III OZ 478/24

SENTENCJA Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 września 2024 r., sygn. akt IV SO/Po 13/23, odmawiające przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku w sprawie z wniosku A. P. o wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny za nieprzekazanie sądowi skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do uzupełnienia braków formalnych wniosku. UZASADNIENIE Postanowieniem z 10 września 2024 r., sygn. akt IV SO/Po 13/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych jego wniosku o wymierzenie Prezydentowi [...] grzywny za nieprzekazanie sądowi skargi wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji podał, że A. P. pismem z 18 sierpnia 2023 r. złożył wniosek o wymierzenie grzywny Prezydentowi [...] w kwocie 15.000 zł. za nieprzekazanie skargi na informację Prezydenta [...] z października 2004 r. W związku w powyższym zarządzeniem z 28 sierpnia 2023 r. - pod rygorem odrzucenia wniosku - wezwano skarżącego do usunięcia w terminie 7 dni braku formalnego wniosku poprzez uiszczenie wpisu sądowego w kwocie 100 zł stosownie do § 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczególnych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2021 r. poz. 535). Skarżącego po rygorem odrzucenia wniosku wezwano również do uzupełnienia w terminie 7 dni braków formalnych wniosku przez podanie nr PESEL i nadesłanie 1 egzemplarza wniosku poświadczonego za zgodność z oryginałem lub własnoręcznie podpisanego. Poinformowano skarżącego, że odpisem mogą być też uwierzytelnione fotokopie lub uwierzytelnione wydruki z poczty elektronicznej. Pisma zawierające w/w wezwania do uzupełnienia braków formalnych zostały doręczone skarżącemu 5 września 2023 r. (k. 47 akt). A. P. pismem z 13 września 2023 r. podał nr PESEL oraz złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu. Skarżący złożył również wniosek o przywrócenie terminu do wykonania wezwania z 28 sierpnia 2023 r. z uwagi na zły stan zdrowia (depresję), która utrudnia mu funkcjonowanie, jak też konieczność odpowiadania na wezwania w dniu 12 września 2022 r. w innych sprawach toczących się przed WSA w Poznaniu o sygn. akt [...] i przed SO w [...] o sygn. [...] i innych. Do w/w pisma załączono wniosek o ukaranie Prezydenta [...] grzywną w wysokości 15.000 zł. w związku z nieprzesłaniem akt w związku ze złożoną skargą z 9 listopada 2022 r. mimo składanych ponagleń i skarg na przewlekłość dot. skarg na niewykonanie wyroku WSA w Poznaniu z 23 lutego 2022 r. w sprawie wyroku o sygn. IV SA/Po 890/21 oraz mimo składanych ponagleń i skarg na przewlekłość . Rozpoznając wniosek o przyznanie pełnomocnika referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu postanowieniem z 10 października 2023 r. sygn. akt IV SPP/Po 70/23 przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. A. P. pismem z 18 grudnia 2023 r. złożonym bezpośrednio do Sądu, uzasadniając wniosek o przywrócenie terminu, wskazał, że był przekonany iż pismo złożył z zachowaniem terminu. Skarżący wyjaśnił, że jest chory [...] (depresja), jego sytuacja życiowa jest bardzo zła, a w związku z problemami zdrowotnymi musi korzystać z pomocy medycznej. Wnioskodawca przedstawił również stanowisko w sprawie zakwalifikowania do wynajmu lokalu komunalnego z mieszkaniowego zasobu. Do w/w pisma skarżący załączył kopię Historii Zdrowia i Choroby z Poradni [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z 27 lutego 2024 r. sygn. akt IV SO/Po 13/23 odrzucił wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku. Dokonując oceny zachowania przez skarżącego siedmiodniowego terminu na złożenie przedmiotowego wniosku, Sąd wskazał, że - jak wyjaśnił sam skarżący i jego pełnomocnik - pismo zawierające uzupełnienie braków formalnych wniosku o wymierzenie grzywny zostało złożone z uchybieniem terminu z uwagi na depresję, która utrudnia funkcjonowanie. W wyniku rozpoznania zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 2 sierpnia 2024 r. sygn. akt III OZ 321/24 uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny zgodził się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że uzasadnienie wniosku skarżącego o przywrócenie terminu jest dość lakoniczne i nie zawiera daty, w której przyczyna uchybienia terminu ustała. Sąd II instancji uznał, że nie oznacza to jednak, że wniosek skarżącego jest spóźniony. NSA stwierdził, że wniosek o przywrócenie terminu jest spóźniony, jeżeli został wniesiony po upływie terminu określonego w art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. z 