III SA/Kr 1329/23

SENTENCJA Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Czeluśniak Asesor WSA Marta Kisielowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi Ł. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 2 czerwca 2023 r., SKO.Al/4112/114/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. UZASADNIENIE Decyzją z 28 listopada 2022 r., Wójt Gminy Z. odmówił skarżącemu (Ł. L.) przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletnich dzieci: L. C. i E. C. w okresie od 1 października 2022 r. do 30 września 2023 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następuje na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego (art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1993 z późn. zm.). Organ dodał, że zgodnie z art. 98 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) - to rodzice są przedstawicielami dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Skarżący nie był ani rodzicem obu ww. dziewczynek, ani też uprawnionym do ich reprezentowania jako ich opiekun prawny. Organ odwołał się przy tym do ustaleń faktycznych. W niniejszej sprawie, postanowieniem z 13 czerwca 2021 r., [...], Sąd Rejonowy [...], III Wydział Rodzinny i Nieletnich, na czas trwania postępowania dotyczącego ograniczenia/zawieszenia władzy rodzicielskiej wobec małoletnich oraz umieszczenia ich w rodzinie zastępczej, powierzył skarżącemu wykonywanie pieczy na ww. małoletnimi. Sąd nie pozbawił jednak władzy rodzicielskiej matki małoletnich, ani władzy tej nie zawiesił. W związku z tym to matka małoletnich była przedstawicielem ustawowym małoletnich uprawnionym do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Uzasadniając prawidłowość przyjętej interpretacji ww. przepisów, organ powołał się przy tym na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 13 grudnia 2007 r., III SA/Gd 369/07. W odwołaniu skarżący zarzucił, że ograniczenie dostępności świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osoby sprawującej, na mocy orzeczenia sądu, bieżącą pieczę nad dzieckiem jest sprzeczne z Konstytucją i Konwencja o prawach dziecka przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 z późn. zm.). Podał, że matka małoletnich od dłuższego czasu nie interesuje się nimi i w żaden sposób nie przyczynia się do zaspokojenia ich potrzeb. To on ponosi cały koszt utrzymania dzieci. Gdyby matka wystąpiła o wypłatę świadczenia z funduszu alimentacyjnego to "ani złotówka z przyznanych świadczeń nie zostałaby przeznaczona na potrzeby małoletnich". Celem wykazania legitymacji do wystąpienia z wnioskiem o świadczenie skarżący powołał się na wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych: z 27 września 2016 r., II SA/Łd 465/16; z 26 czerwca 2018 r., III SA/Kr 373/18. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, decyzją z 2 czerwca 2023 r., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Kolegium podało, że Sąd Rejonowy [...] w K., III Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z 7 grudnia 2022 r., [...] orzekł o przysposobieniu pełnym małoletnich E. C. i L. C. przez skarżącego, z tym że matka małoletnich wniosła apelację i obecnie toczyło się postępowanie przed Sądem Okręgowym w K. (sprawie nadano sygnaturę akt [...]). Jednocześnie, wyrokiem zaocznym Sąd Rejonowy [...] w K. Wydział II Rodzinny i Nieletnich z 7 stycznia 2014 r., [...] zasądził od ojca dzieci alimenty w kwocie po 500 zł, płatne do rąk matki. Zdaniem Kolegium to matka małoletnich była ich przedstawicielem ustawowym, uprawnionym do złożenia wniosku o przyznanie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ponieważ sąd opiekuńczy ani nie pozbawił, ani nie zawiesił jej władzy rodzicielskiej. Kolegium również podzielało stanowisko organu I instancji, przyjęte za ww. wyrokiem III SA/Gd 369/07. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący wniósł o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Skarżący zarzucił decyzji Kolegium naruszenie: 1. prawa materialnego, a to art. 15 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, przez jego błędną wykładnię, a to przyjęcie, że osoba, której Sąd opiekuńczy powierzył bieżącą pieczę nad dzieckiem, nie jest uprawniona do złożenia imieniem tegoż dziecka wniosku o wypłatę świadczeń z funduszu alimentacyjnego, choć zawężająca wykładnia przywołanego przepisu nie daje się pogodzić z przepisami Konstytucji i Konwencji o Prawach Dziecka, 2. przepisów postępowania, a to art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który miał wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia, przez m.in. nieustosunkowanie się do argumentacji podnoszonej przez skarżącego w odwołaniu oraz niepoczynienie niezbędnych ustaleń odnośnie niewykonywania przez matkę uprawnionych do świadczeń praw i obowiązków rodzicielskich. W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że matka dziewczynek nie interesuje się córkami. Materiał dowodowy dotyczący ograniczenia władzy rodzicielskiej matki oraz informacje o rodzinie są bardzo dobrze znane pracownikom opieki społecznej i dobitnie pokazują, że gdyby przedstawicielka ustawowa dziewczynek wystąpiła z wnioskiem o wypłatę świadczeń to ani złotówka nie zostałaby przeznaczona na potrzeby małoletnich. Na okoliczność prawidłowej interpretacji zakresu swoich uprawnień do żądania świadczenia – skarżący obszernie zacytował wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 26 czerwca 2018 r., III SA/Kr 373/18. W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 30 stycznia 2024 r. skarżący wyjaśniał, że znajdujący się w