II OZ 961/09

SENTENCJA Dnia 3 listopada 2009 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2009 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 września 2009 roku, sygn. akt II SA/Gl 1334/08 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie pełnomocnika w osobie radcy prawnego w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] października 2008 roku Nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie. UZASADNIENIE Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 4 września 2009 r. oddalił wniosek M.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez wyznaczenie pełnomocnika w osobie adwokata, w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] października 2008 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji przenoszącej prawa i obowiązki w sprawie rekultywacji terenu po działalności górniczej. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w dniu 2 czerwca 2009 r. M.K. wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu. W urzędowym formularzu wniosku skarżący wskazał, że źródło jego utrzymania stanowi stosunek pracy, z którego osiąga dochód w wysokości 4.500 zł brutto miesięcznie, natomiast w skład jego majątku - na podstawie umowy dzierżawy - wchodzi nieruchomość rolna o powierzchni 11 ha. Pismem z dnia 15 czerwca 2009 r. skarżący został wezwany do uprawdopodobnienia w terminie 7 dni okoliczności podniesionych we wniosku poprzez nadesłanie zaświadczenia wykazującego osiągany dochód, wskazanie wielkości oraz tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego, w którym skarżący przebywa, nadesłanie kserokopii rachunków, faktur oraz innych dokumentów obrazujących przeciętne, miesięczne koszty związane z utrzymaniem się (np. czynsz, opłaty za media, koszty dojazdu do pracy), a także wyjaśnienie, czy osiąga on jakiekolwiek dochody z posiadanej nieruchomości. Skarżący nie udzielił odpowiedzi na powyższe wezwanie. Postanowieniem z dnia 23 lipca 2009 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy M.K. w ustawowym terminie wniósł od powyższego postanowienia sprzeciw, w którym podniósł, że zaskarżona decyzja w związku z obowiązkiem rekultywacji nieruchomości rolnej powoduje niekorzystne rozporządzanie przez niego mieniem oraz ponoszenie kosztów nieadekwatnych do osiąganego dochodu. Zdaniem skarżącego prawo pomocy przysługuje każdemu, w celu zapewnienia skuteczności obrony, zaś pozycja materialna wnioskodawcy ma drugorzędne znaczenie. Skarżący wyjaśnił, że zwrócił się do Sądu o przyznanie prawa pomocy jedynie w celu wskazania osoby "cieszącej się zaufaniem i profesjonalizmem w środowisku". W ocenie skarżącego wszystkie istotne dane zawarte zostały w formularzu wniosku, pod rygorem odpowiedzialności karnej za podanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy. Skarżący poinformował, że nie posiada lokalu mieszkalnego, a z uwagi na prowadzony proces rekultywacji nieruchomości "faktury i rachunki" wielokrotnie przewyższają jego dochody. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że dochód skarżącego jest niewątpliwie wysoki, skarżący nie przedstawił przy tym żadnych dokładnych danych dotyczących ponoszonych przez niego kosztów. Nie wykazał on zatem, że jego dochody nie pozwalają mu na pokrycie kosztów pomocy prawnej bez uszczerbku dla utrzymania. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł M.K. podnosząc argumenty tożsame z argumentami zawartymi w sprzeciwie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Sąd może przyznać osobie fizycznej prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki dla uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Zasadą jest także, że to strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Kompetencją jest ocena przedstawionych przez stronę dokumentów i oświadczeń. Niezbędne jest zatem by złożone dokumenty dawały pełny i spójny obraz sytuacji majątkowej strony. Słusznie zauważył Sąd I instancji, że dochód skarżącego jest na tyle wysoki, że ustanowienie przez skarżącego profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu nie powinno stanowić znacznego uszczerbku dla majątku strony. Jednocześnie skarżący nie wykazał ponoszenia żadnych wydatków, poprzestając jedynie na nieudokumentowanych oświadczeniach. Powyższe okoliczności musiały przesądzić o negatywnym rozstrzygnięciu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Podkreślenia nadto wymaga, że wbrew twierdzeniom strony skarżącej, ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w sposób jednoznaczny określa przesłanki przyznania prawa pomocy, ograniczając ocenę sądu administracyjnego jedynie do sytuacji materialnej strony. Z powyższych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w postanowieniu.