 104 K.p.a. poprzez przedwczesne wydanie decyzji uznającej odwołującego się za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych; 5) art. 151 P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Elblągu z dnia 20 maja 2019 r. utrzymującą w mocy decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. które to naruszenie zgodnie z treścią art. 174 P.p.s.a. miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ skarga nie została uwzględniona; - art. 174 ust. 1 P.p.s.a. poprzez dokonanie przez WSA w Olsztynie naruszenia art. 145 § 1 ust. 1 pkt a P.p.s.a., tj. naruszenia przepisów prawa materialnego, a to: 1) art. 4 ust 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez nieprzeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego wobec dłużnika alimentacyjnego co uniemożliwiało wydanie zaskarżonej decyzji; 2) art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędne przyjęcie, że dłużnik alimentacyjny uchyla się od obowiązku przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia o stanie majątkowym. Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i umorzenie postępowania; 2) ewentualnie uchylenie skarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie; 3) zasądzenie kosztów postępowania, kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; 4) rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r., poz. 2095 ze zm.), Przewodniczący Wydziału I Izby Ogólnoadministracyjnej w dniu 8 sierpnia 2022 r. sprawę skierował do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, który w odróżnieniu od sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna jest niezasadna. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów po otrzymaniu wniosku, o którym mowa w art. 3 ust. 5, organ właściwy dłużnika przeprowadza wywiad alimentacyjny, w celu ustalenia sytuacji rodzinnej, dochodowej i zawodowej dłużnika alimentacyjnego, a także jego stanu zdrowia oraz przyczyn niełożenia na utrzymanie osoby uprawnionej, odbiera od niego oświadczenie majątkowe oraz informuje dłużnika o przekazaniu do biura informacji gospodarczej informacji gospodarczej o zobowiązaniu lub zobowiązaniach dłużnika alimentacyjnego wynikających z tytułów, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 i 2, w razie powstania zaległości za okres dłuższy niż 6 miesięcy. Stosownie natomiast do treści art. 5 ust. 3 ustawy w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W rozpoznawanej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się w istocie do zakwestionowania oceny Sądu I instancji, który uznał za prawidłowe ustalenia organów administracji, że skarżący, pomimo skutecznego doręczenia wezwania do stawienia się w siedzibie organu w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, na wezwanie to nie odpowiedział, co uznano za uniemożliwienie przeprowadzenia ww. wywiadu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie uznać należy za prawidłowe. Należy mieć bowiem na uwadze, że Burmistrz M. wystosował do skarżącego pismo z dnia 25 października 2018 r. z prośbą o nawiązanie kontaktu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Jednocześnie organ poinformował o treści art. 5 ust. 3 i 3b ustawy o pomocy osobom, wskazując m.in., że gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego lub odmówił złożenia oświadczenia majątkowego, organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Powyższe wezwanie zostało przesłane na adres: "[...]", którego prawidłowość nie była kwestionowana na etapie postępowania przed organami administracji. Jak wynika ze znajdującego się w aktach administracyjnych zwrotnego potwierdzenia przesyłka została doręczona w sposób właściwy i odebrana w dniu 27 listopada 2018 r. przez pełnomocnika adresata. Prawidłowa zatem była ocena Sądu I instancji, że skarżącemu zostało w trybie określonym w art. 43 K.p.a. doręczone pismo z dnia 25 października 2018 r., co stanowiło podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie uznania go za dłużnika alimentacyjnego, skoro nie dostosował się do jego treści. Dodatkowo wskazać trzeba, że skarżący również po wszczęciu postępowania w sprawie uznania go za dłużnika alimentacyjnego nie wywiązywał się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Pomimo złożenia przez stronę w dniu 13 marca 2019 r. podania o ponowne wyznaczenie terminu, celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i zobowiązania się, po rozmowie z pracownikiem Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M., do osobistego stawienia się w siedzibie Ośrodka w dniu 21 marca 2019 r. nie podjął kontaktu z organami pomocy społecznej, by przeprowadziły z nim wywiad alimentacyjny. Skoro ani wcześniej, ani później obowiązku nie dopełnił, zasadnie organy administracji uznały skarżącego za osobę uniemożliwiającą przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. Właściwie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie przy tym ocenił, że przeprowadzona ze skarżącym w dniu 18 marca 2019 r. rozmowa telefoniczna była dopuszczalna bowiem odbyła się po skutecznym doręczeniu wezwania z dnia 25 października 2018 r. oraz zawiadomienia o wszczęciu postępowania i dotyczyła jedynie ustalenia, na wniosek skarżącego, kolejnego terminu stawienia się celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Z tych względów nie można skutecznie zarzucić Sądowi I instancji naruszenia art. 145 § 1 ust. 1 pkt a P.p.s.a. w zw. z art. 4 ust 1 i art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 145 § 1 ust. 1 pkt c P.p.s.a. w zw. z art. 55 § 1 K.p.a. w zw. z art. 39 K.p.a. oraz art. 104 K.p.a. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 145 § 1 ust. 1 pkt c P.p.s.a. w zw. z art. 10 § 1 K.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, na co zwrócono również uwagę we wcześniejszych rozważaniach, że organ I instancji wezwał skarżącego do nawiązania kontaktu, celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz skutecznie doręczył zawiadomienie o wszczęciu postępowania w dotyczące uznania strony za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oraz możliwości zapoznania się z aktami sprawy, zgłaszania uwag i wyjaśnień. Wydanie decyzji poprzedziła przy tym kolejna próba – tym razem telefonicznego – ustalenia ze skarżącym terminu wywiadu, co wynika z notatki służbowej z dnia 18 marca 2019 r., sporządzonej przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. W sprawie nie doszło zatem do uchybienia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, o której mowa w powołanym przepisie Kodeksu postępowania administracyjnego. Ponadto postępowanie dowodowe przed organem ograniczyło się do czynności, do których zobowiązany był wyłącznie skarżący, a zatem ewentualne uchybienie proceduralne w tym zakresie nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia. Za niezrozumiały uznać należy zarzut naruszenia art. 145 § 1 ust. 1 pkt c P.p.s.a. w zw. z art. 40 § 2 K.p.a. Od dnia przystąpienia pełnomocnika skarżącego – radcy prawnego A. K. do sprawy i wpływie pełnomocnictwa do akt administracyjnych, tj. od dnia 21 marca 2019 r. organy doręczały bowiem wszelką korespondencję ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.