aktach sprawy wyrok z 7 stycznia 2014 r. o sygnaturze [...] zasądzał alimenty na rzecz dziewczynek od ich biologicznego ojca, a nie od skarżącego. Skarżący nie wnosił o zmianę tego wyroku, ponieważ do dnia rozprawy nie uzyskał skutecznego orzeczenia o przysposobieniu dzieci. Pełnomocniczka skarżącego wyjaśniła, że jedna z córek, po uzyskaniu pełnoletności, uzyskuje świadczenia na mocy art. 15 ust. 1 ustawy o pomocy uprawnionym do alimentów. Pełnomocniczka skarżącego podkreśliła również, że w 2021 r. skarżący dysponował postanowieniem o przyznaniu opieki nad dziećmi. Jednakże, kiedy skarżący składał wniosek o powierzenie opieki to nie wystąpił o zmianę wyroku zaocznego z 7 stycznia 2014 r. zasądzającego alimenty od biologicznego ojca do rąk matki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Skarga nie mogła zostać uwzględniona ponieważ skarżący nie był formalnie uprawniony do żądania alimentów na rzecz małoletnich (w dacie niniejszego wyroku – tylko jednej małoletniej) od ich biologicznego ojca. W ocenie Sądu, kluczowym dla sprawy było, że zasadniczo ustawę o pomocy osobom uprawnionym do alimentów stosuje się zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 i 2 tejże ustawy do alimentów, których dochodzenie jest bezskuteczne. Powołany przepis mówi o tym, że ustawa określa: zasady pomocy państwa osobom uprawnionym do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, w przypadku bezskuteczności egzekucji (pkt 1) oraz warunki nabywania prawa do świadczeń pieniężnych wypłacanych w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, zwanych dalej "świadczeniami z funduszu alimentacyjnego" (pkt 2). Istotne jest więc istnienie tytułu wykonawczego (a więc wyroku zasądzającego alimenty) i bezskuteczność egzekucji takiego wyroku. Powyższe rozumienie zastosowania ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów potwierdza preambuła wspomnianego aktu prawnego, w której ustawodawca wskazał, że: "Uważając, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym członków ich rodziny, konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania jedynie tych osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji, wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania (podkreślenie Sądu) alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji, stanowi się co następuje": W praktyce więc, aby skutecznie domagać się przyznania z funduszu alimentacyjnego świadczenia – niewystarczającym jest wskazanie, że jest się do tego uprawnionym w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ale koniecznym jest wykazanie, że dysponuje się tytułem wykonawczym w przedmiocie należnych alimentów i egzekucja tych alimentów jest bezskuteczna. W rozpatrywanej sprawie, bezspornie, jedynym tytułem wykonawczym zasądzającym alimenty na rzecz uprawnionych małoletnich od ich biologicznego ojca (a więc – nie skarżącego) był wyrok Sądu Rejonowego [...] w K. Wydział III Rodzinny i Nieletnich z 7 stycznia 2014 r., [...] (k.48 akt administracyjnych). Wyrok ten zasądzał alimenty na rzecz małoletnich córek – płatne do rąk matki dzieci tj. A. L. (pkt I wyroku). W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego podjętą w składzie 7 sędziów z dnia 16 kwietnia 1977 r., III CZP 14/77 jako zasadą prawną: "Jeżeli w wyroku została wymieniona osoba uprawniona do odbioru alimentów zasądzonych na rzecz małoletniego, wypłata świadczeń alimentacyjnych następuje do rąk tej osoby. Zmianę osoby uprawnionej do odbioru alimentów w imieniu małoletniego ustala się na podstawie odpowiedniego orzeczenia sądu opiekuńczego. W razie wątpliwości co do reprezentacji małoletniego organ egzekucyjny lub organ zobowiązany do wypłaty świadczeń zwraca się o wyjaśnienie do sądu opiekuńczego". Z akt postępowania oraz wyjaśnień pełnomocniczki skarżącego udzielonych na rozprawie 30 stycznia 2024 r. wynikało, że ww. wyrok nigdy nie został zmieniony – ani w całości, ani w części dotyczącej wpisania jako uprawnionej do odbioru zasądzonych alimentów – matki dziewczynek. Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu, organy prawidłowo uznały, że skarżący, pomimo iż faktycznie opiekuje się córkami (przysposobionymi na podstawie nieprawomocnego orzeczenia) – nie ma tytułu prawnego do żądania przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Powoływane przez skarżącego wyroki sądów administracyjnych dotyczą świadczeń wychowawczych, a nie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Ma to o tyle znaczenie, że w przypadku świadczeń wychowawczych źródłem nabycia prawa do świadczenia jest sprawowanie opieki nad dzieckiem (czy to jako rodzic, czy też jego opiekun prawny lub wymieniony podmiot w kolejnych jednostkach redakcyjnych art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 810 z późn. zm.). Natomiast w przypadku świadczeń z funduszu alimentacyjnego – podstawową przesłanką jest posiadanie tytułu wykonawczego uprawniającego do egzekucji alimentów i fakt ich bezskutecznej egzekucji od osoby zobowiązanej do ich zapłaty. W konsekwencji Sąd uznał, że niezasadne były zarzuty naruszenia art. 15 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz art. 7, 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 k.p.a. Stan faktyczny został bowiem ustalony prawidłowo i na dobrą sprawę, istotny dla rozstrzygnięcia element stanu faktycznego (brak wykazania przez skarżącego, że jest uprawniony do odbioru alimentów zasądzonych od biologicznego ojca córek) nie był kwestionowany w sprawie. Mając powyższe na uwadze Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm.).