2024 r., poz. 935 – dalej p.p.s.a.), tj. po upływie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminowi. Skoro skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu dzień po jego uchybieniu, to nie może być to wniosek spóźniony, o którym mowa w art. 88 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji błędnie więc postanowił odrzucić wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków wniosku. Ponownie rozpoznając wniosek skarżącego o przywrócenie terminu, Sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu i odmówił jego przywrócenia. WSA w Poznaniu uznał, że zły stan zdrowia [...] skarżącego, na co wskazał we wniosku, nie może być uznany za okoliczność uzasadniającą brak winy w uchybieniu terminu. Z przesłanej bowiem przez skarżącego historii zdrowia i choroby z poradni [...] wynika, że w trakcie wizyty 30 stycznia 2023 r. rozpoznano u skarżącego stan oznaczony kodem [...], który, zgodnie z Międzynarodową Statystyczną Klasyfikacją Chorób i Problemów Zdrowotnych – oznacza [...]. Przedstawiona historia zdrowia i choroby wskazuje, że 3 lipca 2023 r. i 2 października 2023 r. skarżący nie stawił się na umówione wizyty. Zdaniem Sądu I instancji, z powyższego wynika, że brak jest jakichkolwiek przesłanek do przyjęcia, aby w dacie odbioru wezwania do uzupełnienia braków formalnych wniosku o wymierzenie grzywny i następnie w trakcie biegu terminu do dokonania tej czynności doszło do nagłego pogorszenia zdrowia skarżącego. Sąd I instancji stwierdził też, że nie każda choroba stanowi przesłankę do przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności. Tylko nagła choroba może stanowić przesłankę do przywrócenia terminu jeśli zostaną spełnione określone warunki. Choroba musi mieć charakter niespodziewany lub nagły, czyli musi wystąpić takie pogorszenie stanu zdrowia, którego nie dało się przewidzieć. W ocenie WSA w Poznaniu, okolicznością uzasadniającą przywrócenie terminu nie może być również podnoszona we wniosku o przywrócenie terminu okoliczność prowadzenia innych spraw sądowych, w tym przed Sądem Okręgowym [...] w sprawie oznaczonej sygn. akt [...] i przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu w sprawie sygn. akt [...] (sprawa zakończona pod sygn. akt [...] postanowieniem wymierzającym Prezydentowi [...] grzywnę za nieprzekazanie akt w kwocie 300 zł.). Według Sądu I instancji, z informacji znanych Sądowi z urzędu wynika, że w sprawie pierwotnie prowadzonej pod sygn. akt [...] skarżący również pismem z 28 sierpnia 2023 r. został wezwany do uzupełniania braków formalnych. Na powyższe wezwanie odpowiedział z zachowaniem wyznaczonego terminu w dniu 12 września 2023 r. (vide k 194 - 203). Powyższy dzień był ostatnim dniem terminu do uzupełniania braków formalnych w sprawie [...]. Okoliczność terminowego wykonania wezwania w sprawie [...] nie pozwala, w ocenie Sądu, na przyjęcie, że skarżący wskutek przeszkody, której nie mógłby usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, nie był w stanie z zachowaniem terminu dokonać czynności, do których został wezwany w niniejszej sprawie pismami z 28 sierpnia 2023 r. W szczególności, nie ma podstaw do przyjęcia, że jego stan zdrowia 12 września 2023 r. uniemożliwiał mu nadanie pisma na poczcie. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący, reprezentowany przez adwokata ustanowionego z urzędu. Składający zażalenie zaskarżonemu postanowieniu zarzucił "naruszenie art. 58 k.p.a. przez błędne przyjęcie, iż w sprawie nie zaistniały wszystkie przesłanki uzasadniające przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku albowiem podniesione przez skarżącego okoliczności świadczą jedynie o braku zachowania należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw". Mając na uwadze powyższe zarzuty, wniósł o: - uchylenie zaskarżonego postanowienia i wydanie decyzji pozytywnej, tj. postanowienia o przywróceniu terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku; ewentualnie - uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu zażalenia podniósł, że w niniejszej sprawie nie powinno budzić wątpliwości, że strona skarżąca uchybiła zakreślonemu przez ustawodawcę terminowy bez swojej winy. Nadto stwierdził, że co bardzo istotne, w celu przywrócenia terminu należy uprawdopodobnić, a nie udowodnić, że uchybienie terminu nastąpiło bez winy podmiotu, który uchybił terminowi. Pełnomocnik skarżącego podkreślił, że chodzi zatem o wskazanie takich okoliczności, których wystąpienie było niezależne od woli strony i uniemożliwiło jej