II SA/Ol 623/23

SENTENCJA Dnia 28 listopada 2023 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Ewa Osipuk Sędziowie sędzia WSA Tadeusz Lipiński (spr.) sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant specjalista Wojciech Grabowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2023 roku sprawy ze skargi S. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz radcy prawnego E. G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych powiększoną o podatek VAT tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną skarżącemu z urzędu. UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją z 29 maja 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Olsztynie (dalej jako: "organ II instancji", "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania S.D. (dalej jako: "skarżący"), utrzymało w mocy decyzję z 6 kwietnia 2023 r. wydaną z upoważnienia Wójta Gminy Szczytno, którą organ I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem. Jako podstawę odmowy Kolegium wskazało art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej jako: "u.ś.r."). Wyjaśniło, że nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu pomimo tego, że opiekuje się on ojcem, gdyż matka skarżącego, będąca małżonką niepełnosprawnego, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W uzasadnieniu decyzji przywołano również uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego podjętą w składzie 7 sędziów z 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22. W myśl tej uchwały warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie skarżący zarzucił naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., polegające na błędnej wykładni tego przepisu, poprzez przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobie sprawującej faktycznie opiekę, jeżeli żyje współmałżonek i nie ma orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. W oparciu o powyższy zarzut skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad ojcem. W uzasadnieniu skargi skarżący wywiódł, że spełnia wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż od ponad roku sprawuje faktyczną opiekę nad ojcem. Matka posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, nie jest w stanie zająć się ojcem (mężem), jest również bardzo chora i sama wymaga opieki. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje : Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie jego wydania. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może mieć miejsce w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowanej wykładni tych przepisów. Sąd dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., nie stwierdził naruszeń prawa dających podstawę do jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Świadczenie, którego domaga się skarżący, przyznawane jest na podstawie art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie ustawą z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 1359, dalej jako k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W przedmiotowej sprawie bezsporne jest to, że ojciec skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zaś skarżący jako syn [...] należy do kręgów osób obciążonych wobec niego obowiązkiem alimentacyjnym na podstawie art. 128 i art. 129 § 1 k.r.o. Ponadto nie jest kwestionowana okoliczność, iż skarżący zrezygnował z zatrudnienia i nie podejmuje go z powodu konieczności sprawowania opieki nad ojcem, a więc co do zasady zostały spełnione przesłanki pozytywne do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez Kolegium na rzecz skarżącego opiera się na tym, że ojciec skarżącego pozostaje w związku małżeńskim, a jego małżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na tle wykładni powyższego przepisu w orzecznictwie ukształtowały się dwa stanowiska, które w odmienny sposób odnosiły się do tego, pod jakim warunkiem opiekunowie osób pozostających w związku małżeńskim, a nie będący ich małżonkami, mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Według pierwszego stanowiska, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego powstawało nie tylko w sytuacji, gdy współmałżonek osoby wymagającej wsparcia legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale także wówczas, gdy z przyczyn obiektywnych nie był w stanie realnie sprawować opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym współmałżonkiem. Natomiast według drugiego stanowiska warunkiem koniecznym dla uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby zobowiązane do alimentacji, ale inne niż współmałżonek konieczne było legitymowanie się przez tego małżonka również orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności , zgodnie z literalnym brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Przyjęcie jednego z dwóch przedstawionych i przeciwstawnych sobie sposobów wykładni wymienionego przepisu prawa ma podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, albowiem z wnioskiem o oświadczenie pielęgnacyjne wystąpił syn osoby wymagającej opieki, która pozostaje w związku małżeńskim z W.D., natomiast małżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jedynie niepełnosprawnością w stopniu umiarkowanym. Z uwagi na powyższą rozbieżność orzecznictwa w wykładni art.17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Rzecznik Praw Obywatelskich wystąpił o podjęcie uchwały przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego. W dniu 14 listopada 2022 r., sygn. akt I OPS 2/22 Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę, w której w pkt 2 stwierdził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.). Skład orzekający w niniejszej sprawie jest związany tą uchwałą i od momentu jej wydania ma obowiązek interpretować przepisy zgodnie ze stanowiskiem w niej wyrażonym. Tak więc w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady jego przyznawania zostały określone z uwzględnieniem pierwszeństwa małżonka osoby wymagającej opieki, jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności oraz pierwszeństwa określonego w art. 17 ust. 1a u.ś.r. NSA wskazał, że brak możliwości sprawowania opieki przez osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego w pierwszej kolejności powinien być potwierdzony w sposób sformalizowany - orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Raz jeszcze podkreślić należy, że dopóki W.D. będąca małżonką S.D. nie będzie się legitymowała orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności to na niej w pierwszej kolejności będzie spoczywał obowiązek sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Obowiązek ten wyklucza możliwość skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego przez inne osoby zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., w punkcie 1. wyroku oddalił skargę jako niezasadną. O kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono w punkcie 2. wyroku na zasadzie na zasadzie art. 250 § 1 p.p.s.a.