dopełnienie czynności procesowej w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie jest zasadne. Na wstępie należy wyjaśnić, że w zażaleniu błędnie przywołano przepis art. 58 k.p.a. zamiast przepis art. 86 § 1 p.p.s.a., lecz z przywołanej w zażaleniu treści przepisu nie budzi wątpliwości, że chodzi o ten ostatni przepis, którego naruszenie zarzucono Sądowi I instancji, a przedmiotem zaskarżenia uczyniono postanowienie tego Sądu z 10 września 2024 r. W niniejszej sprawie kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy skarżący we wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o wymierzenie organowi grzywny uprawdopodobnił okoliczności wskazujące na brak jego winy w uchybieniu terminu. Skarżący we wniosku o przywrócenie terminu wskazał na depresję, która utrudnia mu funkcjonowanie, jak też na konieczność wykonania 12 września 2023 r. wezwań w innych sprawach. W aktach sprawy znajduje się też kopia historii zdrowia i choroby z poradni [...], z której wynika, że w trakcie wizyty 30 stycznia 2023 r. rozpoznano u skarżącego stan oznaczony kodem [...], który Sąd I instancji odczytał z użyciem Międzynarodowej Statystycznej Klasyfikacji Chorób i Problemów Zdrowotnych – jako [...]. Należy zauważyć, że powyższa jednostka chorobowa, według tej samej klasyfikacji, należy do [...], [...] i została włączona do ogólnej grupy "[...]". Nie jest to zatem choroba o charakterze nagłym, ale choroba, której przebieg jest rozciągnięty w czasie. Choroba ta została, według ww. dokumentu, rozpoznana w czasie wizyty skarżącego u lekarza 30 stycznia 2023 r., a zatem w okresie poprzedzającym uchybienie terminu. To zaś, że skarżący nie stawił się na kolejne wizyty u lekarza nie oznacza, że nie cierpiał na rozpoznaną chorobę później, także i w dniu uchybienia terminu, czy też w okresie biegu terminu na wykonanie wezwania Sądu. Również i to, że skarżący 12 września 2023 r. wykonał wezwania Sądu w innych sprawach nie oznacza, że nie dochował staranności w niniejszej sprawie wykonując wezwanie jeden dzień po wyznaczonym terminie. We wniosku o przywrócenie terminu skarżący wyraźnie wskazał, że choroba utrudnia mu funkcjonowanie. Stwierdzona dokumentem okoliczność choroby skarżącego w zestawieniu z jego oświadczeniem o takiej treści uprawdopodabnia zatem, że skarżący mógł nie działać z dostatecznym rozeznaniem i wykonać część wezwań w terminie, a inne już po tym terminie. Rację ma pełnomocnik skarżącego zwracając uwagę, że przepis wymaga jedynie uprawdopodobnienia, a nie przedstawienia dowodu na brak swojej winy w uchybieniu terminu. Sąd I instancji pominął tę kwestię i błędnie ocenił okoliczności przywołane przez skarżącego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 30 listopada 2023 r., sygn. akt II GZ 413/23 (Legalis nr 3017910): "Rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi, sąd I instancji powinien ocenić, czy przywołane we wniosku okoliczności zasługują na wiarę, a następnie ocenić, czy mogą one uprawdopodobniać brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Oceniając powyższe, sąd mając na uwadze zasady logiki i doświadczenia życiowego, winien zbadać, czy rodzaj i charakter podjętych przez skarżącego działań może świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu. Przy ocenie okoliczności wskazanych we wniosku o przywrócenie terminu należy wypośrodkować, aby z jednej strony nie doprowadzić do pochopnego przywrócenia terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości w ocenie przesłanki braku winy, nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw przed sądem administracyjnym". W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd I instancji ocenił okoliczności wskazane przez skarżącego i wynikające ze złożonego dokumentu zbyt surowo. WSA w Poznaniu nie dostrzegł, że stwierdzona u skarżącego choroba mogła mieć bezpośredni wpływ na sposób jego działania w celu wykonania wezwania Sądu. Nie dostrzegł także, że skarżący, mimo stwierdzonej choroby, podjął próbę wykonania wezwania Sądu, uchybiając wyznaczonemu w tym wezwaniu terminowi tylko jeden dzień, co czyni zaskarżone postanowienie podlegającym uchyleniu. Naczelny Sąd Administracyjny uznał też, że kwestia przesłanek koniecznych do przywrócenia terminu została w sprawie dostatecznie wyjaśniona i skarżący przesłanki te spełnił. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 i art. 86 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i przywrócił skarżącemu termin do uzupełnienia braków formalnych wniosku o wymierzenie organowi grzywny.